VI SA/Wa 2232/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jakub Linkowski Sędzia WSA Joanna Wegner po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 listopada 2020 r. sprawy ze skargi P. G. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia "(...)" lipca 2020 r. nr "(...)" w przedmiocie odmowy wpisania na listę aplikantów adwokackich oddala skargę UZASADNIENIE Uchwałą Okręgowej Rady Adwokackiej (dalej: "ORA") w P. z dnia [...] stycznia 2018 roku, P. G. ( dalej "Zainteresowany", Strona" lub "Skarżący") został wpisany na listę aplikantów adwokackich Izby Adwokackiej w P. z dniem [...] stycznia 2018 roku (k. 52 akt.adm.). W dniu [...] lutego 2019 roku Zainteresowany złożył oświadczenie o wystąpieniu z Adwokatury wraz z wnioskiem o skreślenie z listy aplikantów adwokackich (k. 140 akt adm.). Uchwałą z dnia [...] lutego 2019 roku ORA w P. skreśliła Zainteresowanego z listy aplikantów adwokackich z dniem podjęcia uchwały, na jego wniosek (k. 145 akt adm.). W dniu [...] października 2019 roku wpłynął do ORA w P. wniosek Zainteresowanego o ponowny wpis na listę aplikantów adwokackich, z powołaniem się na pozytywny wynik egzaminu wstępnego na aplikację adwokacką w 2017 roku. Uchwałą z dnia [...] listopada 2019 roku ORA w P. nie uwzględniła wniosku. Zainteresowany wniósł odwołanie zarzucając uchwale, iż w jej uzasadnieniu znalazło się formułowanie, jakoby w czasie aplikacji prowadzone było wobec niego postępowanie dyscyplinarne, podczas gdy nie zostało mu doręczone wezwanie od Rzecznika Dyscyplinarnego, ani tym bardziej postanowienie o przedstawieniu zarzutów. W konsekwencji Zainteresowany wskazał, iż uchwała co do zasady odpowiada prawu, jednak jej uzasadnienie w większej części prawo narusza i dlatego wnosi o jej zmianę poprzez wykreślenie wskazanych fragmentów uzasadnienia, gdyż w sposób urągający prawu kwestionują one cechy jego charakteru, potencjalnie stwarzając ryzyko odmowy ze strony Ministra Sprawiedliwości dla ewentualnej zgody na podjęcie przez niego innego zawodu prawniczego, pracy w organach administracji itp. Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej dalej " NRA " utrzymało zaskarżoną uchwałę ORA w P. uchwałą z dnia [...] lipca 2020 r., nr [...] . W uzasadnieniu uchwały organ wskazał, iż Zainteresowany nie kwestionuje samego rozstrzygnięcia, jednak Prezydium NRA zdecydowało dokonać merytorycznej oceny wniosku o ponowny wpis na listę aplikantów adwokackich. W ocenie NRA wniosek Strony o ponowny wpis na listę aplikantów adwokackich nie znajduje podstaw w przepisach prawa. W art. 75 ust. 5 ustawy z dnia 26 maja 1982 r.- Prawo o adwokaturze (Dz.U. z 2019 r., poz.1513 t.j z pózn.zm) dalej: "p.o.a." jest mowa, że do postępowania o wpis na listę aplikantów adwokackich stosuje się odpowiednio przepisy wymienione enumeratywnie w tym uregulowaniu, a wśród tych przepisów nie ma art. 73 p.o. a. Ponadto w przepisie art. 73 ust. 1 p.o. a., stanowi jednoznacznie o osobie "skreślonej z listy adwokatów", a nie z listy aplikantów adwokackich, która na swój wniosek podlega ponownemu wpisowi na listę. Dlatego Prezydium NRA uznało, iż wniosek Zainteresowanego o ponowny wpis na listę aplikantów adwokackich nie zasługuje na uwzględnienie. Co do zarzutu odwołania, kwestionującego wyłącznie uzasadnienie uchwały organ odwoławczy stwierdził, iż zastrzeżenia Zainteresowanego dotyczą stwierdzenia, jakoby w stosunku do niego toczyło się postępowanie dyscyplinarne, podczas gdy nie została mu doręczona jakakolwiek informacja w tym przedmiocie, co w efekcie uniemożliwiło mu merytoryczne odniesienie się do formułowanych w tym postępowaniu zarzutów. Zdaniem organu odwoławczego, Okręgowa Rada Adwokacka w P. w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały zajęła się kwestią rękojmi Zainteresowanego bez wyraźnej potrzeby, gdyż przepisy p.o.a. nie pozwalają na jego ponowny wpis na listę aplikantów adwokackich. Natomiast stanowisko Zainteresowanego w tym zakresie Prezydium NRA uznało, za nietrafne wskazując, iż na posiedzeniu ORA w P. w dniu [...] listopada 2018 roku wyrażono zgodę na skierowanie sprawy Zainteresowanego do Rzecznika Dyscyplinarnego Izby Adwokackiej w P. (k. 115 akt adm.). Z nadesłanego w dniu [...] maja 2020 roku przez ORA w P. odpisu postanowienia tegoż Rzecznika z dnia [...] maja 2019 roku wynika, że w tym dniu umorzył on dochodzenie dyscyplinarne [...] w sprawie Zainteresowanego, dotyczące trzech wymienionych w tym postanowieniu zarzutów, wobec zaistnienia ujemnej przesłanki procesowej określonej w art. 17 § 1 pkt 11 k.p.k. w postaci innej okoliczności wyłączającej ściganie. Okolicznością tą był fakt, iż prawomocną uchwałą ORA w P. z dnia [...] lutego 2019 roku Zainteresowany został skreślony z listy aplikantów adwokackich, co spowodowało niedopuszczalność dalszego toku postępowania dyscyplinarnego, zarówno w fazie in rem, jak in personam. Za niezasadny organ odwoławczy uznał zatem zarzut Strony skierowany pod adresem ORA w P., iż w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały znalazła się wzmianka o prowadzonym wobec Zainteresowanego postępowaniu dyscyplinarnym, gdyż postępowanie takie toczyło się a sam fakt niedoręczenia Zainteresowanemu żadnego pisma w tej sprawie był spowodowany umorzeniem tego postępowania wobec skreślenia go z listy aplikantów adwokackich. Z powyższych względów Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej nie znalazło podstaw do uwzględnienia odwołania. Na powyższa uchwałę Strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której zarzuciła organowi: 1) naruszenie prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 75 pkt. 2 i 4 p.o.a. do oceny wniosku o wpis na listę aplikantów adwokackich w ten sposób, że w skarżonej uchwale utrzymano jako jedną z podstaw dla odmowy wpisu jedynie sugerowany, niewykazany w postępowaniu dyscyplinarnym przez organ I instancji, brak wypełnienia przez Skarżącego, przesłanek zawartych w art. 65 pkt 1 p.o.a. - podczas gdy brak należytej rękojmi nie został wykazany ani potwierdzony we właściwej procedurze (postępowaniu dyscyplinarnym); 2) naruszenie zasad postępowania wymienionych w art. 11 k.p.a. oraz art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego( Dz.U. z 2018 r., poz. 2096 t.j) dalej "k.p.a." mające wpływ na wynik sprawy - poprzez utrzymanie w mocy treści uzasadnienia uchwały organu I instancji stanowiącego nieuprawnioną ocenę Skarżącego, dokonaną na podstawie wyników postępowania dyscyplinarnego prowadzonego jedynie w fazie in rem, a które następnie umorzono. Wobec powyższego Strona wniosła o uwzględnienie skargi poprzez: 1/ uchylenie w całości skarżonej uchwały Naczelnej Rady Adwokackiej na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a, 2/ uchylenie w części poprzedzającej ją uchwały organu I instancji poprzez: - usunięcie z jej podstawy prawnej art. 75 pkt 2 i 4 p.o.a., oraz wykreślenie z jej uzasadnienia treści całych akapitów nr od 5 (od słów: " W czasie aplikacji do 10 włącznie (tj. do słów "... nie może on być uznany za osobę wiarygodną w kontekście ewentualnie pełnionej funkcji adwokata) oraz w ostatnim akapicie wykreślenie fragmentu "z powodu braku rękojmi należytego wykonywania zawodu adwokata". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 z późn. zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, dalej: "p.p.s.a."), sprawowana jest według kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) - c) p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Natomiast w świetle § 2 powołanego przepisu Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Mając powyższe na względzie, w ocenie Sądu skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona uchwała jak i poprzedzająca ją uchwała organu pierwszej instancji, nie naruszają przepisów postępowania lub przepisów prawa materialnego, w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Sąd nie stwierdził również przesłanek ustawowych, do stwierdzenia nieważności uchwał pierwszej i drugiej instancji czy też przesłanek wznowienia postępowania, które mogłyby skutkować ich uchyleniem. Na wstępie rozważań, mając na uwadze treść zarzutów skargi, przypomnieć należy, iż przedmiotem zaskarżenia do sądu administracyjnego może być decyzja (akt) organu ostatecznie rozstrzygająca indywidualną sprawę podmiotu, posiadającego przymiot strony w postępowaniu administracyjnym. W rozpoznawanej sprawie jest to uchwała NRA i stanowisko wyrażone w tej uchwale w sentencji jak i w jej uzasadnieniu, jest co do zasady dla strony oraz Sądu wiążące w sprawie. Stwierdzenie to jest o tyle istotne w rozpoznawanej sprawie, że organ odwoławczy ograniczył, podstawy odmowy ponownego wpisu na listę aplikantów adwokackich do przesłanek wskazanych w art.75 ust.3 i 5 p.o.a. wskazując jednocześnie na brak przesłanek do zastosowania w sprawie art.73 p.o.a. W zaskarżonej uchwale organ jednoznacznie również stwierdził, że ORA w P., błędnie odwołała się do przesłanek wskazanych w art.75 ust.2 i 4 p.o.a., skoro brak było podstaw prawnych, do ponownego wpisu Pana P. G. na listę aplikantów adwokackich. Uchwała ta jeżeli chodzi o jej uzasadnienie, jest niewątpliwie korzystniejsza dla strony i z tych względów mając na uwadze normę prawną wynikającą z art.134 § 2 p.p.s.a., iż Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, nie stwierdziwszy jednocześnie przesłanek do stwierdzenia nieważności uchwały, kontrola sądowa zaskarżonego aktu, została ograniczona do podstaw odmowy wisu Skarżącego na listę aplikantów adwokackich, przyjętych przez organ odwoławczy. Nie zasługuje jednak, na uwzględnienie, żądanie skargi, wykreślenia z uzasadnienia uchwały wydanej w pierwszej instancji, treści wskazanych przez Stronę. Pomijając już okoliczność, że Sąd mógłby jedynie w części (np. uzasadnienia) uchylić zaskarżony akt, a nie wykreślać fragmenty uzasadnienia organu odwoławczego lub pierwszej instancji, to stwierdzić należy, iż żądanie Strony, nie znajduje uzasadnienia w okolicznościach faktycznych sprawy. Jak trafnie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 lipca 2019 r., sygn. akt II GSK 1525/18 - Wyrok NSA nie ulega kwestii, że na ocenę spełniania określonej art. 65 pkt 1 p.o.a. przesłanki nieskazitelnego charakteru i rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata rzutować muszą wszystkie znajdujące potwierdzenie w konkretnych dowodach okoliczności, także te, które legły u podstaw wszczęcia i prowadzenia przeciwko danej osobie postępowań karnych lub dyscyplinarnych. Zatem to nie samo "uwikłanie się skarżącego w postępowania karne i dyscyplinarne" powinno być brane pod uwagę, lecz motywujące te postępowania fakty. Niewątpliwie umorzenie postępowania karnego i dyscyplinarnego z racji niestwierdzenia okoliczności będących podstawą wszczęcia tych postępowań będzie skutkowało niedopuszczalnością odwoływania się do tych okoliczności przy ocenie przesłanki nieskazitelnego charakteru i rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu. Natomiast całkowicie odmiennie rzecz się ma w przypadku umorzenia postępowania dyscyplinarnego/karnego z przyczyn formalnych, procesowych – jak to miało miejsce w odniesieniu do postępowania dyscyplinarnego, prowadzonego przeciwko Skarżącemu, które zostało umorzone w związku ze skreśleniem Pana P. G. z listy aplikantów adwokackich. Taki sposób zakończenia postępowania dyscyplinarnego nie uzasadnia nieuwzględniania okoliczności bezspornych, a istotnych dla oceny przesłanek wpisu z art. 65 pkt 1 p.o.a. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela powyższy pogląd i z tych względów, nie podziela zarzutu skargi w tym zakresie. Przechodząc do dalszej kontroli zaskarżonej uchwały, na wstępie należy dokonać wykładni przepisów p.o.a., mających znaczenie z punktu widzenia prawidłowości podjętego przez Prezydium NRA rozstrzygnięcia w sprawie. Postępowanie w sprawie wpisu na listę aplikantów adwokackich (odrębne od postępowania konkursowego, w którym komisja egzaminacyjna ustala wynik egzaminu wstępnego na aplikację adwokacką) zostało uregulowane w art. 75 p.o.a. Aplikantem adwokackim może być osoba, która spełnia warunki określone w art. 65 pkt 1-3 ustawy i uzyskała pozytywną ocenę z egzaminu wstępnego. Przy czym, w myśl art. 75 ust. 3 p.o.a. uzyskanie przez kandydata pozytywnej oceny z egzaminu konkursowego uprawnia go do złożenia wniosku o wpis na listę aplikantów w ciągu dwóch lat od doręczenia uchwały o wyniku egzaminu wstępnego. Z kolei skreślenie aplikanta adwokackiego z listy zostało unormowane w art. 79 p.o.a. Przepis ten określa w sposób bezwzględny przesłanki skreślenia oraz chwilę, z którą skreślenie powinno wywołać skutek i nie pozostawia organowi żadnego marginesu uznania. Uchwała ta stanowi podstawę czynności materialno-technicznej skreślenia. Z chwilą podjęcia uchwały o skreśleniu z listy aplikantów adwokackich osoba traci status aplikanta. Podsumowując należy stwierdzić, że ramy czasowe statusu aplikanta adwokackiego określają uchwały o wpisie i uchwała o skreśleniu z listy aplikantów. Zdaniem Sądu, nie ma w ustawie Prawo o adwokaturze odrębnej regulacji dotyczącej możliwości "ponownego" wpisu na listę aplikantów adwokackich na wniosek aplikanta, po skreśleniu z listy aplikantów, jak to ustawodawca uczynił w odniesieniu do adwokatów (art. 73 p.o.a.). Konstatacji tej nie zmienia, znajdujący się w dziale VIII p.o.a. zatytułowanym "Odpowiedzialność dyscyplinarna" przepis art. 83, w którym jest mowa o "prawie ubiegania się o ponowny wpis" na listę aplikantów adwokackich lub wpis na listę adwokatów - w razie orzeczenia wobec aplikanta adwokackiego kary wydalenia z adwokatury. Wprowadzenie tego przepisu do ustawy p.o.a. ma umożliwić osobom skreślonym z listy aplikantów adwokackich ponowne ubieganie się o prawo wykonywania zawodu, co oznacza, że po stronie organu istnieje obowiązek rozpatrzenia wniosku osoby skreślonej z listy aplikantów z powodu wydalenia z adwokatury. W wyroku z dnia [...] października 2010 r. w sprawie sygn. akt [...], Trybunał Konstytucyjny orzekł, że przepis art. 82 ust. 2 ustawy p.o.a. w zakresie, w jakim zawiera sformułowanie "bez prawa ubiegania się o ponowny wpis" jest niezgodny z art. 65 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Trybunał podkreślił również, że ustawodawca ma możliwość ustalenia takich zasad korzystania z prawa o ponowne przyjęcie do samorządu, które minimalizowałoby ryzyko jego nadużywania (w tym możliwość ponownego zdawania egzaminu wstępnego/zawodowego). Należy zauważyć, że w art. 83 ust. 3 p.o.a. ustawodawca postanowił, że kara wydalenia z adwokatury w stosunku do aplikantów adwokackich pociąga za sobą skreślenie z listy aplikantów bez prawa ubiegania się o ponowny wpis na listę aplikantów adwokackich lub o wpis na listę adwokatów przez okres 5 lat od dnia uprawomocnienia się orzeczenia kary wydalenia z adwokatury. Pomijając nawet, że przepis ten został zamieszczony, w odrębnym dziale p.o.a., rządzącym się innymi regułami postępowania, wykładnia tego przepisu w oderwaniu od regulacji zawartej w art. 75 p.o.a. prowadziłaby do rezultatów niemożliwych do zaakceptowania, gdyż aplikant wydalony z adwokatury byłby w lepszej sytuacji niż aplikant skreślony z listy aplikantów np. z powodu wystąpienia przesłanki przewidzianej przykładowo w art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. lub w sytuacji w sytuacji taka jak zaistniała w rozpoznawanej sprawie, tj. skreślenia aplikanta na jego wniosek. Uwzględniając powyższe należy uznać, że sformułowanie "prawo ubiegania się o ponowny wpis na listę aplikantów adwokackich" zawarte w omawianym przepisie art. 83 p.o.a. odnosi się do innych kwestii niż analizowana w rozpoznawanej sprawie i nie stoi w sprzeczności z regulacją zawartą w art. 75 p.o.a. Sąd zauważa również, że przepis art. 73 ust. 1 p.o.a. formułuje uprawnienie strony (a nie obowiązek) do uzyskania obligatoryjnego wpisu na listę, o ile zostaną spełnione przesłanki wymienione w tym przepisie. Należy także dostrzec, że skreślenie z listy adwokatów nie jest równoznaczne z pozbawieniem znaczenia prawnego zdanego egzaminu zawodowego. W przepisie art. 73 ust. 2 p.o.a. zastrzeżenie dotyczy wyłącznie tych osób, które nie wykonywały zawodu adwokata przez 10 lat, wówczas muszą one ponownie złożyć egzamin, chyba, że należą do osób, o których mowa w art. 66 ust. 1 p.o.a. Tymczasem, o czym już była mowa, w stosunku do osób dopiero aspirujących do zawodu adwokata, ustawodawca zastrzegł, że uchwała o pozytywnym wyniku egzaminu na aplikację adwokacką pozwala na skorzystanie z niej dla potrzeb postępowania o wpis na listę aplikantów tylko jeden raz, w dodatku w terminie, o jakim mowa w art. 75 ust. 3 p.o.a. Zatem z woli ustawodawcy, osoba skreślona z listy aplikantów adwokackich, traci ten status z chwilą skreślenia z tej listy i aby zostać wpisana na listę aplikantów musi rozpocząć procedurę z art. 75 p.o.a. od początku, co oznacza, że jest zobowiązana uzyskać pozytywny wynik z (nowego) egzaminu wstępnego. W art. 75 ust. 5 p.o.a. jest mowa, że do aplikantów adwokackich oraz do postępowania o wpis na listę aplikantów stosuje się odpowiednio przepisy enumeratywne wymienione w tym uregulowaniu. Wśród nich nie ma art. 73 p.o.a. Taki zabieg legislacyjny tj. użycie sformułowania "stosuje się odpowiednio" ma na celu osiągnięcie skrótowości tekstu prawnego. Najczęściej używa się tej techniki w odniesieniu do przepisów określających tryb jakiegoś postępowania, rzadziej w odniesieniu do przepisów materialnych. Niezbędne jest jednoznaczne wskazanie przepisu lub przepisów prawnych, do których się odsyła. Warunkiem racjonalności zabiegu odesłania jest określony stopień przedmiotowej i instytucjonalnej bliskości materii normatywnej stanowiącej zakres odniesienia, i tej, którą regulują przepisy mające być odpowiednio stosowane. Tak w tym przepisie uczyniono wskazując, że w postępowaniu o wpis na listę aplikantów przepisy art. 6-8, art. 68 ust. 1 i ust. 3 pkt 1 oraz ust. 4 p.o.a. stosuje się odpowiednio. Odesłanie to jest precyzyjne i jednoznaczne. Oznacza to, że w postępowaniu o wpis na listę aplikantów nie ma zastosowania art. 73 p.o.a. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że Prezydium NRA prawidłowo zinterpretowało przepis art. 75 ust. 3 p.o.a. wskazując, że przepis ten ma zastosowanie do aplikanta adwokackiego, który był wpisany na listę aplikantów, a następnie został z niej skreślony i aktualnie ubiega się o wpis na listę aplikantów. Z powodów wyżej wskazanych za trafną należy też uznać wykładnię przepisu art. 73 ust. 2 p.o.a. dokonaną przez organ, który wskazał, że przepis ten ma zastosowanie tylko i wyłącznie do adwokatów. Za niezasadne Sąd uznał również zarzuty naruszenia przepisów postępowania art.11 oraz art.107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a. Wbrew wywodom skargi zaskarżona uchwała, jak i poprzedzająca ja uchwała organu pierwszej instancji, uzasadniły w sposób wyczerpujący swoje stanowisko, zachowując wymogi powołanych przepisów k.p.a. Wyjaśnione zostały motywy podjętego rozstrzygnięcia, a przytoczona na ten temat argumentacja jest wyczerpująca. Podejmując to rozstrzygnięcie organ dochował reguł postępowania administracyjnego przewidzianych w art. 6, art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Z tych wszystkich względów Sąd na podstawie art.151 p.p.s.a. oddalił skargę jako bezzasadną.