III SA/Gd 763/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Sudoł, Sędzia WSA Alina Dominiak, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 10 listopada 2020 r. sprawy ze skargi P. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. z dnia 1 czerwca 2020 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. UZASADNIENIE Zaskarżoną decyzją z dnia 1 czerwca 2020 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy S. z dnia 19 grudnia 2019 r. w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. W sprawie zaistniały następujące okoliczności faktyczne i prawne: P. L. (dalej zwany także: "wnioskodawcą", "stroną", "skarżącym") wystąpił z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad babcią - H. M.. Decyzją z dnia 19 grudnia 2019 r. [...] Wójt Gminy S.– na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 730 ze zm. - dalej jako: "k.p.a."), art. 17, art. 20, art. 23 ust. 1-4, ust. 4aa, ust. 5a-5c, art. 24, art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 2220 ze zm. – dalej jako: "u.ś.r."), § 10 rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1466), obwieszczenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 10 listopada 2017 r. w sprawie kwoty świadczenia pielęgnacyjnego w roku 2018 (M.P. z 2017 r., poz. 1014) - odmówił P. L. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na babcię H. M., wskazując jako powód odmowy nieuregulowanie przepisów ustawy w zakresie wieku powstania niepełnosprawności oraz brak faktycznej rezygnacji z zatrudnienia. W uzasadnieniu wskazano, że strona w dniu 5 czerwca 2019 r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad babcią - H. M., legitymującą się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w M. z dnia 9 marca 2010 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności [...] z którego wynika, że momentu powstania niepełnosprawności nie można ustalić a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 8 lutego 2018 r., orzeczenie zaś wydano na stałe. Organ wskazał, że powyższy wniosek rozpoznał wydając w dniu 4 lipca 2019 r. decyzję odmowną [...] która jednakże została uchylona decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. a sprawa została przekazana organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Ponownie rozpatrując sprawę organ wskazał, że P. L. ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego (decyzja z dnia 4 października 2019 r.; nr [...] przyznająca prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku ze sprawowaną opieką nad babcią H. M.), z którego zrezygnuje z chwilą przyznania mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (wg oświadczenia z dnia 30 maja 2019 r.). Ustalono także, że nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ wskazał, że zgodnie z wytycznymi Kolegium ustalono, że: a) wywiady część IV dotyczące osób i rodzin korzystających z świadczeń pomocy społecznej, były przeprowadzane w sposób ciągły co 6 miesięcy, poczynając od 10.05.2018 r. (strona złożyła wniosek o specjalny zasiłek opiekuńczy w dniu 26.04.2018 r.). Ostatni wywiad został przeprowadzony w listopadzie 2019 r., a z wywiadu tego wynika, że strona sprawuje rzeczywistą, osobistą i stałą opiekę nad swoją niepełnosprawną babcią - H. M.; b) w okresie od 21.08.2014 r. do dnia złożenia wniosku w organie, tj. 26.04.2018 r. P. L. oprócz krótko trwających staży nie podejmował zatrudnienia; również nie rezygnował z żadnego zatrudnienia z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. W tej sytuacji w ocenie organu świadczenie pielęgnacyjne traktowane byłoby jako zastępcze źródło dochodu a nie rekompensata za rezygnację z pracy (której strona nie podejmowała) z uwagi na konieczność opieki na osoba bliską, która jej wymaga. Dodatkowo między punktem a) i b) nie zachodzi związek przyczynowo- skutkowy. Organ zwrócił także uwagę, że H. M. dopiero w dniu 8 lutego 2018 r. (tj. w wieku 86 lat) złożyła pierwszy wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności do Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w M., który po wydaniu na posiedzeniu w dniu 9.03.2018 r. orzeczenia stwierdził, że nie można ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, a ustalony stopień datuje się na 8 lutego 2018 r. czyli na dzień złożenia pierwszego wniosku, natomiast orzeczenie o niepełnosprawności zostało wydane na stałe. Jednocześnie też organ wyjaśnił, że są osoby spokrewnione w pierwszej linii z H. M., natomiast żadna z osób nie jest uprawniona to złożenia wniosku o specjalny zasiłek opiekuńczy. Dwie córki p. M. nie żyją. Trzy córki wyjechały za granicę i nie utrzymują z matką kontaktu. Jeden syn Z. M. ma ustalone prawo do emerytury, natomiast drugi syn R. M., jest osoba niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym i z tego tytułu pobiera od czerwca 2018 r. zasiłek stały. Organ stwierdził, że z uwagi na powyższe wnuk P. L. może wnioskować o specjalny zasiłek opiekuńczy na babcię. Kończąc organ odwołał się do treści art. 17 ust. 1b u.ś.r. stwierdzając, że odmawia przyznania stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad babką H. M. z uwagi na niespełnianie warunku określonego w ww. przepisie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G., po rozpatrzeniu odwołania strony, decyzją z dnia 1 czerwca 2020 r. [...]- na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 k.p.a. oraz art. 17 u.ś.r. – utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy przywołując treść art. 17 ust. 1, ust. 1a i ust. 1b u.ś.r., stwierdził, że – jak wynika z akt sprawy - P. L. jest wnukiem H. M., wdowy, urodzonej 25 lutego 1932 r. W orzeczeniu Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w M. z dnia 9 marca 2018 r. wskazano, że H. M. została uznana za osobę o znacznym stopniu niepełnosprawności, wymagającą stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 8 lutego 2018 r.; nie da się ustalić daty, od której istnieje niepełnosprawność. Organ stwierdził, że niepełnosprawność istnieje od 86-go roku życia. Karty leczenia szpitalnego (z 19.05.2014 r. oraz 10.04.2018 r.) H. M. obrazują następujące choroby: udar niedokrwienny lewej półkuli mózgu, afazję ruchową, niedowład ośrodka nerwowego VII prawego, nadciśnienie tętnicze, cukrzycę, kamicę pęcherzyka żółciowego. Wskazano, że strona mieszka wraz z babcią w N. Zgodnie z zaświadczeniem Powiatowego Urzędu Pracy z dnia 31 października 2019 r. P. L. (ur. 1992 r.) jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. W okresie od 28 września 2015 r. do 21 stycznia 2016 r. oraz od 29 sierpnia 2014 r. do 30 listopada 2014 r. odbywał staż. W okresie od 27 stycznia 2015 r. do 30 sierpnia 2015 r. również odbywał staż, jednak przerwał go z własnej woli. Ponadto w okresie od 24 marca 2018 r. do 11 lutego 2018 r. i do 11 kwietnia oraz od 12 kwietnia 2018 r. strona nie pojawiała się w urzędzie pracy w wyznaczonym terminie oraz nie powiadomiła o przyczynie niestawiennictwa. W piśmie ZUS z dnia 5 listopada 2018 r. stwierdzono u strony 1 rok, 1 miesiąc i 11 dni składkowych. Decyzją z dnia 26 listopad 2018 r. przyznano stronie specjalny zasiłek opiekuńczy na okres od 1 listopada 2018 r. do 31 października 2019 r. Organ odwoławczy wskazał, że w aktach znajdują się wywiady środowiskowe przeprowadzone w dniach: 10 maja 2018 r., 8 listopada 2018 r., 14 maja 2019 r. i 12 listopada 2019 r. dotyczące faktycznego sprawowania opieki przez stronę nad babcią. Wynika z nich, że skarżący mieszka wraz babcią w lokalu, w którym również mieszka syn H. - R. M. R. M. z powodu zaistniałego konfliktu z P. L. prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. H. M. jest osobą schorowaną, obecnie wymaga także pampersowania. P. L. opiekuje się babcią, przygotowuje posiłki, sprząta, pomaga jej w czynnościach higienicznych. W takim stanie faktycznym organ I instancji odmówił stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia i opieki nad babcią H. M. wskazując na przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. Kolegium w tym zakresie wyjaśniło, że wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jednakże w ocenie Kolegium wyrok ten nie oznacza usunięcia kryterium wieku powstania niepełnosprawności jako przesłanki warunkującej uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego. Uzasadniając swoje stanowisko odniosło się w szczególności do punktu 8. uzasadnienia ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego, omawiającego skutki jego wydania. Z tej części uzasadnienia wyroku Trybunału wynika, że ustawodawca zobowiązany jest precyzyjnie określić przesłanki zróżnicowania i w jednakowy sposób uregulować prawo do świadczenia pielęgnacyjnego opiekunów osób niepełnosprawnych, które nie są dziećmi albowiem Konstytucja nie stwarza podstaw różnicowania sytuacji prawnej podmiotów należących do tej samej grupy, a takie zróżnicowanie mogłoby być uznane za uzasadnione tylko, gdyby opierało się na obiektywnych kryteriach odnoszących się do oceny całokształtu sytuacji materialnej osoby niepełnosprawnej. To w ocenie Kolegium oznacza, że Trybunał Konstytucyjny orzekł o częściowej niekonstytucyjności wprowadzenia do ustawy o świadczeniach rodzinnych kryterium wieku powstania niepełnosprawności, jako przesłanki uzależniającej uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego. Wyrok Trybunału nie oznacza jednak usunięcia tego kryterium z ustawy. Nie stanowi również podstawy do uchylenia tych decyzji, które już przyznały prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie kreuje także nowego prawa do żądania świadczenia przez opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność ich podopiecznych powstała już po okresie dzieciństwa. Wykonanie wyroku Trybunału wymaga podjęcia niezbędnych oraz niezwłocznych działań ustawodawczych prowadzących do przywrócenia równego traktowania opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Trybunał w swoim wyroku nie przesądził jaki model ustalania świadczeń dla tych opiekunów należy przyjąć. To oznacza, że ustawodawca ma w tej kwestii pewien margines swobody. Powinien wszakże uwzględnić zarówno możliwości finansowania świadczeń z budżetu państwa, jak również uszanować poprawnie nabyte prawa osób, które korzystają obecnie ze świadczeń w zaufaniu do państwa. Poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy do ustawodawcy, który - biorąc pod uwagę skutki społeczne rozstrzygnięć podejmowanych w badanej materii - powinien tego dokonać bez zbędnej zwłoki. Skutkiem wejścia w życie niniejszego wyroku nie jest jednak ani uchylenie art. 17 ust. 1b u.ś.r., ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Organ odwoławczy podkreślił, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Zaznaczyć w tym miejscu należy, że na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy. Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Zważywszy natomiast, że drugą z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną, to opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a zatem związek między rezygnacją z zatrudnia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni. Organ stwierdził, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, że rezygnacja przez stronę z zatrudnienia była bezpośrednio związana z koniecznością opieki nad babcią. Z akt sprawy wynika, że P. L. nigdy nie podejmował pracy. Jedyny dochód jaki osiągał były to staże w latach 2014-2016. Natomiast H. M. uzyskała orzeczenie o niepełnosprawności dopiero w roku 2018. Z powołanego pisma ZUS-u z dnia 5 listopada 2018 r. wynika, że strona posiada jedynie 1 rok, 1 miesiąc i 11 dni składkowych. W związku z tym należy przyjąć, że strona nie zrezygnowała z pracy, aby opiekować się babcią. Brak jest zatem w niniejszej sprawie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy nie podejmowaniem przez stronę pracy a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną babcią. Ponadto Kolegium stwierdziło, że troje dzieci H. M. mieszka za granicą, jeden syn ma ustalone prawo do emerytury (Z. M.), natomiast zamieszkujący z H. M. syn - R. M. ma orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności z dnia 23 lipca 2018 r., w związku z powyższym w niniejszej sprawie są inne osoby spokrewnione w pierwszym stopniu, na których - zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r.-Kodeks rodzinny i opiekuńczy - ciąży obowiązek alimentacyjny czyli R. M. i tym samym wykluczone jest przyznanie wnioskowanego świadczenia stronie. R. M. posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności a nie orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, które wykluczałoby go z osób, które mogą sprawować opiekę nad H. M.. Kolegium – jak wskazało - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji także z uwagi na fakt, że niepełnosprawność H. M. istnieje od 86-go roku życia i tym samym nie została spełniona przesłanka wskazana w art. 17 ust. 1b u.ś.r. P. L. zaskarżył w całości do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G., wnosząc o jej uchylenie oraz uchylenie decyzji organu I instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego; ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych, a także o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie prawa materialnego: - poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K38/13) doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki; - poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. przyjmując, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji; - art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. poprzez przyjęcie, że do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się wnuka, będącego jednocześnie opiekunem faktycznie osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, iż opieka ta powinna być sprawowana przez zstępnych niepełnosprawnego. W uzasadnieniu skargi wskazano m.in., że z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, iż podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Istotą wnioskowanego świadczenia jest rekompensata za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która takiej opieki wymaga, a w przedmiotowej sprawie skarżący sprawuje opiekę nad babcią, która to opieka wiąże się z rezygnacją przez niego z zatrudnienia. Skarżący wskazał także, że wykładnia językowa art. 17 ust. 1a u.ś.r. dokonana przez organ II instancji prowadzi do wyników sprzecznych z przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Świadczenie pielęgnacyjne zgodnie z zamiarem ustawodawcy stanowić ma formę wsparcia rodziny pozostającej nie tylko w trudnej sytuacji materialnej, ale i faktycznej, spowodowanej koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą wymagającą takiej pomocy, ze względu na swój stan zdrowia. Pozostając bowiem wyłącznie przy wyniku wykładni językowej tego przepisu, należałoby uznać, że świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym przysługiwałoby wyłącznie współmałżonkowi lub dzieciom osoby, które ze względu na swoją sytuację życiową bądź stan zdrowia nie mogą sprawować takiej opieki. W przepisie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. ustawodawca nawiązuje wprost do obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym (k.r.o.), a zatem nie można pominąć treści art. 132 k.r.o., zgodnie z którym "obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami". W tym kontekście wybranie przez ustawodawcę z kręgu osób zobowiązanych do alimentacji wyłącznie osób spokrewnionych w pierwszym stopniu i umożliwienie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom zobowiązanym do alimentacji wyłącznie w sytuacji, gdy rodzice nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, narusza konstytucyjną zasadę równości, sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), a także godzi w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną (art. 18 Konstytucji RP). W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności albo wydania z naruszeniem prawa przez sąd administracyjny, następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. - zwanej dalej "p.p.s.a."). Stosownie zaś do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone rozstrzygnięcie nie zostało podjęte z naruszeniem przepisów prawa, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. z dnia 1 czerwca 2020 r. utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy Stary T. z dnia 19 grudnia 2019 r., którą odmówiono skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na sprawowanie opieki nad babcią. Materialnoprawną podstawę zaskarżonych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm. - dalej jako: "u.ś.r."), a w szczególności art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz ust. 1a tej ustawy. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W myśl natomiast art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Aktualnie dominujący kierunek wykładni art. 17 ust. 1 i art. 17 ust. 1a u.ś.r., ugruntowany po podjęciu przez Naczelny Sąd Administracyjny uchwały z dnia 9 grudnia 2013 r. (sygn. akt I OPS 5/13, ONSAWiA 2014/3/36) wskazuje, że przepisy te poprzez odesłanie do ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2086 ze zm. – zwanej dalej także "k.r.o."), jednoznacznie wskazują krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji. Z treści tych przepisów wynika jednoznacznie, że uprawnienia do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego wiążą się ściśle z obowiązkiem alimentacyjnym, który polega na dostarczaniu środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania i ciąży na krewnych w linii prostej oraz rodzeństwie (art. 128 k.r.o.). Zgodnie z art. 129 § 1 k.r.o. obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem. Kolejność obowiązku alimentacyjnego polega natomiast na tym, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi. Jak zatem z powyższego wynika opisane zasady dotyczące obowiązku alimentacyjnego obowiązujące na gruncie prawa rodzinnego zostały przyjęte przez ustawę o świadczeniach rodzinnych. Zestawienie treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. z treścią art. 17 ust. 1a u.ś.r. jednoznacznie bowiem wskazuje, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje w pierwszej kolejności osobom najbliższym, tj. matce, ojcu, dzieciom, czyli osobom spokrewnionym w pierwszym stopniu. Natomiast dalszym krewnym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje tylko w przypadku, gdy nie ma osób najbliższych (spokrewnionych w pierwszym stopniu), albo gdy osoby te nie mogą wypełnić swojego obowiązku (por. też wyrok WSA w Białymstoku z dnia 24 lipca 2012 r., sygn. akt II SA/Bk 334/12). Podkreślenia zatem wymaga, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego zostało co do zasady przyznane tym krewnym osoby wymagającej opieki, którzy z niepełnosprawnym członkiem rodziny spokrewnieni są w pierwszym stopniu. W odniesieniu natomiast do dalszych krewnych tej osoby przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zostało uzależnione w istocie od braku osób spokrewnionych w pierwszym stopniu bądź niespełniania przez te osoby określonych wymagań (art. 17 ust. 1a u.ś.r.). W niniejszej sprawie nie jest kwestionowane i nie budzi wątpliwości, że skarżący opiekuje się niepełnosprawną w stopniu znacznym babcią - H. M., która legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w M. z dnia 9 marca 2010 r. [...] o znacznym stopniu niepełnosprawności, z którego z kolei wynika, że momentu powstania niepełnosprawności nie można ustalić a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 8 lutego 2018 r., zaś orzeczenie wydano na stałe. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika jednak także to, że w kręgu osób zobowiązanych do opieki nad H. M. ze względu na obowiązek alimentacyjny są osoby bliżej z nią spokrewnione aniżeli skarżący, tj. dzieci niepełnosprawnej. Z ustaleń organów wynika, że trzy córki H. M. przebywają za granicą (Niemcy, Anglia) i nie utrzymują z matką kontaktu, natomiast w S. mieszkają jeszcze dwaj jej synowie - Z. M. oraz R. M. W tym miejscu należy zaznaczyć, że co prawda w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że ograniczenia wynikające z regulacji art. 17 ust. 1a u.ś.r. nie powinny mieć zastosowania w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów (a więc niezależnych od niego) nie jest w stanie sprawować opieki nad potrzebującym, tj. gdy zachodzą okoliczności wymienione w art. 132 k.r.o., do którego odsyła art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. (por. np. wyrok WSA w Łodzi z dnia 21 stycznia 2020 r., sygn. akt II SA/Łd 598/19), to jednak w okolicznościach niniejszej sprawy nie można przyjąć, że taka sytuacja ma miejsce, a w każdym razie nie wobec wszystkich dzieci H. M.. Stosownie do art. 132 k.r.o. obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo, gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Jakkolwiek można przyjąć, że fakt zamieszkiwania w dużej odległości (za granicą) i nieutrzymywania kontaktów z rodzicem świadczy o uchylaniu się od obowiązków rodzinnych i alimentacyjnych, co można by rozważać w kategoriach nadmiernych trudności, o których mówi cytowany wyżej art. 132 k.r.o., a co de facto na kanwie niniejszej sprawy dotyczy trzech córek H. M., to jednak nie można takiego stanowiska przyjąć w odniesieniu do jej synów mieszkających w tej samej miejscowości co matka, a z pewnością – na co też zwrócił uwagę organ odwoławczy – R. M. (ur. w 1958 r.), który zamieszkuje w tym samym lokalu mieszkalnym co jego matka [...]. Z akt sprawy wynika ponadto, że R. M. jest osobą zaliczoną do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności (vide: wydane na stałe orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o niepełnosprawności w M. z dnia 23 lipca 2018 r., nr [...]), a zatem – w świetle art. 17 ust. 1a pkt 2 w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. – to on, jako syn H. M. nadal pozostaje osobą uprawnioną w bliższej aniżeli skarżący kolejności do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością opieki nad matką. Za obiektywne okoliczności niemożności sprawowania opieki nad matką przez zobowiązanego w pierwszej kolejności syna R. M. nie może być w żadnym wypadku uznany fakt, że z uwagi na orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności R. M. pobiera od czerwca 2018 r. zasiłek stały (a więc świadczenie pieniężne pobierane na podstawie art. 37 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej z tytułu niezdolności do pracy, którego otrzymywanie wyklucza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego – art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a/ u.ś.r.), czy też podnoszone okoliczności jego skonfliktowania z mieszkającym w tym samym lokalu mieszkalnym co on i jego matka – P. L. wnukiem H. M.. Z akt sprawy nie wynika, by – pomimo reprezentowania w postępowaniu administracyjnym skarżącego przez profesjonalnego pełnomocnika – podniesione zostały jakiekolwiek inne okoliczności wskazujące na obiektywny brak możliwości sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką – H. M. przez syna R. M. (czy również drugiego z synów – Z. M. ur. w 1954 r. i mającego ustalone prawo do emerytury). Podkreślić należy, że – jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 lipca 2012 r. (sygn. akt I OSK 198/12) – "obowiązek alimentacyjny może polegać albo na świadczeniu określonych sum pieniężnych albo na dostarczaniu w naturze określonej ilości produktów potrzebnych do życia bądź też na osobistych staraniach. W sytuacji gdy zobowiązany do alimentacji wybiera ten ostatni sposób wspomagania potrzebującej bliskiej mu osoby, polegający na rezygnacji z zatrudnienia po to, by osobistym staraniem wspierać tę osobę, z pomocą przychodzi mu Państwo. Osoba zobowiązana do alimentacji otrzymuje w zaistniałej sytuacji pomoc polegającą na przyznaniu jej tzw. świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Świadczenie to jest niejako surogatem wynagrodzenia za pracę. Jest to bowiem określona przepisami kwota pieniężna, z którą wiąże się również opłacanie przez Państwo składek emerytalno-rentowych. Podkreślenia wymaga w tym miejscu, że pomoc świadczona w taki sposób przez Państwo jest przeznaczona dla konkretnych przypadków, to jest dla osób, które obciąża obowiązek alimentacyjny. Zaakcentować należy, że obowiązek ten powstaje z mocy prawa, a nie z wyboru dokonanego w danej rodzinie przez jej członków. Obowiązek alimentacyjny osoby zobowiązanej w dalszej kolejności powstaje dopiero w razie spełnienia się określonych prawem przesłanek i jest to wówczas jej własny obowiązek (a nie cudzy przez nią wypełniany). Tak samo należy interpretować przepisy dotyczące świadczenia rodzinnego. Uprawnienie do jego otrzymania dalsza osoba - w stosunku bliskości do potrzebującego pomocy - uzyska dopiero w sytuacji, gdy brak będzie osoby zobowiązanej w pierwszej kolejności do alimentacji, to jest gdy takiej osoby nie będzie albo gdy osoba taka nie będzie w stanie sprawować opieki nad potrzebującym (art. 17 ust. 1a cyt. ustawy). Świadczenie pielęgnacyjne bowiem (...) nie jest skierowane do kogokolwiek z rodziny, krewnych czy osób zaprzyjaźnionych z osobą potrzebującą opieki, w zależności od tego, kto tej opieki się podejmie. Jest to świadczenie przeznaczone wyłącznie dla określonej wyżej kategorii osób. O ile przy tym - z uwagi na konstytucyjne zasady równości czy sprawiedliwości społecznej - może okazać się celowe w danym stanie faktycznym przyjęcie, że uprawnionym do otrzymania omawianego świadczenia jest jeszcze inna niż wymienione expressis verbis w ustawie kategoria członków szeroko rozumianej rodziny (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 18 lipca 2008 r., P 27/07), o tyle nie ma takiego uzasadnienia w stosunku do zmiany porządku kolejności nabywania obowiązku alimentacyjnego przez krewnych osoby uprawnionej do pomocy. To bowiem nie rodzina decyduje, komu spośród jej członków powinno być przyznane świadczenie pielęgnacyjne, lecz decyduje o tym przepis prawa". W niniejszej sprawie nie zaszły zatem okoliczności, które pozwoliłyby zaktualizować obowiązek alimentacyjny skarżącego względem jego babci przed obowiązkiem alimentacyjnym jej dzieci (w szczególności synów). To dzieci bowiem są w pierwszej kolejności zobowiązane do sprawowania opieki nad rodzicami i tylko zbieg nadzwyczajnych zdarzeń może spowodować przeniesienie obowiązku alimentacyjnego na kolejne zobowiązane osoby. Skoro zatem skarżący nie był osobą w pierwszej kolejności zobowiązaną do spełnienia obowiązku alimentacyjnego na rzecz swojej babci, to nie mógł on skutecznie ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad babcią. Odnosząc się w tym zakresie do zarzutów skargi wskazać należy, że – jak wielokrotnie wskazywano w orzecznictwie sądowoadministracyjnym - powyższe regulacje należy odczytywać przez pryzmat zasad i wartości wyrażonych w Konstytucji RP, z uwzględnieniem celu tych unormowań, którym jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi i wymagającymi takiego wsparcia (por. wyrok NSA z dnia 5 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 1062/14; z dnia 13 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 1286/14 oraz z dnia 12 maja 2017 r., sygn. akt I OSK 328/16). Niemniej jednak nie można takich ustaleń dokonywać w oderwaniu od przepisów regulujących te kwestie. Przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych dotyczące świadczenia pielęgnacyjnego nakładają bowiem na organ obowiązek wydania decyzji o charakterze związanym, co oznacza, że przyznanie świadczenia może nastąpić wyłącznie po spełnieniu przesłanek wynikających z przepisów prawa (art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r.). Nie budzi zatem wątpliwości, że na organach administracji publicznej ciąży obowiązek działania na podstawie i w granicach prawa, jak stanowi art. 7 Konstytucji RP, a to oznacza, że w razie ustalenia istnienia innych osób zobowiązanych do alimentacji w pierwszej kolejności i zdolnych do sprawowania tej opieki, organ nie może uwzględnić wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Wbrew błędnemu rozumowaniu strony, właśnie takie rozstrzygnięcie organu jest zgodne z przywołanymi w skardze przepisami Konstytucji RP, a także z zasadą równości wobec prawa wyrażoną w art. 32 Konstytucji RP, gdyż odmowa przyznania świadczenia dotyczy każdego wnioskodawcy, który nie spełnia określonych ustawowo warunków (por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 13 października 2020 r., sygn. akt II SA/Bk 543/20). Z wyżej podanych przyczyn zaskarżona decyzja nie narusza prawa materialnego, a w szczególności podniesionego w petitum skargi zarzutu naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. Odnosząc się do pozostałych zarzutów podniesionych w skardze Sąd pragnie jedynie wskazać, że nie podziela stanowiska organu odwoławczego odnośnie braku istnienia związku przyczynowego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. pomiędzy sprawowaną przez skarżącego opieką nad babcią a rezygnacją z zatrudnienia, polegającą na twierdzeniu, że skarżący – jak podkreślił organ – nigdy w istocie nie podejmował pracy (bowiem jedyny dochód jaki osiągał w latach 2014-2016 to były staże i posiada jedynie 1 rok, 1 miesiąc i 11 dni składkowych), zaś H. M. uzyskała orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności dopiero w 2018 r. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wyrażany jest pogląd - który Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela - że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zakreśla żadnych ram czasowych, co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia (czy też jego niepodejmowania) z powodu konieczności sprawowania opieki. Jest to świadczenie przyznawane na wniosek i to od wnioskodawcy zależy, czy i w jakim czasie po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia wystąpi on o to świadczenie. Nie ma wiec podstaw do kwestionowania prawa strony do wyboru momentu, w którym chce wystąpić z wnioskiem o przyznanie przedmiotowego świadczenia (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 24 czerwca 2020 r., sygn. akt II SA/Łd 218/20). W odniesieniu natomiast do zarzucanego w skardze naruszenia art. 17 ust. 1b u.ś.r., Sąd wskazuje, że zarzut ten jest zasadny. Wbrew stanowisku organów obu instancji, w stanie faktycznym niniejszej sprawy, należało uwzględnić skutki prawne wynikające z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13, Dz. U. z 2014 r., poz. 1443; OTK-A 2014/9/104), którym Trybunał orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Skutkiem tego wyroku jest bowiem zmiana zakresu zastosowania przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie treści w nim ujętej, będącego przepisem szczególnym w odniesieniu do art. 17 ust. 1 u.ś.r., który określa ogólne przesłanki prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zakresowe wyeliminowanie ograniczeń o charakterze podmiotowym (wieku powstania niepełnosprawności podopiecznych) nie powoduje dysfunkcjonalności ustawy, gdyż możliwe jest odnalezienie w treści art. 17 u.ś.r. i przepisów z nim skorelowanych wszystkich elementów podmiotowych, przedmiotowych i czasowych koniecznych dla zrekonstruowania normy (norm) prawnej określającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Zwrócić należy uwagę, że Trybunał Konstytucyjny derogując w powołanym wyżej zakresie przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie odroczył utraty jego mocy obowiązującej (art. 190 ust. 3 Konstytucji RP), co oznacza, że bezpośrednim skutkiem orzeczenia trybunalskiego, począwszy od dnia jego ogłoszenia, jest utrata przez ten przepis we wskazanym w wyroku zakresie domniemania konstytucyjności (tj. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności). Stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego, zaś zgodnie z art. 6 k.p.a. organy administracji posiadają uprawnienie do działania jedynie na mocy obowiązujących przepisów. Zaznaczenia i wyjaśnienia także wymaga, że Trybunał Konstytucyjny nie może uzasadnieniem swego wyroku przesądzić o tym, że jednoznaczna sentencja wyroku może obowiązywać w innym zakresie, niż wynika to z jej brzmienia lub z zasad prawa konstytucyjnego (art. 190 Konstytucji RP), które obowiązują także Trybunał, stojący na straży ich przestrzegania. Ani treść uzasadnienia wyroku, ani tym bardziej interpretacja fragmentu uzasadnienia nie może modyfikować treści sentencji wyroku, ani też zmieniać wynikających z przepisów prawa skutków orzeczeń wydawanych przez Trybunał Konstytucyjny. Skoro wyrok Trybunału Konstytucyjnego odniósł bezpośredni skutek, zawarta w sentencji wyroku Trybunału derogacja nie powoduje powstania luki konstrukcyjnej a zmodyfikowany przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r., w dopełnieniu z ust. 1 tego artykułu, może być stosowany, to organ orzekający musi dokonać odkodowania podstawy prawnej dla rozstrzygnięcia żądania strony z tych właśnie przepisów normujących daną instytucję materialnoprawną (tutaj: prawo do świadczenia pielęgnacyjnego), które nie utraciły cechy zgodności z Konstytucją, biorąc tym samym pod uwagę skutki prawne wynikające z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13). Mając powyższe na uwadze uznać należy, że zaskarżone decyzje orzekające o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji/niepodejmowania zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) przez skarżącego w celu sprawowania opieki nad legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności H. M. (babcią skarżącego) są zgodne z prawem, dlatego Sąd - na podstawie art. 151 p.p.s.a. – oddalił skargę. Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).