II SA/Go 537/22

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Sędziowie Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski (spr.) Asesor WSA Kamila Karwatowicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 30 listopada 2022 r. sprawy ze skargi L.W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję oraz postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...]. UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] września 2020 r., nr [...], po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] sierpnia 2020 r. odmawiającą L.W. prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek należnych za miesiąc maj 2020 r. Na tę decyzję L.W. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp., który wyrokiem z dnia 16 grudnia 2021 r., sygn. akt II SA/Go 915/21 uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wyroku wskazano, że z akt sprawy nie wynika, aby przed wydaniem decyzji odmownej organ wyjaśnił stronie przesłanki, które nie zostały spełnione lub wykazane, co mogło skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony (art. 79a § 1 k.p.a.). Jeżeli Zakład Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie posiadanych dokumentów ubezpieczeniowych miał wiedzę, że strona nie złożyła wymaganej deklaracji rozliczeniowej, a nie jest zwolniona z obowiązku jej złożenia, powinien był zakomunikować to stronie przed upływem ustawowego terminu określonego przepisem art. 31zq ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm., określanej dalej jako ustawa o COVID-19), tj. przed 30 czerwca 2020 r. Wykonanie przez organ powyższych obowiązków było o tyle istotne, że gdyby nastąpiło jeszcze przed 30 czerwca 2020 r., skarżący miałby szansę przed upływem ustawowego terminu przedstawić wymaganą dokumentację rozliczeniową. W konsekwencji, jak stwierdził Sąd, naruszenie przez organ przepisów art. 10 § 1, art. 79a § 1 i art. 77 § 4 k.p.a. mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W wytycznych tego wyroku wskazano, że organ uwzględni powyższą ocenę prawną (art. 153 p.p.s.a.) i zastosuje przepisy art. 15zzzzzn2 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy o COVID-19. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ pouczył stronę o możliwości złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia deklaracji za miesiąc maj 2020 r. wskazując, iż wniosek powinien być uzasadniony okolicznościami powiązanymi ze stanem epidemii wywołanym COVID-19. Po jego złożeniu przez stronę ZUS postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2022 r., nr [...] odmówił przywrócenia terminu, powołując się na przepis art. 58 § 1 k.p.a. i to, że wnioskodawca nie wykazał podnoszonych twierdzeń dotyczących przyczyn uchybienia terminu, czyli problemów informatycznych związanych z wysyłką dokumentów oraz pandemią COVID-19. Następnie ZUS decyzją z dnia [...] czerwca 2022 r., nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 31zq ust. 8 ustawy o COVID-19, ponownie utrzymał w mocy własną decyzję z [...] sierpnia 2020 r. W uzasadnieniu tej decyzji organ, przywołał wspomniane powyżej postanowienie. Uzupełniająco wskazał, kiedy miały miejsce ograniczenia w dostępie do portalu PUE ZUS oraz programu Płatnik. W jego ocenie nie mogły one stanowić podstawy do uznania, że dokumenty rozliczeniowe nie zostały przekazane przez stronę w ustawowym terminie z powodu problemów informatycznych ZUS. Zaznaczył również, iż organ rozpoznając sprawę weryfikuje, czy przesłanki m.in. z art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19 zostały spełnione, czy też nie i nie ma obowiązku wzywać płatnika do przedłożenia prawidłowych dokumentów. Obowiązek ten bowiem spoczywa na płatniku. Mając na uwadze powyższe okoliczności oraz bezsporny fakt, iż deklaracja rozliczeniowa za maj 2020 r. została złożona po terminie wskazanym w art. 31zq ust. 3 ustawy o COVID-19, organ uznał, że nie zostały spełnione warunki konieczne do zwolnienia z opłacania składek. L.W. złożył skargę do Sądu na powyższą decyzję ZUS, w której zarzucił naruszenie: - art. 7 k.p.a, i art. 8 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. przez nierozpatrzenie całości materiału dowodowego w postaci kierowanej do organu korespondencji w formie elektronicznej oraz braku reakcji na złożone dokumenty w zewnętrznej skrzynce odbiorczej w formie papierowej, - art. 46 § 1 i § 3 k.p.a. przez brak możliwości potwierdzenia pism organowi w formie papierowej, - art. 57 k.p.a., który nie przewiduje sytuacji zachowania terminu po złożeniu pisma w skrzynce wystawionej przez organ poza miejscem jego urzędowania bez możliwości monitorowania doręczeń, - art. 2 Konstytucji RP w zw. z art. 31 ust. 3 zdanie 1 tego aktu przez niezastosowanie się organu do zasady prawidłowej (poprawnej) legislacji, zdekodowanej przez Trybunał Konstytucyjny z zasady demokratycznego państwa prawnego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej przeprowadzonej pod względem legalności w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2020 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) była decyzja ZUS utrzymująca w mocy decyzję [...] sierpnia 2020 r. o odmowie przyznania skarżącemu prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za maj 2020 r. Podstawę materialną powyższych decyzji stanowił art.31 zq ust. 3 ustawy o COVID-19, zgodnie z którym warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31 zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania. Organ ustalił bowiem, że deklarację rozliczeniową za maj 2020 r. skarżący złożył po upływie powyższego terminu, tj. 15 lipca 2020 r. Zaskarżona decyzja została wydana w następstwie uchylenia poprzedniej decyzji odmawiającej skarżącemu prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek, wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 16 grudnia 2021 r., sygn. akt II SA/Go 915/21. W związku z tym, w rozpatrywanej sprawie zachodzi sytuacja przewidziana w art. 153 p.p.s.a., zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. Kwestia, czy po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ podporządkował się wskazaniom sądu i jego ocenie prawnej stanowi nawet główne kryterium kontroli poprawności nowo wydanej decyzji (por. wyrok NSA z 20 kwietnia 2011 r., II OSK 729/10). Z treści uzasadnienia wydanej w ponowionym postępowaniu decyzji z dnia [...] czerwca 2022 r. wynika, że organ błędnie zinterpretował ocenę prawną oraz nieprawidłowo zrealizował wytyczne sądu wynikające z powyższego wyroku. Przede wszystkim organ wskazał, iż nie miał obowiązku informowania skarżącego o obowiązku złożenia deklaracji rozliczeniowej za maj 2020 r. mimo jednoznacznego stanowiska Sądu, iż taki obowiązek wynikał treści art. 79a § 1 k.p.a., po złożeniu przez skarżącego wniosku o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek. Analiza akt administracyjnych wskazuje, iż przed wydaniem decyzji nie nastąpiła realizacja przez organ tego obowiązku. Z uzasadnienia wyroku wydanego w sprawie o sygn. akt II SA/Go 915/21 wynika ponadto, że załatwienie wniosku skarżącego o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek winno nastąpić z uwzględnieniem przepisu art. 15 zzzzzn2 ust. 1 i 2 ustawy o COVID-19. Jednak warunki i przesłanki przywrócenia terminu, o którym mowa w tym przepisie, należało ocenić nie przez pryzmat standardowego miernika staranności, o którym mowa w art. 58 § 1 k.p.a., lecz odczytywać w kontekście braku realizacji przez organ obowiązków procesowych z art. 10 § 1, art. 79a § 1 i art. 77 § 4 k.p.a., co odebrało skarżącemu możliwość złożenia deklaracji w terminie. Ponadto niewątpliwie organ błędnie poinformował skarżącego, że wniosek o przywrócenie terminu mógł być uzasadniony jedynie okolicznościami powiązanymi ze stanem epidemii COVID-19, mimo, że przepis art. 15 zzzzzn2 ustawy o COVID-19 nie zawiera takiego ograniczenia. Wobec tak istotnego naruszenia prawa (gwarancji) strony i w sytuacji terminowego złożenia wniosku o przywrócenia terminu w trybie art. 15zzzzzn2 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy o COVID-19, obowiązkiem organu było uwzględnić wniosek i przywrócić termin do złożenia deklaracji. Odmienna interpretacja godzi bezpośrednio w istotę wyroku wydanego w tej sprawie i prowadzi do obejścia skutków stwierdzonych w nim naruszeń prawa. Stwierdzając zatem naruszenie przez organ przepisów art. 153 p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a. (zasada praworządności), art. 10 k.p.a., art. 79a § 1 k.p.a. oraz art. 15zzzzzn2 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy o COVID-19, mające istotny wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., należało uchylić zaskarżoną decyzję oraz, na podstawie art. 135 p.p.s.a., poprzedzające ją i nie podlegające w tej sprawie odrębnemu zaskarżeniu postanowienie o odmowie przywrócenia terminu. Konsekwencja przedstawionej oceny prawnej jest taka, że w ponowionym postępowaniu organ przywróci stronie termin do złożenia deklaracji i merytorycznie załatwi sprawę przyjmując, że deklaracja została złożona w terminie.