III SA/Kr 1085/22

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tadeusz Kiełkowski (spr.) Sędziowie : SWSA Jakub Makuch ASR WSA Marta Kisielowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 listopada 2022 r. sprawy ze skargi A. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 6 maja 2022 r. znak SKO.ŚR/4111/453/2022 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia oddala skargę UZASADNIENIE Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z dnia 6 maja 2022 r., znak SKO.ŚR/4111/453/2022, działając na podstawie przepisów art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 615 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, po rozpatrzeniu odwołania A. J. od decyzji wydanej przez Burmistrza A. z dnia 2 marca 2022 r. nr [...] odmawiającej przyznania A. J. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad teściową K. J. – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. Powyższa decyzja, która jest przedmiotem skargi, zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych. Decyzją z dnia 2 marca 2022 r., nr [...], działając na podstawie art. 104, art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks Postępowania Administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.) oraz art. 17, art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.) oraz Rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1466), Burmistrz A. odmówił A. J. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad teściową K. J. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał w szczególności, że zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje nie każdej osobie sprawującej opiekę, lecz tylko tej, która jest zobowiązana do alimentacji wobec osoby wymagającej opieki – A. J. zatem nie może być przyznane prawo do wnioskowanego świadczenia w związku z opieką nad teściową. Organ I instancji zauważył też, że A. J. nie zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a rozpoczęła opiekę nad K. J. podczas wychowywania dwój dzieci: A. J. oraz M. J. Ponadto K. J. ma czworo dzieci: T. W., D. S., P. J. oraz R. J. – które zgodnie z kolejnością alimentacyjną są zobowiązane w pierwszej kolejności do opieki nad matką. Działając na skutek odwołania A. J., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wydało opisaną na wstępie decyzję z dnia 6 maja 2022 r., którą utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy zreferował przebieg postępowania, przytoczył art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych – i wskazał, że wniosek złożyła synowa K. J. – A. J. Zgodnie z orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w W. z dnia 5 grudnia 2018 r. K. J. została uznana za niepełnosprawną w stopniu znacznym od dnia 26 października 2018 r. Wnioskodawczyni pełni opiekę nad teściową. Zakres czynności koniecznych w związku z opieką jest duży. Pomoc w tym zakresie świadczy również Ośrodek Pomocy Społecznej. A. J. zamieszkuje wraz z mężem i dwójką dzieci oraz K. J. K. J. posiada czworo dzieci, z których żadne nie jest w stanie opiekować się matką. Między wnioskodawczynią a K. J. nie zachodzi stosunek pokrewieństwa, co było głównym powodem odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Organ odwoławczy uznał stanowisko organu pierwszej instancji za prawidłowe i przytoczył orzecznictwo sądów administracyjnych na jego poparcie. Pismem z dnia 14 czerwca 2022 r. A. J. złożyła skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie. Skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji: 1) naruszenie przepisów Ustawy Zasadniczej, a mianowicie art. 18 i 71 ustęp 1 w związku z art. 2 i 32 tejże Ustawy poprzez ich niezastosowanie; 2) naruszenie przepisu prawa materialnego, a to art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, poprzez jego błędną wykładnię i jego niezastosowanie; 3) naruszenie przepisów postępowania, a to art. 77 § 1 k.p.a. poprzez brak wystarczająco rzetelnego rozpatrzenia zebranego w sprawie materiału dowodowego. Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji obu instancji. W uzasadnieniu skargi skarżąca przedstawiła argumentację na poparcie sformułowanych zarzutów i wniosków. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując swoje stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy odniósł się również do zarzutów i twierdzeń skargi, uznając je za niezasadne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie rozstrzyga sprawy administracyjnej merytorycznie, lecz ocenia zgodność aktu z prawem. Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami, należało uznać, że odpowiada ona prawu i nie ma podstaw do pozbawienia jej mocy wiążącej. Skarga okazała się niezasadna. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. oświadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 615, dalej "ustawa") świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Wedle art. 17 ust. 1a ustawy osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W myśl art. 17 ust. 1b świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Z kolei art. 17 ust. 5 ustawy stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: 1) osoba sprawująca opiekę: a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; 2) osoba wymagająca opieki: a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu; 3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury; (...) 5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; 6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. W ocenie Sądu, organ odwoławczy prawidłowo ustalił, że skarżąca nie należy do żadnej z kategorii osób wymienionych w art. 17 ust. 1 ustawy, a w szczególności nie jest "inną osobą", na której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny (obowiązek ten obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo). Organ odwoławczy prawidłowo stwierdził też, że w tej sytuacji zachodzi bezwzględna przeszkoda do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Nie ma żadnych podstaw do dokonywania wykładni – nie tyle funkcjonalnej, ile korygującej – art. 17 ust. 1 ustawy w taki sposób, aby wyraźnie wskazany przez ustawodawcę krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego uległ poszerzeniu. Gdyby zaś nawet, hipotetycznie rzecz ujmując, założyć dopuszczalność takiej wykładni, to mogłaby się ona odnosić wyłącznie do przypadków wyjątkowych, szczególnie uzasadnionych z punktu widzenia sprawiedliwościowego. W niniejszej sprawie, zdaniem Sądu, taki przypadek nie zachodzi. K. J. (osoba wymagająca opieki) ma czworo dzieci: T. W., D. S., P. J. oraz R. J. – na których ciąży obowiązek alimentacyjny wobec matki. Z akt sprawy nie wynika, aby miały one obiektywne przeszkody w sprawowaniu opieki na matką, a w szczególności, aby legitymowały się one orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (wszyscy pracują zawodowo). W tym kontekście warto zwrócić uwagę na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2022 r. (I OPS 2/22, CBOSA), w której Sąd wyjaśnił, że: "1. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 ze zm., dalej: u.ś.r.) osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.); 2. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.)". Zdaniem Sądu, organ prawidłowo ustalił stan faktyczny, prawidłowo zinterpretował odnośne przepisy i dokonał prawidłowej subsumcji stanu faktycznego po hipotezę normy prawnej, konstatując konieczność wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a w szczególności nie narusza przepisów Konstytucji ani przepisów prawa materialnego powołanych w skardze. Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.