II SA/Gl 826/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Matan, Sędzia WSA Stanisław Nitecki, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 grudnia 2020 r. sprawy ze skargi S. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. UZASADNIENIE Pismem z dnia 20 lutego 2020 r. S.B. (dalej Skarżąca) wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, z związku z opieką na niepełnosprawna babcią R.O. Organ pierwszej instancji - Prezydent Miasta Z., po przeprowadzeniu wymaganego postępowania, decyzją nr [...] z dnia [...]r., działając na podstawie art. 17 i art. 20 w związku z art. 3. Pkt 11, art. 32 ust. 2 i art. 48 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.jedn. Dz.U. 2020 r., poz. 111 ze zm.) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego odmówił Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad babcią R.O. (dalej też jako babcia). W uzasadnieniu decyzji organ przywołując treść art. 17 wymienionej ustawy stwierdził, że skarżąca nie spełnia warunków do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż jest uprawniona do zasiłku dla opiekuna, niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała po 25 roku życia oraz jest inna osoba spokrewniona w pierwszym stopniu, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W odwołaniu od tej decyzji skarżąca wnosząc o zmianę decyzji organu pierwszej instancji poprzez przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną babcią zarzuciła jej obrazę: - art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez nie podjęcie przez organ czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, - art. 8 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez nieprzeprowadzenie postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, - art. 9 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez nienależyte i niewyczerpujące informowanie o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie prawa i obowiązków będących przedmiotem niniejszego postępowania administracyjnego, - art. 11 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez niewyjaśnienie przesłanek, którymi organ kierował się przy załatwieniu sprawy, - art. 17 ust. 1 pkt 4 i art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych w związku z art. 132 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego poprzez ich błędną wykładnię i wadliwe zastosowanie wyrażające się w pominięciu i błędnym przyjęciu, że osoba spokrewniona w pierwszym stopniu musi legitymować się orzeczeniem o niepełnosprawności, aby osoba spokrewniona w dalszym stopniu mogła ubiegać się o świadczenie , - art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię i wadliwe zastosowanie, a w efekcie powołanie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji faktu powstania niepełnosprawności u babci, podczas gdy przepis ten został stwierdzony jako niekonstytucyjny i utracił moc w zakresie, jakim różnicuje prawo do tego świadczenia ze względu na moment powstania niepełnoprawności (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13) - art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.b w związku z art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez ich błędną wykładnię i wadliwe zastosowanie, a w efekcie powołanie się na fakt pobierania przez opiekuna zasiłku specjalnego, podczas gdy pobieranie tego świadczenia nie ma wpływu na możliwość wydania decyzji o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż zbieg prawa do świadczeń został uregulowany w ustawie. W uzasadnieniu odwołania Skarżąca rozwinęła postawione zarzuty w szczególności podkreślając fakt możliwości wyboru świadczenia przy zbiegu świadczeń – art. 27 ust. 5 ustawy oraz podkreślając fakt, iż na podstawie cytowanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego moment powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki nie może być podstawą odmowy świadczenia. W zakresie stwierdzenia przez organ, iż przesłanką uniemożliwiającą przyznanie świadczenia jest fakt, iż jest inna osoba spokrewniona w pierwszym stopniu, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności odwołała się m.in. do wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecnie z dnia 10 stycznia 2019 r. sygn. akt II SA/Sz 1142/18, gdzie Sąd uznał, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wnuczce. Podkreślił, że syn babci – H.O. od lat na stałe zamieszkuje w [...], gdzie pracuje zarobkowo i ponadto opiekuje się chorą żoną. Nie ma orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, ale w ocenie Skarżącej nie ma to przesądzającego znaczenia dla sprawy. W tym zakresie odwołała się od licznych orzeczeń sądów administracyjnych. Podkreśliła, że organ w tym zakresie nie przeprowadził wyczerpujących i wystarczających wyjaśnień. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach odwołania tego nie uwzględniło i zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego decyzję organu pierwszej instancji utrzymało w mocy. W uzasadnieniu, po przytoczeniu treści mających w sprawie zastosowanie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, potwierdziło ustalenia poczynione przez organ pierwszej instancji. Odmienne stanowisko Kolegium zajęło względem art. 17 ust. 1 b ustawy, wskazując, iż uległo ono zmianie w świetle aktualnego orzecznictwa sądów administracyjnych podkreślającego, iż ocenę spełniania przesłanek niezbędnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności u osób wymagających opieki. Niemniej, w ocenie Kolegium, w świetle zebranego materiału dowodowego Skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, albowiem ma ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna na babcią i z prawa tego nie zrezygnowała. Nadto osoba wymagająca opieki, jej babcia posiada syna, który jest spokrewniony w pierwszej linii i brak jest przyczyn uniemożliwiających sprawowanie przez niego opieki na niepełnosprawną matką. Przepis art. 17 ust. 1 i art. 17 ust. 1a wymienionej ustawy w związku z przepisami ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy wskazuje katalog osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji – według kolejności tego zobowiązania. Jednocześnie wskazuje się w orzecznictwie, iż zobowiązany do alimentacji w dalszej kolejności może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli zobowiązany do alimentacji w pierwszej kolejności nie jest w stanie, z uwagi na swój stan zdrowia, takiej pomocy świadczyć. Pismem z dnia 18 czerwca 2020 r. Skarżąca, działając przez pełnomocnika, złożyła skargę do sądu administracyjnego na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, wnosząc o jej uchylenie z ewentualnym uchyleniem decyzji ją poprzedzającej oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego. Zaskarżonej decyzji zarzuciła obrazę przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, tj. art. 7, art. 8, art. 9 z identyczną argumentacją jak w odwołaniu oraz naruszeniu przepisów prawa materialnego – tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.b w związku z art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 17 ust. 1 pkt 4 i art. 17 ust. 1 lit.a tej ustawy w związku z art. 132 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego poprzez błędne przyjęcie, że brak jest przyczyn uniemożliwiających sprawowanie przez syna (H.O.) opieki nad matką a także naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji podczas gdy powinna być ona uchylona. W uzasadnieniu skargi powołała co do zasady okoliczności i argumentację wskazane wcześniej w odwołaniu. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Rozpoznając skargę na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, zgodnie z treścią art. 120 i art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje Skarga nie zasługuje na uwzględnienie albowiem brak jest podstaw do przyjęcia, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa dającym podstawę do jej wzruszenia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lub pkt 2 wymienionej powyżej ustawy. Wbrew zarzutom skargi sprawa została wyjaśniona dostatecznie do końcowego jej załatwienia w odniesieniu do obowiązujących przepisów prawa materialnego. W świetle stanu faktycznego sprawy uprawnienie skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad jej babcią legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności może być rozpatrywane jedynie w odniesieniu do treści art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wprawdzie w zakresie zarzutu dotyczącego naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.b tej ustawy Sąd przyznaje, że wobec treści art. 27 ust. 5 istnieje możliwość przy zbiegu prawa do świadczeń wyboru świadczenia, w tym przypadku świadczenia pielęgnacyjnego w miejsce pobieranego świadczenia dla opiekuna, ale co należy podkreślić, w żadnym momencie postępowania, Skarżąca nie wyraziła takiej woli. Wskazać jednak przyjdzie, że jak wskazano powyżej decydujące znaczenie w niniejszej sprawie ma przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy. Jakkolwiek zgodnie z treścią art. 128 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy na skarżącej, jako wnuczce ciąży wobec jej legitymującej się znacznym stopniem niepełnosprawności babci obowiązek alimentacyjny o jakim mowa w przepisie art. 17 ust. 1 pkt 4 tej ustawy, to niewątpliwie przedmiotowy obowiązek alimentacyjny obciąża ją zgodnie z powołanym Kodeksem w dalszej kolejności. W pierwszej kolejności obowiązek ten obciąża bowiem żyjące dzieci babci – tj. jej syna – H.O. W tej sytuacji skarżąca jest w stosunku do babci osobą inną niż spokrewnioną w pierwszym stopniu. Zgodnie zatem z treścią art. 17 ust. 1a tej ustawy wnioskowane uprawnienie przysługiwałoby jej gdy spełnione zostałyby wszystkie wymienione w tej normie prawnej warunki. Taka zaś sytuacja w niniejszej sprawie nie zachodzi. Nie został bowiem spełniony warunek o jakim mowa w pkt 2 ust. 1a, że "nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności". Wymagająca opieki babcia skarżącej posiada bowiem żyjącego syna, który, jak przyznała sama Skarżąca, nie legitymował się w dacie wydawania zaskarżonej decyzji orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jak wynika przy tym z uzasadnienia podjętej na gruncie tych przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 grudnia 2013 r. sygn. akt I OPS 5/13 (ONSAiWSA 2014 nr 3 poz. 36) ich treść jest jasna, a ustalenie z nich normy prawnej nie wymaga szczególnych zabiegów interpretacyjnych i jest możliwe przy zastosowaniu wyłącznie wykładni gramatycznej. W uchwale tej Sąd stwierdził też, że przy wykładni tych przepisów "niedopuszczalne jest sądowe uzupełnienie ustawowego katalogu uprawnień socjalnych, gdyż przepisy art. 32 ust. 1 i art. 67 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej nie mogą być samodzielnym źródłem roszczeń" oraz iż "Nie można natomiast, powołując się na wykładnię prokonstytucyjną, nadawać przepisom ustawy znaczenia sprzecznego z jej brzmieniem", gdyż prowadziłoby to do wypełniania "obowiązujących instytucji prawnych zupełnie nowymi treściami, wbrew jasno wymienionej woli ustawodawcy". W konsekwencji Sąd przy ferowaniu niniejszego wyroku nie podzielił stanowisk prezentowanych w powołanych przez skarżącą w odwołaniu i w skardze wyrokach wojewódzkich sądów administracyjnych, odwołując się w tym względzie do mogących mieć odpowiednie zastosowanie m.in. wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lutego 2019 r. sygn. akt I OSK 3804/18 (LEX nr 2638173) i wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 22 października 2019 r. sygn. akt II SA/Ol 642/19 (LEX nr 2738712). Skoro w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie ulegało wątpliwości, że syn babci Skarżącej, spokrewniony z nią w bliższym niż Skarżąca stopniu w dacie wydawania zaskarżonej decyzji niż legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to zasadnie organy uznały, inne okoliczności nie miały dla rozpoznania sprawy znaczenia. W świetle treści art. 132 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego z obowiązku alimentacyjnego wobec matki niewątpliwie nie zwalnia okoliczność zamieszkiwania w Niemczech, wykonywania pracy zawodowej czy opieka na chorą żoną. Nie są to bowiem okoliczności, które uniemożliwiały zapewnienie, m.in. przy podjęciu wspólnych starań, właściwej opieki matce. Z tych względów skarga jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.