II OZ 1333/14

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Barbara Adamiak po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia D. W. i M. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 20 października 2014 r., sygn. akt VII SA/Wa 814/14 w sprawie ze skargi D. W. i M. W. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z [...] lutego 2014 r., znak: [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE W dniu 9 czerwca 2014 r., w sprawie o sygn. akt VII SA/Wa 814/14, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął formularz wniosku D. W. i M. W. o przyznanie prawa pomocy, w którym skarżący wnieśli o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W formularzu PPF wnioskodawcy podali, że wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe i utrzymują się z dochodów uzyskiwanych z tytułu emerytur w wysokości 2.771 złotych miesięcznie. Są współwłaścicielami działki nr [...] i nr [...] o powierzchni 2488 m² w N. Domu, mieszkania, innych nieruchomości, zasobów pieniężnych oraz przedmiotów wartościowych nie posiadają. W mieszkaniu nie mają zimnej wody ani ogrzewania. W związku z niewystarczającymi danymi do rozpoznania złożonego wniosku zarządzeniem z 18 czerwca 2014 r. wezwano wnioskodawców do nadesłania dodatkowych wyjaśnień w sprawie, czyli do: - podania kto jest właścicielem domu/mieszkania w którym wnioskodawcy zamieszkują (należało także podać wielkość tego lokalu w m²), oraz ew. jaki tytuł prawny posiadają do mieszkania/domu, w którym przebywają (np. tytuł własności, spółdzielczego prawa własnościowego do lokalu, najmu, itp.); - wyszczególnienia w przybliżeniu kosztów ponoszonych w związku z utrzymaniem własnym z rodziną - żywność, ubrania, leki, inne; - podania jakie ponoszą obecnie miesięczne koszty stałe związane z utrzymaniem domu/mieszkania należało je wyszczególnić oraz podać ich wysokość (np. z tytułu czynszu, opłat za energię elektryczną, gaz, wodę, telefon, podatek, itp.); - podania czy posiadają pojazdy mechaniczne, jeśli tak, należało podać markę i rok produkcji oraz koszty związane z utrzymaniem (paliwo, ubezpieczenie, naprawy); - wskazania czy wnioskodawcy otrzymują pomoc od rodziny, ew. osób trzecich, jeżeli tak należało wskazać na czym ona polega; - wskazania czy wnioskodawcy otrzymują świadczenia z pomocy społecznej, jeśli tak to należało nadesłać kserokopie ostatnich decyzji przyznających pomoc; - nadesłania kopii dokumentów PIT za rok 2013 wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym; - nadesłania kopii wyciągu bankowego wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym za trzy ostatnie miesiące. W dniu 22 lipca 2014 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynęły dodatkowe wyjaśnienia, z których wynika, że właścicielem mieszkania wnioskodawców jest inna osoba fizyczna. Wnioskodawcy podali, że jedną emeryturę w całości przeznaczają na prowadzenie spraw sądowych, natomiast drugą przeznaczają na opłaty. Wskazali, że nie stać ich na wykup leków. Oświadczyli, że nie posiadają żadnych pojazdów mechanicznych. Nie otrzymują żadnej pomocy od organizacji społecznych, jak również nie korzystają z pomocy dzieci i rodziny. Nie posiadają rachunków bankowych, deklaracje podatkowe składa za skarżących ZUS. Załączono kopie przekazów świadczeń z ZUS z których wynika, ze łącznie netto dochód wnioskodawców to 2 781,05 zł. Postanowieniem z 20 sierpnia 2014 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił D. W. i M. W. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. W dniu 18 września 2014 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął sprzeciw wnioskodawców. Postanowieniem z 20 października 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił D. W. i M. W. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd pierwszej instancji wskazał, między innymi, że w niniejszej sprawie wnioskodawcy nie wykazali, aby ich sytuacja materialna była tak trudna, aby kwalifikowała do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wpływ na podjęte rozstrzygnięcie miało nienależyte wykonanie zarządzenia z 18 czerwca 2014 r. i nieustosunkowanie się do wszystkich zawartych pytań dotyczących sytuacji materialnej strony. W szczególności wnioskodawcy nie podali jakie miesięcznie ponoszą wydatki na własne utrzymanie jak również na stałe opłaty związane z utrzymaniem mieszkania/domu. Ponadto wnioskodawcy nie nadesłali kopii dokumentów PIT, które otrzymują od ZUS dokonujący za wnioskodawców rozliczenia z urzędem skarbowym. Wnioskodawcy nie przedstawili wszystkich żądanych informacji ww. zarządzeniem również na etapie sprzeciwu. Złożone przez nich oświadczenie jest niewystarczające dla ustalenia ich faktycznych możliwości finansowych. Stwierdzono, że analiza koniecznych wydatków z wpływami pozwoliłaby na prawidłową ocenę możliwości materialnych wnioskodawców. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że informacje posiadane przez Sąd są niepełne, a wnioskodawcy nie ustosunkowali się do wyjaśnienia tych wątpliwości. Ustosunkowanie się do zarządzenia w sposób selektywny skutkuje odmową przyznania prawa pomocy. Zażalenie na postanowienie z 20 października 2014 r. wniosła D. W. i M. W. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym – gdy nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Dotyczy osób, które ze względu na okoliczności życiowe są pozbawione jakichkolwiek środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają najwyżej na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Oceniając sytuację materialną strony, należy brać pod uwagę nie tylko jej dochody, ale również możliwości ich uzyskania. Należy uwzględnić także wydatki tej osoby, związane z koniecznym utrzymaniem. Zwrot "gdy osoba ta wykaże", zawarty w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Innymi słowy, to na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy ciąży obowiązek należytego przedstawienia swojej sytuacji materialnej, a zatem posiadanego majątku, uzyskiwanych dochodów oraz wydatków. W sytuacji, gdy przedstawione przez wnioskodawcę okoliczności faktyczne są niewiarygodne lub niekompletne, wspomniany wyżej obowiązek nie jest wypełniony. To z kolei powoduje, że sąd nie może ocenić sytuacji materialnej wnioskodawcy i musi odmówić przyznania prawa pomocy. Zgodnie z art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Osoba chcąca skorzystać z prawa pomocy powinna liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jej sytuacji materialnej oraz członków jej rodziny, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności. Norma z art. 255 p.p.s.a. nakłada na stronę obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów i wyjaśniania wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Niewywiązanie się z tego obowiązku może mieć wpływ na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Innymi słowy, niezłożenie wymienionych w art. 255 p.p.s.a. oświadczeń i dokumentów stanowi niewypełnienie ciążącego na wnioskodawcy obowiązku współdziałania z sądem, co może stanowić podstawę do oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W zaskarżonym postanowieniu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przyjął, że skarżący nie wykazali, że należy im przyznać prawo, ponieważ nie wykonali wezwania wystosowanego na podstawie art. 255 p.p.s.a. To stanowisko Sądu pierwszej instancji jest trafne. Wobec powyższego należało przyjąć, że skarżący nie wykazali w przekonujący sposób, że znajdują się w sytuacji materialnej kwalifikującej do przyznania im całkowitego zwolnienia od obowiązku pokrywania kosztów sądowych. Uzyskiwany przez skarżących łączny dochód uzasadnia stwierdzenie, że nawet przy uwzględnieniu wydatków skarżących, powinni oni partycypować w kosztach sądowych. Z tego względu należało zaakceptować rozstrzygnięcie o odmowie przyznania prawa pomocy. Skarżący w zażaleniu w żaden sposób nie podważyli ustaleń przedstawionych w zaskarżonym postanowieniu, a tym samym nie zaistniały warunki dla odmiennej, niż uczynił to Wojewódzki Sąd Administracyjny, oceny sytuacji materialnej skarżących. W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.