III SA/Gl 17/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo, Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz (spr.), Sędzia WSA Iwona Wiesner, Protokolant Starszy referent Izabela Maj-Dziubańska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 października 2020 r. sprawy ze skargi B.J. na decyzję Dyrektora Śląskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Częstochowie z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie płatności obszarowych 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) zasądza od Dyrektora Śląskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Częstochowie na rzecz strony skarżącej kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. UZASADNIENIE Zaskarżoną decyzją z [...] r. Nr [...] Dyrektor Śląskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa ([...] OR ARiMR) w C. utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego w K. z [...]r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej B. J. płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. W uzasadnieniu organ wskazał, że [...] r. mąż skarżącej złożył do BP ARiMR wniosek o przyznanie płatności na rok 2018. [...] r. organ został powiadomiony o śmierci wnioskodawcy w dniu [...] r. Następnie [...] r. do organu wpłynął wniosek transferowy złożony przez żonę zmarłego wnioskodawcy, którego załącznikiem było zaświadczenie o toczącym się przed Sądem Rejonowym w C. postępowaniu o stwierdzenie prawa do nabycia spadku ([...]). Wymóg taki wynika z zapisu art. 27 ust. 5 ustawy z 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (tj. Dz. U. z 2018 r. poz. 1312, dalej ustawa o płatnościach). Postępowanie zostało zakończone wydaniem postanowienia [...] r., które uprawomocniło się [...] r., ale zostało przesłane organowi [...] r., czyli po upływie 21 dni, które zakreśla wskazany wyżej przepis. Po przeprowadzeniu kontroli kompletności i administracyjnej wniosku transferowego po zmarłym, na podstawie art. 24 ust. 1 i art. 27 ust. 1-5 ustawy o płatnościach oraz art. 104 kpa, decyzją z [...] r. (doręczoną [...] r.) organ odmówił skarżącej jako spadkobierczyni wnioskodawcy przyznania płatności na rok 2018. Postępowanie z wniosku zmarłego rolnika umorzył. W uzasadnieniu decyzji odmownej stwierdził, że postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku wpłynęło do organu po upływie 21 dni od jego uprawomocnienia. [...]r. do organu wpłynął wniosek skarżącej o przywrócenie terminu do złożenia prawomocnego odpisu postanowienia o stwierdzeniu prawa do nabycia spadku po zmarłym mężu. Jako uzasadnienie wniosku wskazano brak wiedzy o terminie 21 dni od uprawomocnienia się postanowienia do doręczenia go organowi, brak zawinienia w jego uchybieniu z tej racji, że dokument ten otrzymała od pełnomocnika w chwili, gdy Sąd Rejonowy doręczył go pełnomocnikowi, co jednak miało miejsce [...], zatem już po upływie wskazanego terminu 21 dni. Skarżąca we wniosku tym wskazała, że Sąd nadał klauzulę prawomocności i na wniosek pełnomocnika strony wysłał postanowienie listem poleconym, który pełnomocnik odebrał [...] r. Postanowienie z [...] r. uprawomocniło się [...] r., zatem 21 dniowy termin na jego dostarczenie upłynął [...] r., stąd strona nie była w stanie dochować terminu. Odnośnie tej kwestii Sądowi orzekającemu z urzędu wiadomo, że Postanowieniem z [...] r. organ odmówił przywrócenia wnioskowanego terminu. Jako podstawę prawną jego wydania wskazał art. 58 § 1-3 Kpa. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że skarżąca przesyłając postanowienie winna była uprawdopodobnić zaistnienie okoliczności, które uniemożliwiły jej złożenie dokumentu w ustawowym terminie oraz razem z nim przesłać wniosek o jego przywrócenie, czego nie uczyniła. [...] r. skarżąca wniosła zażalenie, w którym zarzuciła organowi obrazę art. 58 Kpa poprzez jego niewłaściwą wykładnię i błędne przyjęcie, że nie dochowała terminu do złożenia wniosku oraz nie wykazała braku zawinienia w uchybieniu terminu do wykazania uprawnień spadkowych. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w C. postanowieniem z [...] r. utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji z [...] r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia praw do spadku po zmarłym mężu. Postanowienie to stało się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, który wyrokiem z 18 marca 2020r. sygn. akt III SA/Gl 10/20 uchylił postanowienia organów obu instancji. W uzasadnieniu tego wyroku WSA w Gliwicach stwierdził, że stosowanie instytucji przywrócenia terminu uzależnił ustawodawca od spełnienia łącznie kilku przesłanek nadających jej charakter wyjątku. Przesłanki te to: 1) uchybienie terminowi procesowemu; 2) złożenie wniosku o przywrócenie terminu; 3) dokonanie czynności, której terminowi uchybiono; 4) zachowanie siedmiodniowego terminu, licząc od ustania przeszkody, na złożenie wniosku oraz dokonanie czynności, dla której uchybiony termin obowiązywał oraz jedna ocenna - wykazanie braku winy. Zdaniem Sądu skarżąca czterech pierwszych przesłanek dopełniła. Odnośnie piątej uznał, że "w decyzjach organów obu instancji nie rozważano tej kwestii uznając, że skarżąca jej nawet nie uprawdopodobniła", dlatego odmowa przywrócenia jest przedwczesna. Wskazał, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy uwzględnią powyższe stanowisko Sądu i ponownie ocenią zasadność wniosku o przywrócenie terminu w aspekcie pozostałych przesłanek art. 58 kpa. Niezależnie od wyżej omówionej kwestii wpadkowej, związanej z rozpoznaniem wniosku strony o przywrócenie terminu do złożenia postanowienia spadkowego, również [...] r. do organu wpłynęło odwołanie skarżącej od decyzji z [...] r. w sprawie odmowy przyznania płatności, w którym strona podniosła te same argumenty, co w piśmie z [...] r. Podniosła również, że termin do wystąpienia z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia zaświadczenia o dziedziczeniu winien być liczony do [...] r., czyli 7 dni od powzięcia wiedzy o jego uchybieniu z decyzji odmawiającej przyznania płatności, wydanej [...], a doręczonej [...] r. W odwołaniu podniosła zarzut naruszenia art. 27 ust. 5 ustawy o płatnościach poprzez jego niewłaściwą wykładnię i przyjęcie, że uchybiła terminowi, gdyż złożyła postanowienie spadkowe [...] r. tj. po upływie 21 dni od jego uprawomocnienia, podczas gdy właściwa interpretacja tego przepisu wskazuje, że początek biegu terminu 21 dni winien być liczony od dnia doręczenia postanowienia przez Sąd. Z ostrożności zarzuciła też niezasadne nieuwzględnienie wniosku o przywrócenie terminu do złożenia prawomocnego postanowienia spadkowego. Zaskarżoną decyzją z [...] r. organ II instancji utrzymał w mocy rozstrzygnięcie kierownika Biura Powiatowego ARiMR z [...] r. o odmowie przyznania płatności. W uzasadnieniu przestawił dotychczasowy przebieg postępowania, stwierdził, że odwołanie zostało wniesione w terminie i przypomniał regulacje prawne odnoszące się do przyznawania płatności bezpośrednich. Następnie stwierdził, że nie zgadza się z zarzutem naruszenia art. 27 ust. 5 ustawy o płatnościach, z którego wynika, że spadkobierca rolnika składa prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku w terminie 21 dni od dnia uprawomocnienia się tego postanowienia. Zestawiając daty zdarzeń związanych z wydaniem i uprawomocnieniem się postanowienia stwierdził, że termin na dokonanie tej czynności upłynął [...] r. Podniósł, że strona mogła wnieść wniosek o przywrócenie terminu [...] r., tj. w dniu złożenia prawomocnego postanowienia w organie wraz z dowodami uprawodopodobniającymi niemożność złożenia wniosku w terminie. Stwierdził, że strona nie dochowała 7 dniowego terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu liczonego od ustania przyczyny uchybienia, jak również nie uprawdopodobniła, że uchybienie terminu nie nastąpiło z jej winy. Na to rozstrzygnięcie strona wywiodła skargę do sądu administracyjnego, w której zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 58 Kpa przez błędne przyjęcie, że nie uprawdopodobniła, że niezachowanie terminu nie jest jej winą, art. 107 Kpa przez lakoniczne uzasadnienie decyzji, art. art. 7 i 8 Kpa przez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego, co do tego, kiedy pełnomocnik odebrał postanowienie spadkowe, art. 138 § 1 pkt 1 Kpa przez pobieżne zbadanie zarzutów i nieuwzględnienie wszystkich okoliczności niedotrzymania terminu przez stronę, a także błąd w ustaleniach faktycznych w zakresie wadliwego ustalenia terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu, albowiem strona powzięła wiedzę o uchybieniu dopiero z decyzji I instancji odmawiającej jej płatności. W załączeniu skarżąca przedłożyła oświadczenie radcy prawnego reprezentującego ją w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku, że prawomocne postanowienie w tym przedmiocie, nadane listem poleconym, odebrane zostało przez niego [...] r. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko i argumenty oraz wniósł o oddalenie skargi. Postanowieniem z 4 czerwca 2020r. Sąd zawiesił postępowanie sądowe. W uzasadnieniu podniósł, że wyrokiem III SA/Gl 10/20 Sąd uchylił postanowienia organów obu instancji w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku i wyrok ten nie jest prawomocny. Sprawa ta pozostaje zaś w związku ze sprawą dot. legalności decyzji odmawiającej przyznania płatności i ma bezpośredni wpływ na wydanie orzeczenia, zatem z punktu widzenia celowości, sprawiedliwości i ekonomiki procesowej celowym jest jego zwieszenie do czasu prawomocnego ukończenia postępowania w sprawie III SA/Gl 10/20. Ponieważ wyrok w tej sprawie stał się prawomocny z dniem 6 sierpnia 2020r., postanowieniem z 24 sierpnia 2020r. Sąd podjął postępowanie w niniejszej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 oraz art. 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2107) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez m.in. kontrolę administracji publicznej. Kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem wydawanych przez nią decyzji, postanowień bądź innych aktów. Na podstawie art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, dalej jako: "ppsa") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg m.in. na decyzje administracyjne. Nadto Sąd rozstrzyga na podstawie akt sprawy, po przeprowadzeniu rozprawy, w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ppsa). Jak wynika z treści zaskarżonej decyzji, podstawą utrzymania w mocy decyzji organu I instancji o odmowie przyznania płatności był fakt, że – zdaniem organu – skarżąca uchybiła terminowi do złożenia prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, a wniosek o jego przywrócenie został rozpatrzony negatywnie. Prawomocnym wyrokiem z 18 marca 2020r. sygn. akt III SA/Gl 10/20 Sąd uchylił orzeczenie w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu uznając je za wadliwe, gdyż – w ocenie Sądu - skarżąca spełniła cztery pierwsze przesłanki do przywrócenia terminu, natomiast ostatniej z nich, tj. braku winy organ nawet nie rozważał podnosząc, że nie przedłożyła zaświadczenia lekarskiego ani oświadczenia o dacie otrzymania postanowienia od pełnomocnika; Sąd podniósł też, że za zasadnością przywrócenia terminu może przemawiać udział osób trzecich, np. odebranie pisma przez osobę, która nie miała możności przekazania pisma adresatowi. Z powyższego wynika, że na skutek prawomocnego uchylenia postanowień organów obu instancji zagadnienie przywrócenia terminu stanie się przedmiotem ponownego rozpoznania przez organ. Zatem wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji, która opiera się jedynie na założeniu odmowy jego przywrócenia stało się zasadne. Ponownie rozpoznając sprawę przyznania płatności, organ uwzględni treść postanowienia, jakie zostanie wydane w przedmiocie wniosku strony o przywrócenie terminu. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Stosownie zaś do 145 § 1 pkt 7 Kpa w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli zagadnienie wstępne zostało rozstrzygnięte przez właściwy organ lub sąd odmiennie od oceny przyjętej przy wydaniu decyzji (art. 100 § 2). W ocenie Sądu taka właśnie sytuacja zachodzi w przedmiotowej sprawie – zagadnienie wstępne w przedmiocie zasadności przywrócenia terminu zostało w sprawie III SA/Gl 10/20 rozstrzygnięte przez Sąd odmiennie od oceny przyjętej przy wydaniu decyzji, gdzie organ stanął na stanowisku, że termin został uchybiony i jego przywrócenie nie jest zasadne. W sprawie doszło więc do naruszenia art. 58 Kpa przez jego niewłaściwą wykładnię, co do przesłanek przywrócenia terminu oraz art. 8 § 1 Kpa, zgodnie z którym organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Z uwagi zatem na stwierdzone naruszenia, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. b w zw. z art. 145 § 1 pkt 7 Kpa Sąd uchylił zaskarżoną decyzję. O kosztach orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a.