I Ca 452/18
Common courts2018-12-20
Case number
I Ca 452/18
Judgment date
2018-12-20
Type
DECISION
Judges
Andrzej Bosak (PRESIDING_JUDGE)Edward Panek
Legal basis
Judgment text
<p>Sygn. akt I Ca 452/18</p>
<div>
<h2>POSTANOWIENIE</h2>
<p>Dnia 20 grudnia 2018 r.</p>
<p>Sąd Okręgowy w Tarnowie – I Wydział Cywilny</p>
<p>w składzie:</p>
<table>
<colgroup>
<col width="167"/>
<col width="431"/>
</colgroup>
<tr>
<td>
<p>
<strong>
<!-- -->Przewodniczący:</strong>
</p>
</td>
<td>
<p>
<strong>
<!-- -->SSO Andrzej Bosak</strong>
</p>
</td>
</tr>
<tr>
<td>
<p>
<strong>
<!-- -->Sędziowie:</strong>
</p>
<p>
<strong>
<!-- -->Protokolant: </strong>
</p>
</td>
<td>
<p>
<strong>
<!-- -->SSO Edward Panek (sprawozdawca)</strong>
</p>
<p>
<strong>
<!-- --> SSO Wiesław Grajdura</strong>
</p>
<p>
<strong>
<!-- -->starszy sekretarz sądowy Paweł Chrabąszcz </strong>
</p>
</td>
</tr>
<tr>
<td> </td>
<td> </td>
</tr>
</table>
<p>po rozpoznaniu w dniu 20 grudnia 2018 r. w Tarnowie</p>
<p>na rozprawie</p>
<p>sprawy z wniosku <span class="anon-block">A. L.</span> i <span class="anon-block">D. L.</span>
</p>
<p>przy uczestnictwie <span class="anon-block">L. R.</span>, <span class="anon-block">W. C.</span>, <span class="anon-block">W. K.</span>, <span class="anon-block">M. C.</span>, <span class="anon-block">D. K.</span>, <span class="anon-block">B. K.</span>, <span class="anon-block">M. G.</span> i <span class="anon-block">P. C.</span>
</p>
<p>o ustanowienie służebności drogi koniecznej</p>
<p>na skutek apelacji uczestników <span class="anon-block">M. G.</span> i <span class="anon-block">P. C.</span>
</p>
<p>od postanowienia Sądu Rejonowego w Tarnowie</p>
<p>z dnia 21 czerwca 2018 r., sygn. akt I Ns 486/16</p>
<p>
<strong>
<!-- -->postanawia: </strong>
</p>
<p>1.
<strong>
<!-- -->
<em>
<!-- -->oddalić apelację; </em>
</strong>
</p>
<p>2.
<strong>
<!-- -->
<em>
<!-- -->orzec, że wnioskodawcy i uczestnicy ponoszą koszty związane ze swym udziałem w postępowaniu apelacyjnym. </em>
</strong>
</p>
<p>Sygn. akt I Ca 452/18</p>
<p>
<strong>
<!-- -->Uzasadnienie postanowienia Sądu Okręgowego w Tarnowie</strong>
</p>
<p>
<strong>
<!-- -->z dnia 20 grudnia 2018 roku .</strong>
</p>
<p>Wnioskodawcy : <span class="anon-block">A. L.</span> i <span class="anon-block">D. L.</span> wnieśli o ustanowienie na rzecz każdoczesnych właścicieli nieruchomości oznaczonej jako <span class="anon-block">działka ewidencyjna nr (...)</span>, położonej w <span class="anon-block">K.</span> w gminie <span class="anon-block">T.</span>, objętej <span class="anon-block">księgą wieczystą nr (...)</span> służebności drogi koniecznej , szlakiem o szerokości 4 m przez nieruchomość oznaczoną jako <span class="anon-block">działka ewidencyjna nr (...)</span>, położoną w <span class="anon-block">K.</span>, objętą <span class="anon-block">księgą wieczystą nr (...)</span> , od granicy z <span class="anon-block">działką ewidencyjną nr (...)</span> (<span class="anon-block">ulicy (...)</span>) i przez nieruchomość oznaczoną jako <span class="anon-block">działka ewidencyjna nr (...)</span> objętą <span class="anon-block">księgą wieczystą nr (...)</span>.</p>
<p>W uzasadnieniu wniosku wnioskodawcy podali , iż są współwłaścicielami (na prawach wspólności ustawowej małżeńskiej) nieruchomości oznaczonej jako <span class="anon-block">działka ewidencyjna nr (...)</span>, położonej w <span class="anon-block">K.</span> . Przedmiotowy grunt nie ma dostępu do drogi publicznej. W przeszłości wnioskodawcy dojeżdżali do <span class="anon-block">działki nr (...)</span> przez grunty innych osób, które to osoby zaczęły utrudniać im przejazdy , co ostatecznie doprowadziło do likwidacji drogi dojazdowej.</p>
<p>W ocenie wnioskodawców , szlak oznaczony we wniosku stanowi najkrótsze połącznie ich nieruchomości z drogą publiczną , a jednocześnie jest to wariant najmniej uciążliwy dla nieruchomości sąsiednich.</p>
<p>W odpowiedzi na wniosek <span class="anon-block">W. K.</span> wniósł o oddalenie wniosku<br/> i zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania.</p>
<p>Uzasadniając swoje stanowisko uczestnik wskazał, że konieczne jest w pierwszej kolejności zbadanie, czy poprzedni szlak drożny nie przebiegał przez grunty stanowiące własność poprzednich właścicieli nieruchomości oznaczonej jako <span class="anon-block">działka ewidencyjna nr (...)</span>. Ponadto zarzucił, że poprowadzenie drogi koniecznej przez jego grunt znacznie ograniczy możliwość jego zagospodarowania, a w szczególności zabudowy. Wreszcie podniósł on , że w Urzędzie Gminy <span class="anon-block">T.</span> trwają prace nad uchwaleniem miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego - między innymi - dla obszaru objętego wnioskiem i planuje się poprowadzenie drogi publicznej wzdłuż <span class="anon-block">działek : nr (...)</span>
<br/> i nr <span class="anon-block">(...)</span> do <span class="anon-block">ulicy (...)</span>. Uchwalenie planu uczyni więc zbędnym ustanowienie służebności drogowej dla gruntu wnioskodawców.</p>
<p>Sąd Rejonowy w Tarnowie wezwał do udziału w sprawie w charakterze uczestników: <span class="anon-block">M. C.</span>, <span class="anon-block">B. K.</span> , <span class="anon-block">D. K.</span> , <span class="anon-block">M. G.</span>, <span class="anon-block">W. C.</span> i <span class="anon-block">P. C.</span> .</p>
<p>W piśmie przygotowawczym z dnia 5 października 2017 roku <span class="anon-block">M. C.</span> sprzeciwiła się ustanowieniu służebności gruntowej przez <span class="anon-block">działkę nr (...)</span> .</p>
<p>Podobnie uczestnicy : <span class="anon-block">M. G.</span> i <span class="anon-block">W. C.</span> sprzeciwili się ustanowieniu służebności gruntowej przez <span class="anon-block">działkę nr (...)</span> , wskazując, że działka ta jest przeznaczona w przyszłości pod zabudowę. Tak więc poprowadzenie przez nią służebności negatywnie wpłynie na walory przyszłych inwestycji. Uczestnicy zaproponowali zatem , aby poprowadzić szlak służebny w sposób określony w żądaniu wniosku .</p>
<p>W dniu 21 czerwca 2018 roku Sąd Rejonowy w Tarnowie wydał postanowienie , którym :</p>
<p>I.
ustanowił na rzecz każdoczesnych właścicieli nieruchomości oznaczonej jako <span class="anon-block">działki ewidencyjne : nr (...)</span>, położonej w <span class="anon-block">K.</span> w gminie <span class="anon-block">T.</span>, objętej <span class="anon-block">księgą wieczystą nr (...)</span> prowadzoną przez Sąd Rejonowy w Tarnowie służebność drogi koniecznej według przebiegu oznaczonego kolorem czerwonym przez biegłego geodetę na załączniku graficznym opinii z dnia 15 maja 2017 roku ( projekt nr 2 ) i opisanego literami A – A2, B – B2, C – C2 i D:</p>
<p>1.
na nieruchomości oznaczonej jako <span class="anon-block">działka ewidencyjna nr (...)</span>, położonej <br/>w <span class="anon-block">K.</span>, objętej <span class="anon-block">księgą wieczystą nr (...)</span> prowadzoną przez Sąd Rejonowy w Tarnowie - na szerokości 4 m , na długości 55 m i powierzchni 220 m<sup>
<!-- -->2</sup>;</p>
<p>2.
na nieruchomości oznaczonej jako <span class="anon-block">działka ewidencyjna nr (...)</span>, położonej <br/>w <span class="anon-block">K.</span>, objętej <span class="anon-block">księgą wieczystą nr (...)</span> prowadzoną przez Sąd Rejonowy w Tarnowie - na szerokości 4 m , na długości 20,5 m i powierzchni 82 m<sup>
<!-- -->2</sup>;</p>
<p>3.
na nieruchomości oznaczonej jako <span class="anon-block">działka ewidencyjna nr (...)</span>, położonej <br/>w <span class="anon-block">K.</span>, objętej <span class="anon-block">księgą wieczystą nr (...)</span> prowadzoną przez Sąd Rejonowy w Tarnowie - w kształcie trójkąta <br/>o powierzchni 40 m<sup>
<!-- -->2 </sup>opartego o południową granicę;</p>
<p>II. zasądził solidarnie od <span class="anon-block">A. L.</span> i <span class="anon-block">D. L.</span> tytułem wynagrodzenia za ustanowienie służebności drogi koniecznej na rzecz:</p>
<p>1.
<span class="anon-block">M. C.</span> kwotę 2.327,50 zł (dwóch tysięcy trzystu dwudziestu siedmiu złotych 50/100);</p>
<p>2.
<span class="anon-block">M. G.</span>, <span class="anon-block">W. C.</span> i <span class="anon-block">P. C.</span> kwotę po 465,50 zł (czterysta sześćdziesiąt pięć złotych 50/100);</p>
<p>3.
<span class="anon-block">L. R.</span> kwotę 1.449 zł (jednego tysiąca czterystu czterdziestu dziewięciu złotych ) ;</p>
<p>4.
<span class="anon-block">D. K.</span> i <span class="anon-block">B. K.</span> kwotę 914 zł (dziewięciuset czternastu złotych ) ;</p>
<p>III.
stwierdził , że każdy uczestnik ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie.</p>
<p>
<span class="underline">
<!-- -->Wydając tej treści orzeczenie Sąd I instancji poczynił następujące ustalenia faktyczne : </span>
</p>
<p>Nieruchomość położona w <span class="anon-block">K.</span> , gm. <span class="anon-block">T.</span> składająca się <br/>z <span class="anon-block">działek ewidencyjnych : nr (...)</span> objęta <span class="anon-block">księgą wieczystą nr (...)</span> stanowi własność <span class="anon-block">A. L.</span> i <span class="anon-block">D. L.</span> na prawach wspólności ustawowej małżeńskiej od 1987 roku w wyniku umowy sprzedaży.</p>
<p>Nieruchomość położona w <span class="anon-block">K.</span> , gm. <span class="anon-block">T.</span> składająca się <br/>z <span class="anon-block">działek ewidencyjnych : nr (...)</span> objęta <span class="anon-block">księgą wieczystą nr (...)</span> stanowi własność <span class="anon-block">L. R.</span>.</p>
<p>Nieruchomość położona w <span class="anon-block">K.</span> , gm. <span class="anon-block">T.</span> składająca się <br/>z <span class="anon-block">działki ewidencyjnej nr (...)</span> objęta <span class="anon-block">księgą wieczystą nr (...)</span> stanowi własność <span class="anon-block">W. K.</span>.</p>
<p>Nieruchomość położona w <span class="anon-block">K.</span>, gm. <span class="anon-block">T.</span> składająca się <br/>z <span class="anon-block">działki ewidencyjnej nr (...)</span> objęta <span class="anon-block">księgą wieczystą nr (...)</span> stanowi własność <span class="anon-block">M. C.</span> - w 5/8 części oraz dzieci zmarłego <span class="anon-block">A. C.</span>: <span class="anon-block">M. G.</span>, <span class="anon-block">W. C.</span> i <span class="anon-block">P. C.</span> - po 1/8 części.</p>
<p>Nieruchomość położona w <span class="anon-block">K.</span>, gm. <span class="anon-block">T.</span> składająca się <br/>z <span class="anon-block">działki ewidencyjnej nr (...)</span> objęta <span class="anon-block">księgą wieczystą nr (...)</span> stanowi własność <span class="anon-block">B. K.</span> i <span class="anon-block">D. K.</span> na prawach wspólności ustawowej małżeńskiej.</p>
<p>
<span class="anon-block">Działki ewidencyjne : nr (...)</span> nie są zagospodarowane. Porasta je trawa i chwasty. <span class="anon-block">Działkę nr (...)</span> ogrodzono drewnianymi żerdziami, zaś od strony <span class="anon-block">działki nr (...)</span> trwałym ogrodzeniem. Znajduje się na niej słup kratowy podtrzymujący linię energetyczną wysokiego napięcia.</p>
<p>
<span class="anon-block">Działka nr (...)</span> o wydłużonym kształcie jest położona w kompleksie gruntów rolnych.</p>
<p>
<span class="anon-block">Działki : nr (...)</span> na obszarze projektowanego szlaku służebnego porasta luźny drzewostan (samosiejki dębu, olchy i brzozy).</p>
<p>Na <span class="anon-block">działce nr (...)</span> na trasie projektowanego szlaku znajduje się studzienka telekomunikacyjna w pasie drogowym <span class="anon-block">ul. (...)</span> w poziomie terenu. Ustanowienie szlaku służebnego w tym miejscu wymaga jej podniesienia do poziomu zjazdu z <span class="anon-block">ul. (...)</span> lub przeniesienia studni w inne miejsce.</p>
<p>Nieruchomość oznaczona jako <span class="anon-block">działka ewidencyjna nr (...)</span> nie ma dostępu do drogi publicznej.</p>
<p>W przeszłości <span class="anon-block">A. L.</span> i <span class="anon-block">D. L.</span> korzystali z dojazdu do <span class="anon-block">ul. (...)</span>. Nowi właściciele nieruchomości, po których prowadziła droga dojazdowa kilkanaście lat temu wybudowali na nich domy jednorodzinne i ogrodzili swoje posesje, uniemożliwiając później wnioskodawcom dojazd do <span class="anon-block">działki nr (...)</span>.</p>
<p>Szlak służebności drogi koniecznej według wariantu nr I , to szlak według przebiegu oznaczonego kolorem czerwonym przez biegłego geodetę na załączniku graficznym opinii na karcie 85 jako projekt 1 , opisany literami A – A1, B – B1, C – C1<br/> o szerokości 4 m :</p>
<p>1.
na długości 55 m i powierzchni 220 m<sup>
<!-- -->2</sup> na nieruchomości oznaczonej jako <span class="anon-block">działka ewidencyjna nr (...)</span>, położonej w <span class="anon-block">K.</span>, objętej <span class="anon-block">księgą wieczystą nr (...)</span> prowadzoną przez Sąd Rejonowy<br/>w Tarnowie;</p>
<p>2.
na długości 20,5 m i powierzchni 82 m<sup>
<!-- -->2</sup> na nieruchomości oznaczonej jako <span class="anon-block">działka ewidencyjna nr (...)</span>, położonej w <span class="anon-block">K.</span>, objętej <span class="anon-block">księgą wieczystą nr (...)</span> prowadzoną przez Sąd Rejonowy w Tarnowie.</p>
<p>Łączna długość projektowanego szlaku wynosi 75,5 m , a powierzchnia 302 m<sup>
<!-- -->2</sup>.</p>
<p>Szlak służebności drogi koniecznej według wariantu nr II , to szlak według przebiegu oznaczonego kolorem czerwonym przez biegłego geodetę na załączniku graficznym opinii na karcie 86 jako projekt 2 , opisany literami A – A2, B – B2, C – C2 - D o szerokości 4 m:</p>
<p>1.
na długości 55 m i powierzchni 220 m<sup>
<!-- -->2</sup> na nieruchomości oznaczonej jako <span class="anon-block">działka ewidencyjna nr (...)</span>, położonej w <span class="anon-block">K.</span>, objętej <span class="anon-block">księgą wieczystą nr (...)</span> prowadzoną przez Sąd Rejonowy w Tarnowie;</p>
<p>2.
na długości 20,5 m i powierzchni 82 m<sup>
<!-- -->2</sup> na nieruchomości oznaczonej jako <span class="anon-block">działka ewidencyjna nr (...)</span>, położonej w <span class="anon-block">K.</span>, objętej <span class="anon-block">księgą wieczystą nr (...)</span> prowadzoną przez Sąd Rejonowy w Tarnowie;</p>
<p>3.
na powierzchni 40 m<sup>
<!-- -->2</sup> na nieruchomości oznaczonej jako <span class="anon-block">działka ewidencyjna nr (...)</span>, położonej w <span class="anon-block">K.</span>, objętej <span class="anon-block">księgą wieczystą nr (...)</span> prowadzoną przez Sąd Rejonowy<br/> w Tarnowie.</p>
<p>Południowa krawędź szlaku oparta jest o granicę między <span class="anon-block">działką nr (...)</span>, w dalszym przebiegu na północno – zachodnim narożu <span class="anon-block">działki nr (...)</span>. Łączna powierzchnia projektowanego szlaku wynosi 342 m<sup>
<!-- -->2</sup>. Projektowany szlak przebiega wewnątrz projektowanej drogi gminnej oznaczonej w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego symbolem <span class="anon-block">(...)</span>.</p>
<p>Dla obszaru objętego projektowanym szlakiem służebnym został uchwalony <br/>w dniu 31 marca 2017 roku miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego. Część <span class="anon-block">działki nr (...)</span> przeznaczona została pod drogę publiczną dojazdową (symbol <span class="anon-block">(...)</span>), zaś pozostała część działki jako teren zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej (symbol <span class="anon-block">(...)</span>). Jezdnia projektowanej drogi publicznej przebiega skrajem <span class="anon-block">działki nr (...)</span>, <span class="anon-block">działką nr (...)</span> oraz skrajem <span class="anon-block">działki nr (...)</span> i w znacznej mierze pokrywa się z wariantem nr II projektowanego szlaku służebnego.</p>
<p>Wartość służebności drogi koniecznej według wariantu nr I wynosi 6.169 zł, w tym wartości konieczne do zapłaty na rzecz właścicieli poszczególnych działek wynoszą :</p>
<p>- dla <span class="anon-block">działki nr (...)</span> – 3.995 zł;</p>
<p>- dla <span class="anon-block">działki nr (...)</span> – 2.174 zł.</p>
<p>Wartość służebności drogi koniecznej według wariantu nr II wynosi 6.087 zł, <br/>w tym wartości konieczne do zapłaty na rzecz właścicieli poszczególnych działek wynoszą :</p>
<p>- dla <span class="anon-block">działki nr (...)</span> – 3.724 zł;</p>
<p>- dla <span class="anon-block">działki nr (...)</span> – 1.449 zł;</p>
<p>- dla <span class="anon-block">działki nr (...)</span> – 914 zł.</p>
<p>W rozważaniach prawnych Sąd I instancji na wstępie wskazał , iż stosownie do treści <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 145;art. 145 § 1)">art. 145 § 1 k.c.</a> , jeżeli nieruchomość nie ma odpowiedniego dostępu do drogi publicznej , właściciel może żądać od właścicieli gruntów sąsiednich ustanowienia za wynagrodzeniem potrzebnej służebności drogowej , tj. drogi koniecznej .</p>
<p>Sąd Rejonowy nie miał wątpliwości co do tego , że nieruchomość wnioskodawców składająca się z <span class="anon-block">działek ewidencyjnych : nr (...)</span> nie ma odpowiedniego dostępu do drogi publicznej , toteż wnioskodawcom przysługiwało roszczenie o ustanowienie służebności drogi koniecznej.</p>
<p>Następnie Sąd I instancji szczegółowo omówił kryteria z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 145;art. 145 § 2;art. 145 § 3)">art. 145 § 2 i 3 k.c.</a> , które należy brać pod uwagę przy ustanawianiu służebności drogi koniecznej , odwołując się również do orzeczeń Sądu Najwyższego .</p>
<p>Sąd I instancji zwrócił uwagę , iż w rozpoznawanej sprawie w grę wchodziły dwa warianty przeprowadzenia służebności drogi koniecznej , które zostały oznaczone na szkicu przez biegłego sądowego z zakresu geodezji , tj. wariant pokrywający się ze szlakiem opisanym w żądaniu wniosku oraz wariant uwzględniający drogę zaprojektowaną w uchwalonym planie zagospodarowania przestrzennego .</p>
<p>Uwzględniając kryteria z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 145;art. 145 § 2;art. 145 § 3)">art. 145 § 2 i 3 k.c.</a> Sąd zdecydował o wyborze wariantu nr II z uwagi na fakt , że szlak służebny będzie przebiegał dokładnie w miejscu przeznaczonym na jezdnię projektowanej w MPZP drogi publicznej o symbolu <span class="anon-block">(...)</span>.</p>
<p>Sąd I instancji uznał , iż wobec uchwalenia tej treści planu zagospodarowania przestrzennego , ustanowienie służebności drogowej w pasie drogowym obok projektowanej jezdni (czyli na <span class="anon-block">działce nr (...)</span>) nie miałoby żadnego racjonalnego uzasadnienia. Jednocześnie Sąd Rejonowy podniósł , iż dla takiej decyzji nie miały większego znaczenia zamierzenia inwestycyjne właścicieli <span class="anon-block">działek : nr (...)</span>, skoro pozostają one w sprzeczności z MPZP , który jest źródłem prawa miejscowego. Uchwalenie MPZP ogranicza bowiem właścicieli nieruchomości w sposobie korzystania z niej. Przede wszystkim teren <span class="anon-block">(...)</span> jest wyłączony z zabudowy mieszkaniowej, toteż powoływanie się przez uczestników na plany zabudowy tej części nieruchomości uznać należy za bezpodstawne . Na koniec tej części rozważań Sąd I instancji podał , iż <br/>w razie wybudowania projektowanej drogi , służebność utraci dla nieruchomości władnącej wszelkie znaczenie i właściciele nieruchomości obciążonej będą mogli wystąpić o jej zniesienie bez wynagrodzenia (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 295)">art. 295 k.c.</a> ).</p>
<p>Ustalając wynagrodzenie dla poszczególnych właścicieli nieruchomości obciążonych służebnością drogi koniecznej , Sąd I instancji kierował się opinią biegłego sądowego z zakresu szacowania nieruchomości inż. <span class="anon-block">K. D.</span> .</p>
<p>Jako podstawę rozstrzygnięcia o kosztach postępowania , Sąd I instancji powołał przepis <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 520;art. 520 § 1)">art. 520 § 1 k.p.c.</a>
</p>
<p>Powyższe postanowienie zaskarżyli apelacją uczestnicy : <span class="anon-block">P. C.</span>
<br/> i <span class="anon-block">M. G.</span> zarzucając w niej naruszenie przepisów prawa procesowego , a to :</p>
<p>1. <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 233;art. 233 § 1)">art. 233 § 1 k.p.c.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 13;art. 13 § 2)">art. 13 § 2 k.p.c.</a> poprzez :</p>
<p>- dowolną ocenę materiału dowodowego i w konsekwencji przyjęcie , że nie ma racjonalnego uzasadnienia ustanowienie dostępu do <span class="anon-block">działki nr (...)</span> , innego aniżeli przez <span class="anon-block">działki : nr (...)</span> , podczas gdy najmniej uciążliwym wariantem przeprowadzenia drogi koniecznej jest wariant nr I z opinii biegłego sądowego z dnia 15 maja 2017 roku ,</p>
<p>- brak wszechstronnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego , <br/>a w konsekwencji uznanie , że odpowiednim dostępem do <span class="anon-block">działki nr (...)</span> będzie służebność drogi koniecznej wytyczona po <span class="anon-block">działkach : nr (...)</span>, w sytuacji gdy właściciele tychże działek wskazywali , iż są one przeznaczone pod zabudowę mieszkaniową i przeprowadzenie przez nie służebności drogi koniecznej byłoby zbyt wielkim obciążeniem ,</p>
<p>- przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów i zastąpienie jej oceną dowolną polegającą na przyjęciu , że zamierzenia inwestycyjne właścicieli <span class="anon-block">działek : nr (...)</span> pozostają bez większego znaczenia , gdyż stoją w sprzeczności z MPZP , w sytuacji gdy ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika , iż poza obszarem przeznaczonym na drogi publiczne , znaczna część działki znajduje się w terenie zabudowy mieszkaniowej ;</p>
<p>2.
<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 316;art. 316 § 1)">art. 316 § 1 k.p.c.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 13;art. 13 § 2)">art. 13 § 2 k.p.c.</a> poprzez przyjęcie jako głównej podstawy rozstrzygnięcia w przedmiocie ustanowienia służebności drogi koniecznej ustaleń miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego , <br/>w sytuacji gdy odnoszą się one do stanu hipotetycznego , przyszłego<br/>i niepewnego, a także nie stanowią źródła zobowiązania po stronie jakiegokolwiek podmiotu , co w konsekwencji doprowadziło do wydania orzeczenia w oparciu o stan rzeczy nie istniejący w chwili zamknięcia rozprawy .</p>
<p>Formułując tej treści zarzuty , skarżący domagali się zmiany zaskarżonego postanowienia i ustanowienia służebności drogi koniecznej na rzecz każdoczesnych właścicieli <span class="anon-block">działki nr (...)</span> , według przebiegu oznaczonego kolorem żółtym przez biegłego sądowego na załączniku graficznym opinii z dnia 15 maja 2017 roku i opisanego literami : A- A1 , B- B1 , C- C1 , jak również zasądzenia od wnioskodawców odpowiednich kwot tytułem wynagrodzenia za ustanowienie służebności drogi koniecznej .</p>
<p>Na wypadek nieuwzględnienia powyższego wniosku apelacyjnego , uczestnicy wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania .</p>
<p>Uczestnicy zgłosili również w apelacji wniosek o przeprowadzenie dowodów <br/>z dokumentów , a to z pisma z dnia 26 czerwca 2018 roku oraz zaświadczenia Wójta Gminy <span class="anon-block">T.</span> z dnia 22 czerwca 2018 roku .</p>
<p>W uzasadnieniu środka odwoławczego uczestnicy zawarli rozwinięcie każdego z powołanych w apelacji zarzutów .</p>
<p>Wnioskodawcy wnieśli o oddalenie apelacji .</p>
<p>
<strong>
<!-- -->Sąd Okręgowy rozważył , co następuje : </strong>
</p>
<p>Apelacja uczestników jako bezzasadna podlegała oddaleniu .</p>
<p>Uczestnicy oparli swoją apelację wyłącznie na zarzutach naruszenia przepisów prawa procesowego , a to <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 233;art. 233 § 1)">art. 233 § 1 k.p.c.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 13;art. 13 § 2)">art. 13 § 2 k.p.c.</a> i <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 316;art. 316 § 1)">art. 316 § 1 k.p.c.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 13;art. 13 § 2)">art. 13 § 2 k.p.c.</a> Bliższa analiza samych zarzutów oraz ich uzasadnienia wskazuje jednak , że zgłoszone przez nich zastrzeżenia mają nie tyle związek z podstawą faktyczną zaskarżonego orzeczenia , w tym kontrolą dowodów , co z oceną prawną , skutkującą przyjęciem , że w świetle kryteriów z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 145;art. 145 § 2;art. 145 § 3)">art. 145 § 2 i 3 k.c.</a> najkorzystniejszym rozwiązaniem jest przeprowadzenie drogi koniecznej przez działki : <span class="anon-block">(...)</span>.</p>
<p>Zarzut naruszenia przepisu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 233;art. 233 § 1)">art. 233 § 1 k.p.c.</a> obejmuje bowiem wszystkie wadliwości związane z oceną zebranego w sprawie materiału dowodowego . Wobec tego strona , która zgłasza w apelacji zarzut naruszenia powyższego przepisu obowiązana jest wskazać jaki konkretnie dowód ( dowody ) został wadliwie oceniony przez Sąd I instancji i na czym polegała wadliwość tejże oceny . Nie jest zaś wystarczające poprzestanie na przedstawieniu odmiennego stanu faktycznego wynikającego z własnej oceny materiału dowodowego , jeżeli ocena przeprowadzona przez Sąd I instancji jest poprawna w świetle kryteriów z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 233;art. 233 § 1)">art. 233 § 1 k.p.c.</a>
</p>
<p>Skarżący powołując zarzuty naruszenia przepisu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 233;art. 233 § 1)">art. 233 § 1 k.p.c.</a> nie przytoczyli - istotnych z punktu widzenia kryteriów oceny dowodów - nieprawidłowości , jakich miał dopuścić się Sąd I instancji , stwierdzając ogólnie , że ocena dowodów jest dowolna i nie jest wszechstronna . Tak sformułowane wadliwości nie były wystarczające do podważenia poczynionych przez Sąd I instancji ustaleń faktycznych , opartych zresztą przede wszystkim na dokumentach oraz opiniach biegłych sądowych z zakresu geodezji i szacowania nieruchomości , które nie były kwestionowane w postępowaniu pierwszoinstancyjnym .Należało zatem te zastrzeżenia - jak już wcześniej sygnalizowano - rozważyć w ramach oceny prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego . W tym miejscu godzi się zauważyć , iż Sąd II instancji będący Sądem merytorycznym i tak obowiązany jest skontrolować - w granicach zaskarżenia - prawidłowość zastosowania przepisów prawa materialnego . W orzecznictwie zgodnie bowiem przyjmuje się , że Sąd II instancji rozpoznający sprawę na skutek apelacji nie jest związany przedstawionymi w niej zarzutami dotyczącymi naruszenia prawa materialnego , wiążą go natomiast zarzuty dotyczące naruszenia prawa procesowego ( zob. wyrok Sądu Naj. z dnia 12 kwietnia 20187 roku , II CSK 355/17 , Lex nr 2490617 oraz uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Naj. z dnia 31 stycznia 2008 roku , III CZP 49/07 , OSNC z 2008 roku, Z. 6 , poz. 55 ) .</p>
<p>Co się tyczy samych ustaleń faktycznych Sądu I instancji , to trzeba dodać , iż na kształt podstawy faktycznej nie mogły w żaden sposób wpłynąć dołączone do apelacji dokumenty , a to : zaświadczenie Wójta Gminy <span class="anon-block">T.</span> z dnia 22 czerwca 2018 roku oraz adresowane do uczestniczki <span class="anon-block">M. G.</span> pismo z dnia 26 czerwca 2018 roku .</p>
<p>Powołane wyżej zaświadczenie potwierdza jedynie ustalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego uchwalonego uchwałą Rady Gminy <span class="anon-block">T.</span> z dnia 31 marca 2017 roku , tj. że część <span class="anon-block">działki nr (...)</span> oznaczona symbolem <span class="anon-block">(...)</span> przeznaczona jest pod zabudowę mieszkaniową jednorodzinną wraz z przynależnym zagospodarowaniem terenu , zaś część o symbolu <span class="anon-block">(...)</span> znajduje się w terenie dróg publicznych zbiorczych , terenie komunikacji dróg publicznych dojazdowych wraz z przynależnym zagospodarowaniem terenu . Takiej też treści ustalenia znalazły się w podstawie faktycznej zaskarżonego postanowienia ( zob. str. 4 uzasadnienia do postanowienia Sądu Rejonowego w Tarnowie z dnia 21 czerwca 2018 roku , k – 257 ) .</p>
<p>Sąd I instancji przy dokonywaniu wyboru odpowiedniego szlaku drogi koniecznej, prawidłowo kierował się jedynie ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego , w tym co do przeznaczenia <span class="anon-block">działki nr (...)</span> , zdając sobie sprawę z tego , że póki co Gmina <span class="anon-block">T.</span> nie podejmowała żadnych działań związanych z wydzieleniem gruntów pod drogę i przejęciem ich na własność. Sąd I instancji zakładał również , że szlak w miejscu , w którym ustanowiona została służebność drogi koniecznej wymagał będzie urządzenia .</p>
<p>Przyjęcie w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego rozwiązania polegającego na przeznaczeniu określonego terenu pod drogę publiczną nie oznacza przecież przejścia prawa własności do tej części gruntu na rzecz gminy , lecz wpływa na ukształtowanie sposobu wykonywania prawa własności , w tym sensie , że właściciel musi liczyć się przy podejmowaniu decyzji co do zagospodarowania swojej nieruchomości z przeznaczeniem gruntu określonym w tymże planie ( por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 12 czerwca 2015 roku , II OSK 2646/13 , Lex nr 2089952 ) . Gdyby Gmina <span class="anon-block">T.</span> podjęła wskazane przez skarżących działania polegające na wydzieleniu – między innymi - z <span class="anon-block">działki nr (...)</span> gruntu pod drogę i przejęła tenże grunt na własność , to żądanie ustanowienia drogi koniecznej byłoby pozbawione uzasadnionych podstaw . Nie ma bowiem potrzeby ustanawiania służebności drogi koniecznej dla nieruchomości , która położona jest przy drodze publicznej . Podobnie przyjmuje się , że nieruchomość ma odpowiedni - w rozumieniu przepisu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 145;art. 145 § 1)">art. 145 § 1 k.c.</a> - dostęp do drogi publicznej , gdy łączy ją gospodarczo funkcjonalna droga gruntowa pozostająca pod zarządem gminy i ujęta w planie zagospodarowania przestrzennego , będąca w powszechnym korzystaniu <br/>( zob. uchwałę Sądu Naj. z dnia 22 listopada 1982 roku , III CZP 44/82 , OSNCP <br/>z 1983 roku , Z. 5 – 6 , poz. 70 ) .</p>
<p>Skoro zatem skarżący nie przytoczyli skutecznych zarzutów wymierzonych <br/>w podstawę faktyczną zaskarżonego orzeczenia , to Sąd II instancji podzielając ustalenia faktyczne Sądu I instancji przyjął je za własne .</p>
<p>W stanie faktycznym sprawy powyżej zaprezentowanym , Sąd Okręgowy nie dopatrzył się również naruszenia przepisów prawa materialnego , a w szczególności nie stwierdził , by dokonany przez Sąd I instancji wybór szlaku służebności drogi koniecznej naruszał kryteria wymienione w przepisie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 145;art. 145 § 2;art. 145 § 3)">art. 145 § 2 i 3 k.c.</a>
</p>
<p>Tak jak podaje Sąd I instancji oraz skarżący w swojej apelacji , przeprowadzenie służebności drogi koniecznej powinno nastąpić z uwzględnieniem interesu społeczno – gospodarczego , który wyraża się w dążeniu do tego , aby sposób ustalenia przebiegu szlaku odpowiadał potrzebom nieruchomości nie mającej dostępu do drogi publicznej i następował z najmniejszym obciążeniem gruntów , przez które droga na przebiegać .</p>
<p>O ile każdy - z dwóch rozważanych w niniejszej sprawie wariantów przebiegu służebności drogi koniecznej - spełniał kryterium odpowiedniego zaspokojenia potrzeb nieruchomości władnącej , to z punktu widzenia kryterium najmniejszego obciążenia gruntów , przez które ma przebiegać droga konieczna , najkorzystniejszym było rozwiązanie wybrane przez Sąd I instancji w zaskarżonym postanowieniu . Należy w pełni zgodzić się z Sądem I instancji , iż za wyborem wariantu nr II przemawiał bezsporny fakt , tj. że szlak w tym wariancie przebiega dokładnie w miejscu oznaczonym - w uchwalonym planie zagospodarowania przestrzennego – symbolem <span class="anon-block">(...)</span> obejmującym teren dróg publicznych , tereny komunikacji dróg publicznych dojazdowych wraz z przynależnym zagospodarowaniem terenu .</p>
<p>W takiej sytuacji nie można podzielić argumentu skarżących , że taki sposób ustanowienia służebności drogi koniecznej koliduje z ich zamierzeniami inwestycyjnymi w stosunku do pozostałej części <span class="anon-block">działki nr (...)</span> położonej niewątpliwie w terenie zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej i uniemożliwi im właściwą zabudowę tejże działki .</p>
<p>Ograniczenia w zakresie sposobu zagospodarowania nieruchomości ( <span class="anon-block">działki nr (...)</span> ) wynikają dla skarżących uczestników przede wszystkim z zapisów uchwalonego przez Radę Gminy <span class="anon-block">T.</span> miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego na obszarze Gminy <span class="anon-block">T.</span> w części miejscowości <span class="anon-block">K.</span> , <span class="anon-block">K.</span> i <span class="anon-block">Z.</span> . Uchwalony przez Radę Gminy <span class="anon-block">T.</span> miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego stanowi akt prawa miejscowego , obowiązującego na obszarze gminy ( zob. <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19900160095" title="Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie terytorialnym - Dz. U. z 1990 r. Nr 16, poz. 95 (art. 40;art. 40 ust. 1)">art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 roku o samorządzie gminnym</a> , Dz.U. z 2018 roku , poz. 994 w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20030800717" title="Ustawa z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym - Dz. U. z 2003 r. Nr 80, poz. 717 (art. 3;art. 3 ust. 1)">art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 27 marca 2003 roku o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym</a>, Dz.U. z 2018 roku , poz. 1945 ) . Stosownie do przepisu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20030800717" title="Ustawa z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym - Dz. U. z 2003 r. Nr 80, poz. 717 (art. 6;art. 6 ust. 1)">art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 27 marca 2003 roku o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym</a> ( Dz.U. z 2018 roku , poz. 1945) , ustalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego kształtują wraz z innymi przepisami sposób wykonywania prawa własności nieruchomości . Z kolei w myśl <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20030800717" title="Ustawa z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym - Dz. U. z 2003 r. Nr 80, poz. 717 (art. 6;art. 6 ust. 2;art. 6 ust. 2 pkt. 1)">art. 6 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 27 marca 2003 roku</a> , każdy ma prawo – w granicach zakreślonych ustawą – do zagospodarowania terenu , do którego ma tytuł prawny , zgodnie z warunkami ustalonymi w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego albo decyzji <br/>o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu , jeżeli nie narusza to chronionego prawem interesu publicznego oraz osób trzecich . Oznacza to , że poprzez zamieszczenie w planie miejscowym ustaleń co do przeznaczenia terenu oraz jego zagospodarowania i warunków zabudowy , gmina w sposób władczy reguluje sposób korzystania z nieruchomości objętych tymże planem . Zapisy miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego determinują więc sytuację właściciela – między innymi – w zakresie jej inwestycyjnego zagospodarowania i sposobu gospodarczego wykorzystania . Prawo własności – jako już wcześniej podkreślono – może bowiem być wykonywane tylko w granicach określonych ustawą i miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego ( zob. wyrok NSA w Warszawie z dnia 22 sierpnia 2018 roku , II OSK 1248/18 , Lex nr 2562530 oraz wyrok WSA w Kielcach z dnia 23 listopada 2017 roku , II SA/Ke 673/17 , Lex nr 2417367 ) .</p>
<p>Mając powyższe na uwadze , skarżący – niezależnie od treści wydanego <br/>w niniejszej sprawie rozstrzygnięcia – są już ograniczeni , jeśli chodzi o sposób zagospodarowania ich nieruchomości i przy planowanych zamierzeniach inwestycyjnych muszą liczyć się z tym , że organ administracyjny wydając decyzję o warunkach zabudowy , uwzględni wskazane wcześniej zapisy miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego , tj. że część ich działki oznaczona symbolem <span class="anon-block">(...)</span> obejmuje tereny o przeznaczeniu pod drogi publiczne . Twierdzenie więc , że zaskarżone postanowienie ogranicza zamierzenia inwestycyjne uczestników na części <span class="anon-block">działki nr (...)</span> przeznaczonej pod zabudowę mieszkaniową jednorodzinną jest całkowicie nieuprawnione .</p>
<p>W tej sytuacji trafnie wskazuje Sąd I instancji na nieracjonalność rozwiązania polegającego na obciążeniu służebnością drogi koniecznej sąsiedniej nieruchomości, tj. <span class="anon-block">działki nr (...)</span> posiadającej niekorzystną konfigurację ( jest to działka stosunkowo wąska ) , skoro w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego zaprojektowana została już droga publiczna przebiegająca – między innymi - przez <span class="anon-block">działkę skarżących nr (...)</span> , a co za tym idzie przeprowadzenie szlaku w obrębie planowanej drogi nie będzie stanowić obciążenia dla tej nieruchomości .</p>
<p>Podnoszona przez apelujących kwestia potrzeby urządzenia szlaku oraz kosztów z tym związanych również nie mogła przemawiać za wyborem wariantu nr I .</p>
<p>Jak wynika z ustaleń faktycznych , w obydwu wariantach zachodzi potrzeba przystosowania ( urządzenia ) części gruntu wydzielonego pod drogi w celu wykonywania przejazdów . W przypadku wariantu wybranego przez Sąd I instancji zachodzi dodatkowo potrzeba wykonania pewnych prac w związku z usytuowaniem na przebiegu szlaku studzienki telekomunikacyjnej . Trzeba jednakże podnieść , iż to właściciela nieruchomości władnącej obciąża obowiązek poniesienia ewentualnych kosztów budowy urządzeń drogi koniecznej ( zob. W. Kocon : Droga konieczna , Wyd. Praw. Warszawa 1977 , str. 85 ) , zaś wnioskodawcy nie powoływali się na nadmierność tychże kosztów w zestawieniu z wariantem nr I ; przeciwnie wnioskodawcy ostatecznie zaakceptowali zaskarżone postanowienie i wnosilio oddalenie apelacji .</p>
<p>Mając powyższe na uwadze , apelacja uczestników podlegała oddaleniu na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 385)">art. 385 k.p.c.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 13;art. 13 § 2)">art. 13 § 2 k.p.c.</a>
</p>
<p>O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd II instancji rozstrzygnął w oparciu o przepis <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 520;art. 520 § 1)">art. 520 § 1 k.p.c.</a>
</p>
</div>