III Ca 704/18

<p>Sygn. akt III Ca 704/18</p> <div> <h2>POSTANOWIENIE</h2> <p>Dnia 11 grudnia 2018 r.</p> <p>Sąd Okręgowy w Gliwicach III Wydział Cywilny Odwoławczy w następującym składzie:</p> <p>Przewodniczący - Sędzia SO Leszek Dąbek (spr.)</p> <p>Sędziowie: SO Gabriela Sobczyk</p> <p>SO Marcin Rak</p> <p>Protokolant Aldona Kocięcka</p> <p>po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2018 r. w Gliwicach</p> <p>na rozprawie</p> <p>sprawy z wniosku <span class="anon-block">E. M.</span> </p> <p>z udziałem <span class="anon-block">H. B. (1)</span>, <span class="anon-block">H. M. (1)</span> i <span class="anon-block">H. M. (2)</span> (<span class="anon-block">M.</span>)</p> <p>o uchylenie lub zmianę stwierdzenia nabycia spadku</p> <p>na skutek apelacji uczestniczek postępowania <span class="anon-block">H. B. (1)</span> i <span class="anon-block">H. M. (1)</span> </p> <p>od postanowienia Sądu Rejonowego w <span class="anon-block">(...)</span> </p> <p>z dnia 21 listopada 2017 r., sygn. akt II Ns 351/16</p> <p>postanawia:</p> <p>1.  <strong> <!-- -->oddalić apelację; </strong> </p> <p>2.  <strong> <!-- -->zasądzić od uczestniczek postępowania <span class="anon-block">H. B. (1)</span> i <span class="anon-block">H. M. (1)</span> na rzecz wnioskodawczyni <span class="anon-block">E. M.</span> kwoty po 180 zł (sto osiemdziesiąt złotych) z tytułu zwrotu kosztów zastępstwa prawnego w postępowaniu odwoławczym. </strong> </p> <p> <em> <!-- -->SSO Marcin Rak SSO Leszek Dąbek SSO Gabriela Sobczyk</em> </p> <p> <strong> <!-- -->Sygn. akt III Ca 704/18</strong> </p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p> <strong> <!-- -->Wnioskodawczyni <span class="anon-block">E. M.</span> </strong>żądała zmiany prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w <span class="anon-block">(...)</span> z dnia 3 06 2008r. wydanego</p> <p>w sprawie sygn. akt II Ns 1593/07, w którym stwierdzono, że spadek po <span class="anon-block">A. M. (1)</span>, córce <span class="anon-block">W.</span> i <span class="anon-block">F.</span> na podstawie testamentu notarialnego sporządzonego w dniu 8 10 1980r. nabyła w całości uczestniczka postępowania <span class="anon-block">H. B. (2)</span> oraz zasądzenia na jej rzecz od uczestników postępowania zwrotu kosztów postępowania.</p> <p>Uzasadniając wniosek twierdziła, że nie była uczestnikiem postępowania</p> <p>w którym wydano powyższe postanowienie i do 20 10 2015r. nie wiedziała,</p> <p>że zostało on przeprowadzone. Do spadku po <span class="anon-block">A. M. (1)</span> został powołana na podstawie jej późniejszego notarialnego testamentu sporządzonego w dniu 2 10 1984r.</p> <p> <strong> <!-- -->Uczestniczki postępowania <span class="anon-block">H. B. (1)</span> i <span class="anon-block">H. M. (1)</span> </strong>wnosiły</p> <p>o oddalenie wniosku i zasądzenie na ich rzecz od wnioskodawczyni zwrotu kosztów postępowania.</p> <p>Zarzucał, że sporządzony przez <span class="anon-block">A. M. (1)</span> w dniu 2 10 1994r. testament notarialny jest nieważny, gdyż został on sporządzony przez nią w stanie wyłączającym swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli.</p> <p> <strong> <!-- -->Uczestnik postępowania <span class="anon-block">H. M. (2)</span> </strong>nie był zainteresowany wynikiem postępowania.</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Rejonowy w <span class="anon-block">(...)</span> </strong>w postanowieniu z dnia 21 11 2017r. zmienił postanowienie Sądu Rejonowego w <span class="anon-block">(...)</span> z dnia 3 06 2008r.</p> <p>i stwierdził, że spadek po <span class="anon-block">A. M. (1)</span> nabyła w całości na podstawie testamentu notarialnego z dnia 2 10 1994r. jej wnuczka <span class="anon-block">E. M.</span> i orzekł o kosztach postępowania.</p> <p>W ustalonym stanie faktycznym w motywach orzeczenia stwierdził, że wniosko-dawczyni nie była uczestnikiem postępowania prowadzonego Sądzie Rejonowym w <span class="anon-block">(...)</span> pod sygnaturą akt II Ns 1593/07 i złożyła wniosek o zmianę wydanego w nim postanowienia w ciągu rocznego terminu od uzyskania informacji o jego wydaniu i podstawie do jego wzruszenia. Spadkodawczyni <span class="anon-block">A. M. (1)</span> sporządziła dwa ważne testamenty w formie aktu notarialnego, która jest najpewniejszą formą testament, gdyż notariusz prawnik, osoba zaufania publicznego powinna przed przystąpieniem do sporządzania testamentu ustalić czy stający testator ma zdolność oraz oddać wolę testatora w treści testamentu, aby nie budziła ona wątpliwości interpretacyjnych. Ocenił, że treści obydwu testamentów nie da się pogodzić, gdyż w obu testamentach powołano inne osoby do całości spadku i przyjął, że zgodnie z regulacjami <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 947)">art. 947 k.c.</a> i <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 948)">art. 948 k.c.</a> </p> <p>spadkodawczyni w późniejszym testamencie z dnia 2 10 1984r. odwołała testament sporządzony w dniu 8 10 1980r. Następnie przywołał regulację <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 945;art. 945 § 1)">art. 945 § 1 k.p.c.</a> i wskazał, że stosownie do regulacji <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 945;art. 945 § 2)">art. 945 § 2 k.c.</a> nie można się powoływać na nieważność testamentu z powodu: sporządzenia go przez testatora testujący w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji</p> <p>i wyrażenia woli, pod wpływem błędu lub groźby – po upływie dziesięciu lat od otwarcia spadku. Stwierdził, że postępowanie wykazał, że sporządzony przez <span class="anon-block">A. M. (1)</span> testament z dnia 2 10 1984r. był wynikiem głębokich uczuć łączących ją z wnioskodawczynią, zaś testament z dnia 8 10 1980r. został przez nią sporządzony pod naciskiem <span class="anon-block">H.</span> i <span class="anon-block">B. M.</span> jako zabezpieczenie dokonanej przez nich inwestycji zakupu nieruchomości w <span class="anon-block">B.</span> i nie oddawała rzeczywistej woli spadkodawczyni. Ocenił, że w sprawie – co do zasady –</p> <p>nie może mieć zastosowania regulacja <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 5)">art. 5 k.c.</a> Nie analizował oświadczeń spadkodawczyni, że „chce ona aby nieruchomość w <span class="anon-block">B.</span> należą do jej wnuczki <span class="anon-block">H. B. (1)</span>”, gdyż „testamenty są czynnościami prawnymi o sforma-lizowanym charakterze, a oświadczenia składane przez spadkodawczyni nie speł-niały – również w ocenie uczestniczek postępowania – żadnej z form przewidzianych dla sporządzenia testamentu”.</p> <p>W konkluzji uznał, że zachodziły podstawy do uwzględnienia wniosku i dlatego orzekła jak w sentencji. O kosztach postępowania orzekł stosując regulację</p> <p> <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 520;art. 520 § 2)">art. 520 § 2 k.p.c.</a> </p> <p>Orzeczenie zaskarżyły<strong> <!-- --> uczestniczki postępowania <span class="anon-block">H. B. (1)</span> </strong> </p> <p> <strong> <!-- -->i <span class="anon-block">H. M. (1)</span>, </strong>które wnosiły o jego zmianę przez oddalenie wniosku</p> <p>oraz zasądzenie na ich rzecz od wnioskodawczyni zwrotu kosztów postępowania za obie instancje, bądź jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.</p> <p>Zarzuciły, iż przy ferowaniu postanowienia naruszono wskazane w apelacji przepisy prawa procesowego i materialnego w sposób w niej podany.</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Okręgowy ustalił i zważył co następuje:</strong> </p> <p>Sąd pierwszej instancji trafnie zakwalifikował wniosek, a następnie prawidłowo rozpoznał sprawę.</p> <p>Wbrew zarzutom apelacji przy konstruowaniu podstawy faktycznej orzeczenia nie naruszył regulacji <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 233;art. 233 § 1)">art. 233 § 1 k.p.c.</a> </p> <p>Ustalenia składające się na podstawę faktyczną orzeczenia, mają bowiem źródła w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, których ocena jest logiczna i mieści się w granicach swobodnej oceny dowodów.</p> <p> <span class="underline"> <!-- -->Z tych też względów Sąd odwoławczy przyjął za własne ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji.</span> </p> <p>Dokonana przez Sąd Rejonowy ocena prawna ustalonego stanu faktycznego w swym zasadniczym zarysie są prawidłowe i Sąd odwoławczy ją podziela i przyjmuje za własną (orz. SN z dn. 26 04 1935r. C III 473/34, Zb U. z 1935r. poz. 496).</p> <p>W sprawie jest bezsporne, iż spadkodawczyni <span class="anon-block">A. M. (2)</span> pozostawiła dwa testamenty sporządzone w formie aktów notarialnych z dnia 8 10 1980r.</p> <p>i z dnia 2 10 1984r., w których odpowiednio zmarła powołała do całości spadku po niej wnuczki uczestniczkę postępowania <span class="anon-block">H. B. (1)</span> i wnioskodawczynię <span class="anon-block">E. M.</span>.</p> <p>W testamencie sporządzonym w dniu 2 10 1984r. spadkodawczyni powołała do całości spadku po niej wnioskodawczynię.</p> <p>Został on sporządzony w formie aktu notarialnego, stąd też w drodze domniemania faktycznego (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 231)">art. 231 k.p.c.</a> w związku z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 13;art. 13 § 2)">art. 13 § 2 k.p.c.</a>) przyjąć należy, iż przed jego sporządzeniem spadkodawczyni została prawidłowo poinformowana przez notariusz o znaczeniu i zakresie tego rozporządzenia</p> <p>(w aktach sprawy brak jest jakichkolwiek informacji pozwalających przyjąć,</p> <p>że notariusz nie wywiązał się z tego obowiązku).</p> <p>Wbrew temu co zarzuca apelacja z uwagi na użyte w nim sformułowania i co za tum idzie zakres rozporządzenia jego treści nie da się pogodzić z treścią wcześniejszego testamentu z dnia 8 10 1980r. w którym <span class="anon-block">A. M. (1)</span> do „całości spadku” powołała uczestniczkę postępowania <span class="anon-block">H. B. (1)</span> i Sąd Rejonowy trafnie ocenił, że sporządzając drugi testament spadkodawczyni w całości odwołała testament wcześniejszy (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 947)">art. 947 k.c.</a>).</p> <p> <span class="anon-block">A. M. (1)</span> zmarła w dniu 16 04 1995r. i do chwili wszczęcia postępowania w niniejszej sprawie (6 04 2016r.) i podniesienia w nim przez skarżące zarzutu, że zmarła sporządziła testament z dnia 2 10 1984r. w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli, upłynął przewidziany w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 945;art. 945 § 1)">art. 945 § 1 k.c.</a> dziesięcioletni termin, co uniemożliwia skarżącym skuteczne powoływanie tego zarzutu (dotyczy to także ewentualnego zarzutu sporządzenia testamentu pod wpływem błędu).</p> <p>Niezależnie od tego w materiale sprawy brak jest jakichkolwiek wiarygodnych informacji pozwalających przyjąć, że spadkodawczyni sporządziła ten testament pod wpływem wnioskodawczyni, która co prawda zawiozła ją i jej dziadka do notariusz, lecz nie asystowała w tych czynnościach, a jego treść odzwierciedla jedynie ich wzajemne bardzo bliskie relacje uczuciowe.</p> <p>Na jego treść, zakres i ważność nie ma żadnego wpływu przywoływana przez uczestniczki postępowania wypowiedź zmarłej, że chce, żeby dom</p> <p>w <span class="anon-block">B.</span> jest uczestniczki postępowania <span class="anon-block">H. B. (1)</span>.</p> <p>Gdyby bowiem przyjąć, że takie słowa zostały rzeczywiście wypowiedziane prze zmarłą, to niewątpliwie miało to miejsce już po sporządzeniu drugiego testamentu (w szpitalu) i co należy - za Sądem pierwszej instancji – podkreślić, w toku postępowania nie wykazano, iż nastąpiło to w przewidzianej prawem formie rozporządzenia testamentowego (np. testamentu ustnego),</p> <p>przez co nie miały one żadnego wpływu na ważność i zakres rozporządzenia dokonanego przez zmarłą w testamencie z dnia 2 10 1984r.</p> <p>Dlatego z podanych względów testament ten należy uznać za ważny,</p> <p>a zawarte w nim powołanie wnioskodawczyni do całości spadku po <span class="anon-block">A. M. (1)</span> za skuteczne.</p> <p> <span class="anon-block">E. M.</span> wnioskodawczyni nie była uczestnikiem postępowania prowadzonego Sądzie Rejonowym w <span class="anon-block">(...)</span> pod sygnaturą akt II Ns 1593/07,</p> <p>w którym na podstawie testamentu notarialnego z dnia 8 10 1980r. do całości spadku po <span class="anon-block">A. M. (1)</span> powołano uczestniczkę postępowania <span class="anon-block">H. B. (1)</span>.</p> <p>O wszczęciu tego postępowania nie został poinformowana przez jej uczestników pomimo tego, że po jego przeprowadzeniu wielokrotnie przyjeżdżała do Polski i miała kontakt z nimi.</p> <p>O jego przeprowadzeniu i wyniku dowiedziała się w październiku 2015r.</p> <p>i wnosząc so Sadu Rejonowego w <span class="anon-block">(...)</span> w dniu 6 04 2016r. dochowała przewidzianego w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 679;art. 679 § 1)">art. 679 § 1 k.p.c.</a> rocznego terminu do jego wniesienia.</p> <p>W połączeniu z powyższym czyni to wniosek uzasadnionym, a to stoso-wnie do regulacji <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 679;art. 679 § 3)">art. 679 § 3 k.p.c.</a> obligowało Sąd pierwszej instancji do zmiany postanowienia wydanego przez ten Sąd w dniu 3 09 2008r. w sprawie o sygn. akt II Ns 1593/07.</p> <p>Znalazło to prawidłowe odzwierciedlenie w zaskarżonym postanowieniu, przez co apelacja jest bezzasadna w rozumieniu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 385)">art. 385 k.p.c.</a> w związku z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 13;art. 13 § 2)">art. 13 § 2 k.p.c.</a> a to z mocy zawartej w nim regulacji prowadziło do jej oddalenia.</p> <p> <strong> <!-- -->Reasumując zaskarżone postanowienie jest prawidłowe i dlatego apelację jako bezzasadną oddalono w oparciu regulacje <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 385)">art. 385 k.p.c.</a> </strong> </p> <p> <strong> <!-- -->w związku z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 13;art. 13 § 2)">art. 13 § 2 k.p.c.</a> </strong> </p> <p> <strong> <!-- -->O kosztach postępowania odwoławczego orzeczono stosując regulację <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 520;art. 520 § 2;art. 520 § 2 zd. 1)">art. 520 § 2 zd. 1 k.p.c.</a> biorąc pod uwagę, iż interesy uczestników postępowania były sprzeczne, a uczestniczki postępowania uległy w całości w tym postępowaniu, wobec czego powinny one zwrócić wnioskodawczyni poniesione przez nią w tym postępowaniu koszty zastępstwa przez fachowego pełnomocnika.</strong> </p> </div>