III SA/Gd 708/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Mierzejewski (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Sudoł Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 grudnia 2020 r. sprawy ze skargi R. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 5 maja 2020 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji przyznającej zasiłek stały oddala skargę. UZASADNIENIE R. C. (dalej także jako "strona", "odwołujący" albo "skarżący") wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 5 maja 2020 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 20 lutego 2020 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji przyznającej zasiłek stały. W sprawie zaistniały następujące okoliczności faktyczne i prawne: Decyzją z dnia 22 listopada 2018 r. nr [...] Prezydent Miasta [...] przyznał R. C. świadczenie z pomocy społecznej w formie zasiłku stałego od dnia 1 listopada 2018 r. w kwocie 528 zł miesięcznie wraz ze składkami na ubezpieczenie zdrowotne od dnia 1 listopada 2018 r. w wysokości określonej w ustawie o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Z uwagi na zmianę wysokości dochodu rodziny R. C. decyzją z dnia 8 stycznia 2019 r. Prezydent Miasta [...] zmienił decyzję z dnia 22 listopada 2018 r. w części dotyczącej wysokości świadczenia i począwszy od dnia 1 stycznia 2019 r. przyznał R. C. zasiłek stały w wysokości 78,88 zł miesięcznie. Kolejną decyzją z dnia 20 lutego 2020 r. [...] Prezydent Miasta [...] uchylił decyzję z dnia 22 listopada 2018 r. (zmienioną decyzją z dnia 8 stycznia 2019 r.) i odmówił przyznania pomocy w formie zasiłku stałego z dniem 1 marca 2020 r. W podstawie prawnej wydanego rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji wskazał m.in. art. 104 i art. 163 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 256), art. 8 ust. 1 pkt 2, art. 8 ust. 3 i art. 106 ust. 5 i art. 109 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 1507 ze zm.) oraz art. 66 ust. 1 pkt 26 i art. 73 pkt 9 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 1373 ze zm.). Jako powód uchylenia decyzji organ pierwszej instancji wskazał przekroczenie kryterium dochodowego. W okresie realizacji świadczenia nastąpiła bowiem zmiana w sytuacji dochodowej strony. Jak wyjaśniono, zasiłek stały przysługuje osobie pełnoletniej pozostającej w rodzinie, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie osoby samotnie gospodarującej. Zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, kryterium to wynosi 514 zł. Z uwagi na posiadanie dochodu, którego wysokość przekracza ustawowe kryterium dochodowe zasiłek stały od dnia 1 marca 2020 r. przestał przysługiwać. W wyniku rozpoznania odwołania wniesionego przez R. C. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] zaskarżoną decyzją Gdańsku z dnia 5 maja 2020 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 20 lutego 2020 r. W podstawie prawnej wydanego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego oraz art. 8 ust. 1 i ust. 3, art. 37 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2 i ust. 3 oraz art. 106 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. W uzasadnianiu wydanej decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że podwyższenie kwoty emerytury otrzymywanej przez żonę odwołującego wpłynęło na wysokość dochodu osiąganego przez rodzinę, a tym samym na prawo do zasiłku stałego, którego przyznanie uzależnione jest m.in. od dochodu sztywno określonego przez ustawodawcę. Od dnia 1 listopada 2019 r. wysokość świadczenia emerytalnego żony odwołującego wynosi bowiem 943 zł. Do dochodu tego należy doliczyć zasiłek pielęgnacyjny przyznany odwołującemu w kwocie 215,84 zł. Łącznie dochód ten wynosi zatem 1.158,84 zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie daje 579,42 zł. Wskazana kwota przekracza kwotę kryterium dochodowego uprawniającego do otrzymania zasiłku stałego, to jest kwotę 528 zł na osobę w rodzinie. Organ odwoławczy wskazał jednocześnie, że przepisy dotyczące przyznawania pomocy w postaci zasiłku stałego osobom legitymującym się określonym dochodem są bezwzględnie obowiązujące i nie przewidują żadnych możliwości ustalania przez organ uprawnień do tej pomocy w oparciu o inne kryteria poza tymi, które przewiduje przepis art. 37 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej. Z kolei stosownie do treści art. 37 ust. 2 pkt 2 tej ustawy, zasiłek stały w przypadku osoby w rodzinie stanowi różnicę między kryterium dochodowym na osobę w rodzinie a dochodem na osobę w rodzinie. Osobista sytuacja osoby wnioskującej i otrzymującej prawo do zasiłku stałego ustalana jest wyłącznie na podstawie przesłanek, o których mowa w tych przepisach. Z opisanych względów organy administracji publicznej nie mogą kierować się zasadami sprawiedliwości społecznej, do których to kwestii jako niezasadnych odniósł się Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 26 września 2019 r. (sygn. akt III SA/Gd 397/19) w sprawie wcześniejszego postępowania dotyczącego zmiany wysokości przyznanego odwołującemu zasiłku stałego. Prawidłowa jest zatem zaskarżona decyzja w zakresie uznającym, że w sprawie miał zastosowanie art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej z uwagi na zmianę sytuacji dochodowej rodziny odwołującego w trakcie pobierania zasiłku stałego skutkującą utratą prawa do zasiłku stałego. W tym stanie ani aktualne schorzenia ani trudna sytuacja materialna odwołującego i jego żony nie mogły być brane pod uwagę jako przesłanki, które organy winny rozważać prowadząc niniejsze postępowanie. Decyzja w tym przedmiocie jest decyzją związaną co oznacza, że w razie zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony powodującej utratę prawa do świadczenia ustawodawca nie pozostawił organom żadnych możliwości wyboru co do sposobu rozstrzygnięcia. Organ pierwszej instancji prawidłowo dokonał także zmiany decyzji przyznającej zasiłek stały ex nunc, to jest na przyszłość od dnia 1 marca 2020 r., tak jak w poprzednim postępowaniu w sprawie zmiany wysokości zasiłku stałego. Organ odwoławczy zauważył jednocześnie, że z uwagi na trudną sytuację małżonków, szczególnie z uwagi na stan zdrowia i związane z tym koszty zakupu leków i leczenie, odrębnymi decyzjami przyznano specjalne zasiłki celowe, które można przyznać w sytuacji przekroczenia kryterium dochodowego. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku R. C. wskazał, że stan zdrowia i przypadki losowe nie pozwoliły mu na wypracowanie emerytury lub renty. Przedmiotowy zasiłek stały był jego podstawowym dochodem. Pozbawienie skarżącego zasiłku nastąpiło z powodu waloryzacji emerytury małżonki, która również jest schorowana i całość tak uzyskiwanego dochodu wydaje na koszty niezbędnego leczenia. Skarżący uznał, że skoro zasiłek został nazwany stałym to otrzymujący go powinien móc się z niego utrzymać, a tak nie jest. Zdaniem skarżącego, sąd powinien kwestię tę skierować do Trybunału Konstytucyjnego ponieważ odebranie skarżącemu zasiłku stałego zamyka drogę do kontynuowania leczenia. Żona, z którą skarżący mieszka, ponosi wszystkie koszty z tytułu funkcjonowania gospodarstwa domowego. Oznacza to, że nie stać jej na wykupienie leków dla siebie, a musi też kupować najpotrzebniejsze leki dla skarżącego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko. W piśmie procesowym z dnia 30 listopada 2020 r. (data wpływu do Wydziału III WSA w Gdańsku – 4 grudnia 2020 r.) ustanowiony dla skarżącego pełnomocnik z urzędu wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji wskazał, że organ orzekający winien kierować się celem ustawy o pomocy społecznej. W ocenie pełnomocnika o ile spełnienie kryterium dochodowego pozwala na dalej idącą ocenę pozostałych przesłanek przyznania zasiłku stałego tak ustalenie konieczności przyznania pomocy przy jednoczesnym przekroczeniu kryterium dochodowego powinno pozostawać w granicach uznaniowości organu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej powoływanej w skrócie jako "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oceniając wydane w sprawie decyzje w oparciu o wyżej wskazane kryterium Sąd uznał, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Zasiłek stały jest świadczeniem pieniężnym z pomocy społecznej (art. 36 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej; tekst jednolity: Dz.U. z 2019 r. poz. 1507 ze zm.; powoływanej dalej w skrócie jako "u.p.s."), którego zasady przyznawania normuje artykuł 37 wskazanej ustawy. Zgodnie z art. 37 ust. 1 u.p.s., zasiłek stały przysługuje: 1) pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej; 2) pełnoletniej osobie pozostającej w rodzinie, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. W myśl art. 37 ust. 2 u.p.s. zasiłek stały ustala się w wysokości: 1) w przypadku osoby samotnie gospodarującej - różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 645 zł miesięcznie; 2) w przypadku osoby w rodzinie - różnicy między kryterium dochodowym na osobę w rodzinie a dochodem na osobę w rodzinie. Kwota zasiłku stałego nie może być niższa niż 30 zł miesięcznie (art. 37 ust. 3 u.p.s.). W realiach sprawy, niebędącemu osobą samotnie gospodarującą skarżącemu, na podstawie art. 37 ust. 1 pkt 2 oraz ust. 2 pkt 2 u.p.s., ustalono prawo do zasiłku stałego od dnia 1 listopada 2018 r., którego wysokość została następnie zmniejszona decyzją z dnia 8 stycznia 2019 r. Ostatecznie, na skutek kolejnego wzrostu dochodów rodziny (waloryzacja emerytury żony), zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją przedmiotowy zasiłek stały został skarżącemu odebrany. Podstawą zmiany decyzji w przedmiocie przyznania zasiłku stałego i jego wysokości, dokonanej kontrolowanymi w niniejszym postępowaniu decyzjami, był przepis art. 106 ust. 5 u.p.s. Przepis ten stanowi, że decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, art. 12 i art. 107 ust. 5. Zmiana decyzji administracyjnej na korzyść strony nie wymaga jej zgody. Jak wynika z kwestionowanych decyzji organy ustaliły, że zmieniła się sytuacja dochodowa skarżącego, ponieważ wskutek waloryzacji emerytury żony skarżącego wzrósł dochód rodziny, a co za tym idzie dochód przypadający na członka rodziny. Od dnia 1 listopada 2019 r. dochód ten wynosi 579,42 zł na osobę, przy czym kryterium dochodowe uprawniające do otrzymania zasiłku stałego to 528 zł. Wzrost ten był zatem na tyle istotny, że spowodował przekroczenie określonego ustawowo kryterium dochodowego. Co istotne, opisane okoliczności stanu faktycznego nie są w sprawie sporne. W tak ustalonym i niekwestionowanym stanie faktycznym organy prawidłowo uznały, że na podstawie art. 106 ust. 5 u.p.s. właściwe jest uchylenie decyzji, przyznającej skarżącemu zasiłek stały i odmowa przyznania pomocy w tej formie. Ustalona na dzień wydania decyzji kwota dochodu uzyskiwanego na osobę w rodzinie skarżącego bezsprzecznie przewyższa ustawowe kryterium odchodowe, co obligowało organy do zaprzestania udzielania pomocy. Prawidłowo też dokonano uchylenia decyzji na przyszłość, to jest od dnia 1 marca 2020 r. Odnośnie podnoszonej w skardze argumentacji Sąd zauważa, że tożsame w istocie wywody skarżący zawarł w skardze na decyzję wydaną w przedmiocie zmiany wysokości przyznanego skarżącemu zasiłku stałego. Prawomocnym wyrokiem z dnia 26 września 2019 r. wydanym w sprawie o sygn. akt III SA/Gd 397/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę R. C. jako niezasadną. Mając na uwadze, że podstawa prawna decyzji zaskarżonej w sprawie o sygn. akt III SA/Gd 397/19 i w sprawie rozpoznawanej aktualnie jest taka sama, Sąd w składzie rozpoznającym sprawę w pełni podzielił stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu wydanego wyroku dotyczące oceny zasadności zarzutów skargi, które traktuje jak własne. Aktualny w realiach sprawy pozostaje pogląd, że sytuacja zdrowotna skarżącego i jego żony nie mogła mieć wpływu na zasadność przyznania skarżącemu zasiłku stałego, bowiem przepisy ustawy o pomocy społecznej takiej zależności nie przewidują. Skarżący uważa ponadto, że środki uzyskiwane przez jego żonę powinny być wykorzystywane przez nią jedynie na jej potrzeby, a on powinien mieć możliwość pokrywania swoich wydatków z przyznanego mu zasiłku stałego. Wyjaśnić wobec tego należy, że zgodnie z art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 1359 ze zm.) oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Z tego właśnie (między innymi) przepisu wynika, że oboje małżonkowie powinni wzajemnie pokrywać koszty swojego leczenia. Przy rozpatrywaniu wniosków o przyznanie pomocy przepisy ustawy o pomocy społecznej nakładają na organy obowiązek uwzględniania dochodów małżonka osoby "pozostającej w rodzinie". Choć uprawnienie do emerytury uzyskała żona skarżącego, emerytura ta uwzględniana jest przy ustalaniu dochodu rodziny i dochodu na osobę w rodzinie, a dalej przy ustalaniu wysokości zasiłku stałego, przysługującego skarżącemu. Przepis art. 8 ust. 4 u.p.s., który wskazuje, czego nie wlicza się do dochodu, nie zawiera zapisu, by do dochodu nie wliczało się emerytury uzyskiwanej przez współmałżonka. Wbrew stanowisku skarżącego z nazwy świadczenia: "zasiłek stały" nie można wyprowadzić wniosku, że po przyznaniu tego świadczenia przysługuje ono niejako bezterminowo i bez możliwości zmiany jego wysokości bądź uchylenia. Możliwość pozbawienia osoby uprawnionej prawa do zasiłku stałego lub zmiany wysokości tego świadczenia istnieje i wynika wprost z przywołanego wcześniej przepisu art. 106 ust. 5 u.p.s. Jak już była o tym mowa, z przepisu art. 37 ust. 2 pkt 2 u.p.s. wynika natomiast, że zasiłek stały jest świadczeniem, którego wysokość zależy, między innymi, od własnych środków (dochodów) osób ubiegających się o taką formę pomocy oraz członków ich rodzin. Z kolei zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Oznacza to, że świadczenia z pomocy społecznej mają jedynie na celu wspomaganie osób potrzebujących pomocy. Sąd nie znalazł w tej sytuacji podstaw do poddania w wątpliwość zgodności z Konstytucją RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.) przepisów ustawy o pomocy społecznej mających zastosowanie w niniejszej sprawie. Uznawszy w reasumpcji zarzuty podniesione w skardze za niezasadne jak i nie znajdując podstaw do stwierdzenia z urzędu, że wydane w sprawie decyzje są niezgodne z prawem (art. 134 § 1 p.p.s.a.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił wniesioną skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a., o czym orzeczono jak w sentencji wyroku. Wyrok w sprawie Sąd wydał na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 133 § 1 zdanie drugie p.p.s.a. w zw. z art. 15 zzs⁴ ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.). Uznać należało, że rozpoznanie sprawy jest konieczne, zaś aktualna sytuacja związana z pandemią COVID-19 uzasadnia przyjęcie, iż przeprowadzenie rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących. Nie można było nadto przeprowadzić rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.