I SA/Wa 836/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Skiba (spr.), Sędziowie sędzia WSA Elżbieta Lenart, sędzia WSA Przemysław Żmich, Protokolant, po rozpoznaniu w dniu 23 października 2020 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę UZASADNIENIE Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpoznaniu odwołania A. K., decyzją z [...] marca 2020 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy w [...] z[...] stycznia 2020 r. nr [....] o odmowie przyznania pomocy w formie zasiłku celowego na dojazd do [...] na badanie lekarskie. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy. W dniu [...] grudnia 2019 r. A. K. zwrócił się do GOPS w [...] z wnioskiem m.in. o przyznanie zasiłku celowego na dojazd do [...] na badanie [...] z terminem wykonania[...] stycznia 2020 r. W toku wywiadu środowiskowego przeprowadzonego [...] grudnia 2019 r. oraz oświadczeń wnioskodawcy ustalono, że wnioskodawca jest rozwiedziony, posiada czworo dzieci, w tym dwoje na których ma ustalone alimenty w łącznej kwocie [...] zł miesięcznie. Dwoje dzieci z pierwszego małżeństwa są dorosłe i prowadzą samodzielne, oddzielne gospodarstwa, zamieszkują w [...]. A. K. zamieszkuje dom składający się z [...] izb, wyposażony w podstawowe media, która jest własnością jego syna D. K. Syn D. pomaga wnioskodawcy opłacając rachunki oraz robiąc zakupy. Pomoc tę wycenił na kwotę [...] zł miesięcznie. W miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku wnioskodawca utrzymywał się wyłącznie z emerytury w wysokości [...] zł. W miesiącu listopadzie nie zapłacił córkom M. i K. K. należnych alimentów w wysokości [...] zł miesięcznie. Organ odmawiając wnioskowanego świadczenia wskazał, że A. K. przekracza kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej, a w sprawie nie znajduje zastosowanie przepis dotyczący przyznania specjalnego zasiłku celowego. Ponadto wskazał, że średnia wysokość zasiłków celowych w listopadzie 2019 r. wyniosła [...] zł na jednego podopiecznego. Ogółem GOPS w [...] obejmuje pomocą [...] rodzin, a na ten cel dysponuje kwotą [...] zł rocznie. W tak ustalonym stanie faktycznym Wójt Gminy [....] decyzją z[...] stycznia 2020 r., utrzymaną w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] marca 2020 r., odmówił wnioskodawcy przyznania zasiłku celowego przeznaczonego na sfinansowanie dojazdu do [...] na badanie rezonansem. W motywach tych decyzji, odwołując się do celów i zadań pomocy społecznej wskazywanych w art. 2 i 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. – o pomocy społecznej (Dz.U. z 2017 r. poz. 1769) dalej: "u.p.s.", organy wskazywały na subsydiarny charakter tej pomocy podkreślając, że nie może ona być traktowana jako źródło stałego dochodu. Sam zaś zasiłek celowy, o którym mowa w art. 39 u.p.s., jest świadczeniem jednorazowym przeznaczonym na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej. Nie jest on więc przyznawany na pokrywanie pełnych comiesięcznych kosztów osoby objętej pomocą, lecz ma charakter pomocy doraźnej ukierunkowanej na konkretny cel bytowy. Zdaniem Kolegium, żadna pomoc ze strony ośrodka nie jest satysfakcjonująca dla skarżącego. Również możliwości finansowe ośrodka pomocy nie pozwalają na przyznanie świadczeń w wysokości, w jakiej byłoby to konieczne dla zaspokojenia potrzeb w kwocie żądanej lub oczekiwanej przez skarżącego. W przypadku skarżącego kryterium dochodowe zostało przekroczone. Kolegium wskazało ponadto, że skarżący posiada dorosłe, usamodzielnione dzieci, na których ciąży wobec niego obowiązek alimentacyjny i w pierwszej kolejności są one obowiązane do świadczenia pomocy na jego rzecz. Syn skarżącego D. odziedziczył w spadku zarówno nieruchomości jak i dom po zmarłej matce skarżącego, zatem jeżeli ojciec nie chce wystąpić o przysługujący mu zachowek, to syn winien w głównej mierze zabezpieczać podstawowe potrzeby związane z utrzymaniem ojca, skoro ojciec od chwili otrzymania świadczenia emerytalnego w całości przekazuje je córkom tytułem alimentów zarówno bieżących jak i zaległych, nie pozostawiając na swoje potrzeby żadnej najmniejszej choćby kwoty. W miesiącu listopadzie 2019 r. nie przekazał alimentów córkom, a środki finansowe z emerytury przeznaczył na naprawę samochodu. Zatem w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku uzyskał dochód w wysokości [...] zł, która to kwota przekracza kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej. Kolegium uznało, że całość zebranego materiału dowodowego wskazuje na to, że organ pierwszej instancji odmawiając przyznając zasiłku celowego nie naruszył przepisów ustawy o pomocy społecznej. Również, zdaniem Kolegium, w przypadku skarżącego nie wystąpiła żadna z przesłanek uzasadniająca przyznanie specjalnego zasiłku celowego. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] A. K. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie podnosząc, że Kolegium nieprawidłowo uznało, że nie podejmuje działań mających poprawić jego sytuacje bytową. Jego sytuacja zdrowotna nie pozwala mu na podjęcie żadnej pracy, także dorywczej. Odwołując się do treści art. 16 pkt 1 u.p.s. podkreślał, że organy samorządu terytorialnego nie mogą odmówić pomocy osobie potrzebującej, mimo istniejącego obowiązku osób fizycznych lub osób prawnych do zaspokojenia jej niezbędnych potrzeb życiowych. Nie ma przy tym żadnego znaczenia dla sprawy - przyznania lub nie przyznania zasiłku, okoliczność nieodpłatnego korzystania z mieszkania, skoro jest to świadczenie wzajemne. Zarzucił także organom wadliwe uznanie, że jest on objęty stałą, znaczną pomocą, skoro w niniejszej sprawie organy odmówiły nawet częściowej, a koniecznej pomocy. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko wyrażone w treści zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie jest uzasadniona. Ustalając istotny dla sprawy stan faktyczny Sąd stwierdza, że – co do meritum – nie jest on sporny i został nakreślony powyżej przy omawianiu stanowiska organu. W ocenie Sądu nie ma zatem konieczności jego ponownego powielania. Sąd badając legalność decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...], utrzymującej w mocy decyzję Wójta Gminy [...] o odmowie przyznania skarżącemu zasiłku celowego stwierdził, że odpowiadają one przepisom obowiązującego prawa i brak jest podstaw do usunięcia ich z obrotu prawnego. Materialnoprawną podstawę decyzji stanowi ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2019 r., poz. 1507 – dalej "u.p.s."). W świetle regulacji zawartych w tej ustawie cele pomocy społecznej określone zostały jako wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, a także umożliwianie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 u.p.s.). Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 u.p.s.). Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 u.p.s.). Z kolei zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przy czym istotne jest, że zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 701 zł, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Tym samym skarżący nie kwalifikował się do uzyskania pomocy w oparciu o przepis art. 39 powołanej ustawy, skoro jego dochód w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku wynosił [...] zł. W tym miejscu wskazać należy, że w przypadku przekroczenia kryterium dochodowego, przyznanie świadczenia celowego na ogólnych zasadach jest w świetle przepisów prawa niemożliwe i kwestia ta nie podlega uznaniu organów. Mimo to organy oceniły wniosek skarżącego również w oparciu o art. 41 pkt 1 ustawy pomocy społecznej, zgodnie z których w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznane świadczenie w postaci specjalnego zasiłku celowego lub zasiłku celowego pod warunkiem zwrotu. W tym miejscu zważyć należy, iż art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej posługuje się pojęciem ogólnym, niedookreślonym i nieposiadającym definicji ustawowej "szczególnie uzasadnionego przypadku". W doktrynie przyjmuje się, iż przesłanka ta występuje wówczas, gdy sytuacja życiowa osoby lub rodziny, ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że jest nadzwyczajna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe, a wynika ze zdarzeń nienależących do zdarzeń codziennych. Są to zdarzenia występujące okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów okoliczności, czy wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (por. W. Maciejko, P. Zaborniak, Ustawa o pomocy społecznej, Komentarz, Warszawa 2008 r., s. 202). Tożsamą wykładnię przepisu art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej przyjęto również w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. m.in. wyroki z 28 sierpnia 2008 r., I OSK 1416/07 oraz z 12 maja 2011 r., I OSK 164/11, z dnia 16 maja 2018 r. o sygn. akt I OSK 179/18, czy z dnia 16 listopada 2018 r. o sygn. akt I OSK 3072/18 – opublikowany na: orzeczenia.nsa.gov.pl). Specjalny zasiłek celowy powinien być zatem traktowany jako wyjątkowa, szczególna pomoc doraźna na konkretny cel bytowy w sytuacji, gdy uzyskiwany dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe, a nie jest możliwe uzyskanie potrzebnych środków w ramach własnych działań strony i zwyczajnych świadczeń z pomocy społecznej. Przyznanie tego rodzaju zasiłku powinno uwzględniać okoliczności konkretnej sprawy (w tym indywidualną sytuację strony i ogólną sytuację pozostałych potrzebujących) oraz cele i zadania pomocy społecznej (art. 2 pkt 1, art. 3 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej ). Odstępstwo od konieczności spełnienia kryterium dochodowego powoduje zatem, że przyznanie pomocy takim osobom, w sytuacji ograniczonych środków finansowych i dużej liczby uprawnionych oraz osób oczekujących na wsparcie, wymaga wyjątkowych okoliczności. W ocenie organów obu instancji w przedmiotowej sprawie nie zaistniała taka sytuacja i z tej też przyczyny odmówiono skarżącemu przyznania pomocy w oparciu o powołany wyżej przepis. Organy obu instancji przeanalizowały sytuację rodzinną i materialną A. K. dochodząc do przekonania, że w jego przypadku "szczególny uzasadniony przypadek" pozwalający przyznać mu pomoc na zabezpieczenie zgłaszanej potrzeby tj. dojazdu na badania do [...], nie zachodzi. Sąd w składzie orzekającym zgadza się z powyższym stanowiskiem. Zgłaszana potrzeba – wyjazd na badanie lekarskie - związana jest wprawdzie z zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych skarżącego, niemniej jednak nie oznacza to, że zgłaszane potrzeby muszą być zaspokojone przez organ pomocy społecznej za każdym razem ich zgłoszenia. Jeszcze raz należy podkreślić, że specjalny zasiłek celowy powinien być zatem traktowany jako wyjątkowa, szczególna pomoc doraźna na konkretny cel bytowy w sytuacji, gdy uzyskiwany dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe, a nie jest możliwe uzyskanie potrzebnych środków w ramach własnych działań strony i zwyczajnych świadczeń z pomocy społecznej. Przyznanie tego rodzaju zasiłku powinno uwzględniać okoliczności konkretnej sprawy (w tym indywidualną sytuację strony i ogólną sytuację pozostałych potrzebujących) oraz cele i zadania pomocy społecznej (art. 2 pkt 1, art. 3 pkt 1 u.p.s.). Odstępstwo od konieczności spełnienia kryterium dochodowego powoduje, że przyznanie pomocy takim osobom, w sytuacji ograniczonych środków finansowych i dużej liczby uprawnionych oraz osób oczekujących na wsparcie, wymaga oceny wszystkich tych kwestii. W tym także możliwości skorzystania przez skarżącego z pomocy alimentacyjnej zobowiązanych do niej członków jego rodziny. Sąd nie przeczy, że sytuacja finansowa A. K. jest trudna, jednak wobec uzyskiwanych dochodów nie można dopatrzeć się, aby w rozpatrywanym okresie znalazł się on w okolicznościach szczególnie dotkliwych, które uzasadniałyby przyznanie mu specjalnego zasiłku celowego. Skarżący w swoich pismach i środkach odwoławczych kwestionuje w tym zakresie ocenę organów. Niemniej z analizy akt sprawy, a w szczególności z wywiadu środowiskowego z [...] grudnia 2020 r., wynika, że grudniu 2020 r. uzyskał pomoc w postaci zasiłku celowego specjalnego w wysokości [...] zł na kontynuację rehabilitacji. Zatem jest mu udzielana pomoc także w formie specjalnych zasiłków celowych, jednak z uwzględnieniem możliwości finansowych GOPS. Reasumując, w ocenie Sądu zaskarżona decyzja SKO w [...] oraz poprzedzająca ją decyzja Wójta Gminy [...] wydane zostały bez naruszenia prawa skutkującego koniecznością ich wyeliminowania z obrotu prawnego. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym miało miejsce w związku z obowiązywaniem stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19. Zgodnie bowiem z art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.), dodanego art. 46 pkt 21 ustawy z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz.U. z 2020 r. poz. 875), przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Taka zaś sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, bowiem rozpoznanie sprawy stało się konieczne z uwagi na datę wpływu skargi do sądu i dotychczasowy okres oczekiwania stron na zakończenie postępowania sądowego. Z uwagi jednak na wzrost wykrytych zakażeń w całym kraju, w tym na Mazowszu oraz objęcia Polski tzw. czerwoną strefą, przeprowadzenie rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących, a nie można było przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Oceniając zaskarżoną decyzję jako zgodną z prawem, sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.).