II SA/Ol 511/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Adam Matuszak Sędziowie sędzia WSA Beata Jezielska sędzia WSA Bogusław Jażdżyk (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 17 listopada 2020 r. sprawy ze skargi M. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie świadczenia z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. UZASADNIENIE Z przedstawionych Sądowi akt sprawy wynika, że Prezydent Miasta A (organ I instancji) decyzją z dnia "[...]" odmówił umorzenia należności M. D. (skarżący) z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej L. D. za okres od dnia 1.05.2017r. do chwili obecnej w łącznej kwocie 6 653,30 zł wraz z odsetkami ustawowymi za-opóźnienie. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że decyzją z dnia "[...]" przyznano świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz L. D. na okres od dnia 1.05.2017 r. do dnia 30.09.2017 r., następnie decyzją z dnia "[...]" przyznano świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz L. D. na okres od dnia 1.10.2017 r. do dnia 30.09.2018 r., decyzją z dnia "[...]" przyznano świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz L. D. na okres od dnia 1.10.2018r. do dnia 30.09.2019r. i decyzją z dnia "[...]" przyznano świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz L. D. na okres od dnia 1.10.2019r. do dnia 30.09.2020r. Skarżący wystąpił zaś w dniu 20 kwietnia 2020 r. o umorzenie należności z tytułu otrzymanych przez L. D. świadczeń. Wniosek uzasadnił faktem, że aktualnie odbywa karę pozbawienia wolności. Organ I instancji uznał, że nie jest to wystarczająca przesłanka do umorzenia należności. Skarżący bowiem po opuszczeniu zakładu karnego będzie mógł podjąć zatrudnienie i spłacić dług. Nadto organ wskazał, że obowiązek alimentacyjny spoczywa bezwzględnie na rodzicach dziecka, a państwo jedynie udziela pomocy dzieciom w sytuacji, gdy rodzic nie wywiązuje się ze swojego obowiązku. Odwołanie od decyzji organu I instancji wniósł skarżący. Wskazał na naruszenie przez organ I instancji Konstytucji, Konwencji o ochronie praw człowieka i obywatela, a także na swoją trudną sytuację materialną. Podniósł, że jego sytuacja uzasadnia w pełni umorzenie należności. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze (Kolegium, organ odwoławczy) decyzją z dnia "[...]" utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium podniosło, że decyzja wydawana w oparciu o przepis art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy państwa osobom uprawnionym do alimentów jest decyzją wydawaną w ramach tzw. uznania administracyjnego. Oznacza to, że organ może, ale nie musi zastosować umorzenie należności lub odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty tę należność. Podstawą umorzenia należności musi być istnienie szczególnych okoliczności, których powstanie było niezależne od strony. Samo uzyskiwanie niskich dochodów, bądź też nieuzyskiwanie dochodów, nie jest okolicznością wyjątkową i szczególną na tle innych dłużników alimentacyjnych. Podobnie odbywanie kary pozbawienia wolności, orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, nie może być w żadnym wypadku kwalifikowane jako obiektywna i niezawiniona przeszkoda w spłacie zadłużenia alimentacyjnego, nawet jeżeli skazany nie ma możliwości podjęcia pracy zarobkowej. Skargę na decyzję Kolegium z dnia "[...]" wywiódł skarżący, zarzucając organowi odwoławczemu naruszenie Konstytucji i Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Obywatela. Zarzucono również błędy w ustaleniach faktycznych i strategicznych. Skarżący podkreślił w skardze swoją trudną sytuację materialną, która w pełni uzasadnia umorzenie wobec niego przedmiotowych należności. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko i argumenty podniesione w zaskarżonej decyzji. W piśmie procesowym z dnia 30 lipca 2020 r. skarżący co do zasady podtrzymał stanowisko zaprezentowane w skardze. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2167) oraz art. 133 § 1, art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. 2019 r., poz. 2325, dalej jako "p.p.s.a."), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie jego wydania. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia może mieć miejsce w sytuacji, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowym podlega prawidłowość zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność zastosowanej wykładni tych przepisów. Tym samym, sąd administracyjny nie rozstrzyga merytorycznie sprawy zawisłej przed organami administracji publicznej, a jedynie w przypadku stwierdzenia, iż zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 145 p.p.s.a., uchyla go lub stwierdza jego nieważność. Rozpatrując stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy w świetle powołanych wyżej kryteriów oraz w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja wydana została zgodnie z przepisami ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, a organy wyjaśniły sprawę w stopniu pozwalającym na jej rozstrzygnięcie i swoje stanowisko przekonująco uzasadniły, wobec czego skarga nie mogła zostać uwzględniona. Zgodnie art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2020 r., poz. 808 t. j.) organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Z zacytowanego przepisu wynika, że decyzja w zakresie umorzenia zadłużenia powstałego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego pozostaje w sferze tzw. uznania administracyjnego i jest odstępstwem od ogólnej zasady, że osoba zobowiązana do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezskuteczna, ma obowiązek zwrócić świadczenia wypłacone uprawnionemu do alimentów. Stosownie do art. 27 ust. 1 omawianej ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Tym samym umorzenie takich należności dopuszczalne jest wyjątkowo i tylko wtedy, gdy zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji dochodowej i rodzinnej zobowiązanego. Przy czym pod pojęciem "sytuacji dochodowej" należy rozumieć sytuację finansową dłużnika alimentacyjnego, w tym jego możliwości zarobkowe, skoro rozważeniu podlega umorzenie świadczeń pieniężnych. W związku z tym należy oceniać obiektywną możliwość spłaty zadłużenia, uwzględniając przy tym okoliczności jego powstania, a także biorąc pod uwagę zdarzenia zaistniałe po ustaleniu zobowiązania, które z przyczyn niezależnych od dłużnika alimentacyjnego uniemożliwiałyby mu zwrócenie długu. W rozpoznawanej sprawie skarżący dowodził, że jego sytuacja dochodowa jest wyjątkowo trudna i uzasadnia uwzględnienie wniosku z powodu odbywania kary pozbawienia wolności. Organ odwoławczy wskazał, że skarżący od dnia 3 października 2016 r. odbywa karę pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym, pierwotnie w A, aktualnie w B. Koniec kary przewidywany jest na dzień 29 stycznia 2022r. Skarżący od dnia 8.11.2017r. - podczas pobytu w Zakładzie Karnym był zatrudniony odpłatnie w wymiarze1/2 etatu. Zgodnie z art. 121 § 1 k.k.w. skazanemu zapewnia się w miarę możliwości świadczenie pracy. W rozpatrywanym przypadku istotnym jest, że skarżący z własnej winy popełnił czyn zabroniony, za który został skazany na karę pozbawienia wolności, pozbawiając się tym samym możliwości zarobkowania. Skarżący jest więc sam odpowiedzialny za sytuację w jakiej się znalazł. Przy czym jest to okres przejściowy, a skarżący nawet podczas pobytu w zakładzie karnym był zatrudniony w niepełnym wymiarze czasu. Na pewno zaś skarżący będzie mógł się starać o zatrudnienie po opuszczeniu zakładu karnego. Tym samym, mimo niewątpliwie niełatwej sytuacji materialnej, położenia skarżącego nie można oceniać jako wyjątkowego, w znaczeniu zasługującym na zastosowanie dobrodziejstwa z art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W myśl art. 133 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2019 r. poz. 2086) rodzice obowiązani są do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania. Trudna sytuacja materialna rodziców nie zwalnia ich z obowiązku świadczenia na rzecz dzieci. Skoro skarżący sam przyczynił się do zaistniałej w jego życiu sytuacji, trudno sprzeciwić się stanowisku organów, że jego sytuacja nie jest szczególna i wyjątkowa, co uzasadniałoby umorzenie wnioskowanego zadłużenia. Skarżący nie wykazał, że powstanie zadłużenia z tytułu wypłacanych świadczeń alimentacyjnych było usprawiedliwione okolicznościami od niego niezależnymi. W wyroku z dnia 4 września 2018 r., sygn. akt I OSK 2604/16 (dostępny w CBOSA) Naczelny Sąd Administracyjny również uznał, że umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie uzasadnia, zarówno sam fakt pobytu w zakładzie karnym, jak również ewentualne trudności w znalezieniu pracy po jego opuszczeniu. Okoliczność bowiem odbywania przez skarżącego kary pozbawienia wolności nie stanowi wystarczającej przesłanki do uwzględnienia jego wniosku, gdyż jest ona efektem zabronionych z punktu widzenia prawa jego działań. Nie można uznać takiej sytuacji za wyjątkową. W przeciwnym wypadku naganne działania dłużnika, sprzeczne z normami prawa karnego, byłyby premiowane umarzaniem zaległości z tytułu wypłacanych zaliczek alimentacyjnych, uprzednio spełnianych na koszt podatnika. Państwo obciążyło podatników ciężarem częściowego comiesięcznego utrzymywania dziecka skarżącego, a skarżący ma obowiązek wydatkowane kwoty zwrócić. Zabezpieczenie społeczne nie ma na celu przejmowanie w całości kosztów utrzymania dzieci z barków rodziców tychże dzieci, na barki podatników (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 22 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 2429/14; 20 października 2011 r., sygn. akt I OSK 881/11; 14 stycznia 2010 r., sygn. akt I OSK 1166/09, publ. na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl). Odnosząc się do zarzutów skarżącego zauważyć należy, że sytuacja życiowa i materialna skarżącego była znana organom rozpatrującym niniejszą sprawę. Nie sposób też dopatrzeć się wpływu panującej epidemii na sytuację skarżącego. Ponadto zauważyć trzeba, że skarżący zwrócił się z najdalej idącym środkiem prawnym, czyli o umorzenie zasądzonych należności. Tymczasem ma on do dyspozycji również inne narzędzia, z których potencjalnie mógłby skorzystać, takie jak np. rozłożenie spornych należności na raty. W tym stanie rzeczy stwierdzić należy, że brak jest podstaw do kwestionowania zgodności zaskarżonej decyzji z prawem i jej wzruszenia, na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. Z tych też przyczyn skarga jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a.