II OZ 984/20

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Chlebny po rozpoznaniu w dniu 24 listopada 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia I. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 września 2020 r. sygn. akt IV SA/Wa 1112/20 o odrzuceniu skargi w sprawie ze skargi I. M. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia [...] lutego 2020 r., znak [...] w przedmiocie uznania wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej za niedopuszczalny postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 2 września 2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę I. M. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z [...] lutego 2020 r. w przedmiocie uznania wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej za niedopuszczalny. Postanowienie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym. I. M. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Uchodźców z [...] lutego 2020 r. utrzymującą w mocy decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z [...] lutego 2019 r. w przedmiocie uznania wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej za niedopuszczalny. Pismem z 19 czerwca 2020 r. skarżący został wezwany do usunięcia braku formalnego skargi poprzez podanie numeru PESEL bądź złożenie oświadczenia, że skarżącemu nie został nadany numer PESEL, w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi. Wezwanie zostało uznane za skutecznie doręczone " przez awizo" w trybie art. 73 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325) – dalej: p.p.s.a., zarządzeniem z 31 lipca 2020 r. W wyniku braku odpowiedzi na wezwanie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 2 września 2020 r. odrzucił skargę stwierdzając, że skarżący nie uzupełnił braku formalnego skargi, gdyż nie podał, zgodnie z art. 46 § 2 pkt 1 lit. b p.p.s.a., numeru PESEL, ani nie złożył oświadczenie o braku nadania mu numeru PESEL. Spełniła się zatem przesłanka do odrzucenia skargi określona w art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. W zażaleniu z 22 września 2020 r. na powyższe postanowienie skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w związku z art. 73 § 1-4 p.p.s.a. poprzez bezzasadne odrzucenie skargi w sytuacji, gdy nie doszło do prawidłowego doręczenia wezwania do uzupełnienia skargi. Zdaniem strony, wymogi określone w art. 73 p.p.s.a. nie zostały spełnione, a tym samym nie jest możliwym przyjęcie fikcji doręczenia. Na zwrotnym potwierdzeniu odbioru brak jest informacji o tym czy i gdzie pozostawiono powtórne zawiadomienie o awizowaniu. Dodatkowo doręczyciel nie wskazał na formularzu przyczyny uniemożliwiającej doręczenie właściwe bądź zastępcze. Jednocześnie skarżący złożył wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia skargi wskazując, że po złożeniu skargi do sądu administracyjnego, jednak przed otrzymaniem pierwszego pisma z sądu, zmienił adres zamieszkania. Poinformował o tym niezwłocznie organ prowadzący postępowanie w przedmiocie udzielenia ochrony międzynarodowej - Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców. Wskazał, że dotychczas nie wysyłał korespondencji do sądu i nie miał świadomości, że o zmianie adresu powinien poinformować również sąd. Bezpośrednio po zmianie adresu wystąpił do Poczty Polskiej z wnioskiem o przesłanie wszystkich powiadomień o doręczanych przesyłkach. Nie otrzymał jednak żadnego powiadomienia o wskazanej przesyłce. Do pism dołączono kopię żądania otrzymywania zawiadomień o przesyłkach pocztowych w formie elektronicznej z [...] maja 2020 r. oraz kopię pisma z [...] maja 2020 r., w którym skarżący zawiadamia Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców o zmianie adresu zamieszkania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie, chociaż z innych przyczyn niż w nim podane. Skuteczność doręczenia pisma w postępowaniu sądowoadministracyjnym na podstawie art. 73 p.p.s.a. uzależniona jest od kumulatywnego zaistnienia przesłanek określonych w tym przepisie. Zastosowanie fikcji doręczenia możliwe jest, po pierwsze, w sytuacji, gdy doręczenie właściwe z art. 65-69 p.p.s.a. oraz doręczenie zastępcze określone w art. 72 p.p.s.a. okazały się niemożliwe. Po drugie, niezbędne jest pozostawienie pisma na okres czternastu dni w placówce pocztowej w przypadku doręczenia pisma przez pracownika operatora pocztowego albo w urzędzie gminy (art. 73 § 1 p.p.s.a.). Po trzecie, konieczne jest zawiadomienie o złożeniu pisma z informacją o możliwości jego odbioru w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy w terminie siedmiu dni od dnia pozostawienia zawiadomienia, odpowiednio w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy (art. 73 § 2 p.p.s.a.). Po czwarte, w razie nieodebrania w terminie siedmiu dni przesyłki, należy powtórnie zawiadomić o możliwości odbioru przesyłki w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od dnia pierwszego zawiadomienia (art. 73 § 3 p.p.s.a.). Sąd pierwszej instancji odrzucił skargę I. M. z powodu nieuzupełnienia braków formalnych. Wezwanie do uzupełnienia skargi o informację dotyczącą numeru PESEL stanowiło pierwsze pismo sądu skierowane do skarżącego. Skarżący nie podjął pisma w ustawowym terminie 14 dni, co skutkowało uznaniem pisma za doręczone na podstawie art. 73 p.p.s.a. W sytuacji gdy, tak jak w rozpoznawanej sprawie, nastąpiła zmiana adresu zamieszkania strony, ocena skuteczności doręczenia pisma w sprawie nie może ograniczać się tylko do analizy poszczególnych przesłanek wymienionych w art. 73 p.p.s.a. W takich okolicznościach, prawidłowość doręczenia zastępczego określonego w art. 73 p.p.s.a. należy rozważyć uwzględniając treść art. 70 p.p.s.a, zgodnie z którym strony i ich przedstawiciele mają obowiązek zawiadamiać sąd o każdej zmianie swojego zamieszkania, adresu do doręczeń lub siedziby (§1). W razie zaniedbania tego obowiązku pismo pozostawia się w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia, chyba że nowy adres jest sądowi znany. O powyższym obowiązku i skutkach jego niedopełnienia sąd powinien pouczyć stronę przy pierwszym doręczeniu (§2). Pozostawienie przesyłki w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia (art. 70 § 2 p.p.s.a.) i przyjęcie domniemania faktycznego doręczenia przesyłki, o którym mowa w art. 73 p.p.s.a. stanowią odrębne zasady doręczania pism w postępowaniu sądowym. Zachodzi między nimi zależność tego typu, że w przypadku zmiany adresu nie można zastosować skutecznie doręczenia z art. 73 p.p.s.a. Natomiast w sytuacji kiedy strona nie zmieniła adresu, lecz nie można było doręczyć jej pisma osobiście lub w sposób zastępczy, zastosowanie znajdzie art. 73, a nie art. 70 § 2 p.p.s.a. (tak w wyroku NSA z 8 listopada 2007 r., sygn. akt II OSK 410/07, pogląd ten podzielił B. Dauter [w:] A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, B. Dauter, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Kraków 2019, art. 70.). W okolicznościach rozpoznawanej sprawy, zmiana adresu zamieszkania skarżącego nastąpiła po złożeniu skargi do sądu, a przed pierwszym doręczeniem, w którym zostałby pouczony o treści art. 70 § 1 p.p.s.a. Skarżący niezwłocznie po zmianie adresu zamieszkania, powiadomił o tym organ administracji prowadzący postępowanie w przedmiocie udzielenia mu ochrony międzynarodowej oraz wystąpił do operatora pocztowego z żądaniem otrzymywania zawiadomień o przesyłkach pocztowych w formie elektronicznej, co potwierdzają złożone wraz z zażaleniem kopie dokumentów (k. 35 i k. 36 akt sądowych). Fakt zmiany adresu przez stronę, nawet nieznany sądowi, pozbawia skuteczności doręczenia zastępczego określonego w art. 73 p.p.s.a. Jednocześnie nie ma możliwości zastosowania art. 70 § 2 p.p.s.a., bowiem pozostawienie pisma w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia może nastąpić dopiero po pouczeniu strony o tym skutku przy pierwszym doręczeniu. W takim przypadku sąd, biorąc pod uwagę wszelkie informacje, np. przy zwrocie przesyłki do nadawcy adnotację operatora pocztowego o zmianie adresu przez stronę, może rozważyć zawieszenie postępowania w sprawie na podstawie art. 125 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Należy mieć bowiem na uwadze, że funkcją doręczenia zastępczego jest zapewnienie sprawności postępowania i kontradyktoryjnego charakteru sporu sądowego, nie zaś ograniczanie dostępu do wymiaru sprawiedliwości. Strona postępowania nie może ponosić negatywnych konsekwencji w sytuacji, gdy przepis prawa jest niejasny. Z akt sprawy znanych sądowi pierwszej instancji wynika, że skarżący nie podjął żadnej przesyłki kierowanej na adres ustalony przez sąd pierwszej instancji, zarówno w postępowaniu głównym, jak i w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy o sygn. akt IV SPP/Wa 205/20, zakończonym pozostawieniem wniosku bez rozpoznania zarządzeniem z 29 lipca 2020 r. z powodu nieuzupełnienia braku formalnego wniosku w terminie. Już ta okoliczność winna być przez sąd pierwszej instancji rozważona przy dalszych czynnościach w postępowaniu głównym. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., postanowił uwzględnić wniesione zażalenie.