IV SAB/Wr 377/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ireneusz Dukiel Sędziowie Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska (sprawozdawca) Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 16 grudnia 2020 r. sprawy ze skargi Agnieszki D. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę D. w przedmiocie ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko J. S. na okres zasiłkowy 2019/2021 odrzucić skargę . UZASADNIENIE Wnioskiem z dnia 1 lipca 2019 r., adresowanym do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Lubawce, dalej MGOPS , A. D. ( dalej strona , skarżąca ) domagała się ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres zasiłkowy 2019/2020 na dziecko J. S. . Powyższy wniosek w dniu 12 sierpnia 2019 r. został przekazany Wojewodzie Dolnośląskiemu w celu ustalenia, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Informacją z dnia 8 stycznia 2020 r. nr [...] Wojewoda Dolnośląski zawiadomił stronę o przyznaniu jej świadczenia wychowawczego dziecko J. S. na okres od 1 lipca 2019r. do 13 stycznia 2021r. W dniu 28 lipca 2020 r. strona złożyła ponaglenie pod rygorem skierowania skargi na bezczynność organu, wywodząc ,że postępowanie w przedmiocie świadczenia wychowawczego za okres 2019-2020 na dzieci nie zostało zakończone w ustawowym terminie. Pismem z dnia 10 września 2020r. (data wpływu do organu:15 września 2020 r.) strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na przewlekłość prowadzonego przez Wojewodę Dolnośląskiego postępowania . Skarżąca domagała się : 1/stwierdzenia, że organ dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania z rażącym naruszeniem prawa; 2/ zobowiązania organu do wydania decyzji w terminie jednego miesiąca od dnia wydania wyroku w przedmiocie prawa skarżącej do świadczenia wychowawczego; 3/ przyznania od organu na jej rzecz sumy pieniężnej w wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. ; 4/ zasądzenia zwrotu kosztów według norm prawem przepisanych. Skarga oparta została na zarzutach naruszenia przepisów art. 7 , art.77 §1 , art.8 , art.9 , art.11 , art.12 , art. 35 , art.36, art.104 k.p.a. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie skargi ewentualnie o oddalenie skargi. Uzasadniając wniosek o odrzucenie skargi, organ powołał się na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 czerwca 2020 r. sygn. akt II OPS 5/19 , w której sformułowano tezę o niedopuszczalności skargi na bezczynność wniesionej po zakończeniu postępowania administracyjnego. W tym zakresie organ wskazał ,że skarga została wniesiona po załatwieniu wniosku skarżącej poprzez wydanie w dniu 8 stycznia 2020 r. informacji nr [...] o przyznaniu stronie świadczenia wychowawczego dziecko J. S. na okres 2019/2020 . Jednocześnie z ostrożności procesowej, odnosząc się do zarzutów skargi organ wywodził ,że jego właściwość w przedmiotowej sprawie wynika z art. 24 ustawy z dnia 7 lipca 2017 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin (Dz. U. z 2017 r. poz. 1428), którą od dnia 1 stycznia 2018 r. wprowadzono zmiany w zakresie organizacji rozpatrywania spraw dotyczących świadczeń rodzinnych i wychowawczych, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Wojewodzie Dolnośląskiemu przekazano wówczas do załatwienia 15 000 spraw, natomiast napływ kolejnych wniosków spowodował zwiększenie ilości prowadzonych obecnie postępowań, co uniemożliwia organowi bieżące monitorowanie i wywiązanie się z kodeksowych terminów załatwienia spraw. Wojewoda Dolnośląski wydaje miesięcznie około 1800 decyzji i informacji w sprawach z zakresu koordynacji świadczeń, wykorzystując w pełnym zakresie zasoby kadrowe (systematycznie zwiększane) i środki finansowe, jakimi dysponuje na ten cel. Wobec tego oczekiwanie przez skarżącą do 8 stycznia 2020 r. na załatwienie sprawy nie było wynikiem bezczynności, opieszałości, czy lekceważącego podejścia do obowiązków, ale skutkiem bardzo dużej ilości wniosków przekazywanych do niego . Powyższe okoliczności mają bezpośredni wpływ na tempo procedowania i nie sposób uznać, że opóźnienie, do jakiego doszło w niniejszej sprawie ma charakter rażący. Jako bezzasadny uznał organ wniosek o przyznanie skarżącej sumy pieniężnej w wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 P.p.s.a. W tym zakresie wskazał, że suma pieniężna zasądzana jest w przypadku uwzględnienia skargi i ma charakter fakultatywny. Ustawodawca pozostawił zatem sądowi ocenę, czy okoliczności sprawy wskazują na potrzebę zadośćuczynienia skarżącemu za oczekiwanie na rozpoznanie i zakończenie jego sprawy. Przy orzekaniu o przyznaniu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej chodzi przede wszystkim o zrekompensowanie, przynajmniej w pewnej mierze, uszczerbku (krzywdy, straty, itd.) jakiego doznał skarżący na skutek bezczynności działania organu administracji. Jednak w orzecznictwie sądowoadmnistracyjnym wskazuje się, że wniosek o przyznanie sumy pieniężnej winien zawierać uzasadnienie, w którym strona skarżąca, domagająca się przyznania sumy pieniężnej powinna wskazać na zakres uszczerbku, straty lub krzywdy wywołanej bezczynnością organu (wyrok NSA z dnia 29 kwietnia 2020 r., I OSK 3094/19). Skarżąca swojego wniosku w tym zakresie nie uzasadniła. Co więcej, zasądzenie sumy pieniężnej nie stanowi także bezpośredniej konsekwencji stwierdzenia bezczynności bądź przewlekłości, lecz jest uprawnieniem dyskrecjonalnym sądu, a zatem możliwością, z której należy korzystać, jeżeli realia rozpoznawanej sprawy są niemożliwe do akceptacji z punktu widzenia ochrony praw strony, co oznacza, że w każdym przypadku sąd musi rozważyć zasadność takich żądań w kontekście działań organu . Końcowo odnosząc się do żądania strony w zakresie zobowiązania organu do załatwienia sprawy, organ podniósł , że wniosek skarżącej w tym zakresie jest bezprzedmiotowy z uwagi na załatwienie sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Stosownie do art. 52 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.), zwanej dalej p.p.s.a., skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka. Przy czym przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub ponaglenie , przewidziany w ustawie , o czym stanowi art. 52 § 2 p.p.s.a. Zgodnie zaś z art. 53 § 2b p.p.s.a. skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu. Z treści powyższych przepisów wynika ,że w razie przewlekłego prowadzenia przez organ administracji publicznej postępowania , droga sądowa staje się dopuszczalna dopiero po wyczerpaniu możliwości załatwienia sprawy w trybie postępowania administracyjnego. W myśl art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a. , stronie służy prawo do wniesienia ponaglenia , jeżeli postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy ( przedwlekłość). Przy czym ponaglenie wnosi się : 1/ do organu wyższego stopnia za pośrednictwem organu prowadzącego postępowanie , 2/ do organu prowadzącego postepowanie – jeżeli nie ma organu wyższego stopnia , o czym stanowi dalej § 3 art. 37 k.p.a. Złożenie skargi na przewlekłość organu jest więc możliwe dopiero po wcześniejszym wniesieniu ponaglenia do organu administracji publicznej w trybie art. 37 k.p.a. . A zatem, zanim strona wniesie skargę do sądu na przewlekłość organu , musi wykorzystać przysługujący jej środek prawny w postaci ponaglenia na prowadzenie postępowania dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy , złożony do organu administracji publicznej odpowiedniego stopnia. Przy czym strona powinna przytoczyć argumentację co do przewlekłości załatwienia sprawy . Argumentacja w zakresie przewlekłości powinna wskazywać uchylanie się przez organ administracji publicznej od załatwienia sprawy przez podejmowanie zbędnych czynności , np. co do podjęcia wbrew przepisom prawa współdziałania, prowadzenie czynności dowodowych co do faktów udowodnionych lub nieobjętych stanem faktycznym zapisanym w normie prawa materialnego , bezzasadne zawieszenie postepowania ( zob. B. Adamiak, J Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego , Komentarz, Warszawa 2017, s.293) . Również z treści art. 53 § 2b p.p.s.a. wynika, że uprzednie ponaglenie stanowi niezbędny warunek złożenia skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Należy przy tym podkreślić, że to na stronie skarżącej ciąży obowiązek wykazania, że przed złożeniem skargi skierowała do właściwego organu ponaglenie. Z akt niniejszej sprawy wynika, że skarga strony na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę w przedmiocie ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego dziecko J. S. na rok zasiłkowy 2019/2020 nie została poprzedzona złożeniem ponaglenia w tym zakresie. Zaakcentowania bowiem wymaga, że wniesione do Wojewody w dniu 20 lipca 2020 r. ponaglenie ( k.23 akt administracyjnych) dotyczy wyłącznie bezczynności organu w m.in. w tym przedmiocie , nie zaś przewlekłości tego postępowania. Powyższe wynika jednoznacznie z treści ponaglenia , w którym zażądano stwierdzenia, że organ dopuścił się bezczynności oraz z przytoczonej w ponagleniu podstawy prawnej (art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a.). Okoliczność tę przyznaje sama skarżąca w uzasadnieniu skargi ( s.3 ) , jak również potwierdza dołączone do skargi o tożsamej treści ponaglenie z dnia 22 lipca 2020r. pod rygorem skierowania skargi na bezczynność. Tym samym daje to podstawę do uznania przez Sąd, że skarżąca przed zainicjowaniem przedmiotowego postępowania sądowo-administracyjnego , nie wyczerpała wskazanego trybu ponaglenia .Tymczasem dopiero wyczerpanie tego trybu uprawnia Sąd do badania zasadności skargi. Natomiast skarga nie poprzedzona ponagleniem nie może być merytorycznie rozpoznana przez sąd administracyjny i podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. (zob. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 kwietnia 2010 r. sygn. I OSK 7/10 i z dnia 8 października 2013 r. sygn. II OSK 2232/13, orzeczenia.nsa.gov.pl). W myśl tego przepisu Sąd odrzuca skargę, jeżeli z innych przyczyn jej wniesienie jest niedopuszczalne. Postanowienie w tym przedmiocie może być wydane na posiedzeniu niejawnym (art. 58 § 3 p.p.s.a.). Z tych względów Sąd, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 i § 3 w zw. z art. 52 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.