II FZ 492/09

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Grzegorz Krzymień po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia T. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 7 września 2009 r., sygn. akt I SA/Wr 613/09 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi T. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia 24 lutego 2009 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowej postanawia oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 7 września 2009 r., sygn. akt I SA/Wr 613/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił małoletniemu T. P. (reprezentowanemu przez przedstawiciela ustawowego - matkę R. P.) przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia 24 lutego 2009 r. w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowej z tytułu podatku od spadków i darowizn. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, iż Skarżący pozostaje w gospodarstwie domowym wraz z matką i dwoma małoletnimi braćmi (którzy są wraz z nim spadkobiercami tego samego majątku). Z przesłanych przez Stronę dokumentów wynika, iż Skarżący wraz braćmi i matką odziedziczyli po zmarłym R. P. majątek o łącznej, czystej wartości 1.219.189,76 zł, na który składają się dwie działki rolne o łącznej powierzchni 14.039 m2 (o łącznej wartości 140.390 zł), sumy pieniężne ulokowane na rachunkach bankowych, w funduszach inwestycyjnych i obligacjach skarbowych w łącznej wysokości 152.666,58 zł oraz udziały w spółce "S." o wartości 762.584 zł. Źródłem utrzymania wnioskującego i jego matki jest dochód osiągany z prowadzonej przez R. P. działalności gospodarczej w kwocie ok. 5 000 zł miesięcznie oraz renta rodzinna w wysokości 671 zł miesięcznie, natomiast na miesięcznie ponoszone wydatki składają się kwoty: 1400 zł (opłata miesięczna związana z uczęszczaniem dwóch starszych synów - M. i T. do niepublicznej szkoły podstawowej), 250 zł (opłata miesięczna związana z uczęszczaniem małoletniego M. do przedszkola), 670 zł (opłaty eksploatacyjne lokalu). Odmawiając przyznania prawa pomocy Sąd I instancji uznał - kierując się aktualną sytuacją finansową Strony, a także mając na względzie wysokość kosztów sądowych - iż Strona skarżąca będzie w stanie - z pomocą swojego przedstawiciela ustawowego - ponieść koszty postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Powyższe uzasadnia głównie - zdaniem Sądu - wysokość comiesięcznych dochodów rodziny (ok. 5 670 zł), jak i współdziedziczony po zmarłym ojcu majątek o znacznej wartości. Mając na względzie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. w uzasadnieniu postanowienia podkreślono, iż ocena możliwości poniesienia kosztów postępowania powinna być dokonana w kontekście istnienia po stronie wnioskodawcy wolnych środków finansowych (pieniężnych), jak również wszelkiego rodzaju aktywów (posiadanego majątku) podmiotu zainteresowanego uzyskaniem prawa pomocy. Od powyższego postanowienia Strona wniosła zażalenie żądając jego uchylenia oraz przekazania sprawy do ponownego rozpoznania celem przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazano, iż ani Skarżący (jako małoletni) ani jego bracia nie uzyskują żadnych dochodów i pozostają na wyłącznym utrzymaniu matki. Najistotniejszym składnikiem majątku rodziny są udziały w spółce "S." - przedsiębiorstwie rodzinnym, którego udziały nie mogą być zbyte w sposób szybki i prosty. Ponadto, po raz kolejny przedstawiono sumę wydatków comiesięcznych Skarżącego oraz osób pozostających z nim w gospodarstwie domowym. Uzasadniając żądanie przyznania prawa pomocy Skarżący wskazał, iż rodzinę obciążają wpisy w postępowaniu sądowym w łącznej kwocie 2000 zł, a ich uiszczenie będzie uszczerbkiem dla Strony. Okoliczność, iż przedstawiciel ustawowy Skarżącego uiścił wpis od swojej skargi nie powinien wpływać na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy w niniejszej sprawie. W tym zakresie możliwość uiszczenia wpisu sądowego od skargi powinna być rozpatrywana poprzez ocenę dochodów małoletniego. Renta rodzinna nie jest wystarczająca na pokrycie tych kosztów, a małoletni nie może sprzedać składników swojego majątku. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2002r. nr 153, poz. 1270) - dalej w skrócie "p.p.s.a." przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana zatem w dwóch aspektach - z uwzględnieniem, z jednej strony, wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony - jej możliwości finansowych (por. "Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych" S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka - Medek, LexisNexis Warszawa 2007, str. 257). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego słuszne jest stanowisko Sądu I instancji, iż Skarżący nie spełnia przesłanek wskazanych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Oceniając bowiem aktualną sytuację materialną Skarżącego nie można zgodzić się z twierdzeniem zawartym we wniosku i w zażaleniu, iż nie jest on w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, oceniając konieczność zwolnienia Strony z konieczności uiszczenia wpisu od skargi należy mieć na względzie wysokość posiadanego majątku, rodzaj comiesięcznych wydatków osób znajdujących się w gospodarstwie domowym oraz kwotę pozostającą do dyspozycji po odjęciu tych comiesięcznych rachunków. Zasadnie zatem Sąd I instancji podkreślił, iż w posiadaniu Strony, jego braci i matki pozostaje majątek znacznej wartości, nie tylko w formie mieszkania czy udziałów w spółce, ale również środków pieniężnych ulokowanych w funduszach inwestycyjnych czy obligacjach. Nie bez znaczenia pozostaje również okoliczność, jakiego rodzaju comiesięczne wydatki ponosi wnioskodawca i jego rodzina (np. w niniejszej sprawie opłacanie czesnego dwóch synów w niepublicznej szkole świadczy o wysokim poziomie utrzymania). Dalej zauważyć należy, że przez "niemożność poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego (podkreślenie Sądu) dla siebie i rodziny" należy mieć na względzie taką sytuację, w której na skutek partycypacji w kosztach procesu doszłoby do zachwiania sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej (jej rodziny) w taki sposób, że nie byłaby ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. post. NSA z dnia 12 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 424/04, niepubl.). Należy bowiem pamiętać, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy (zasadą jest ponoszenie przez skarżących kosztów związanych z ich udziałem w postępowaniu - por. art. 199 P.p.s.a.) i wobec tego regulacje w tym zakresie powinny być interpretowane ściśle. Tylko zatem osoby, które usiłując ponieść koszty postępowania pozbawiłyby się niezbędnych (koniecznych) środków utrzymania, spełniają wymogi pozwalające na ich dotowanie przez Państwo (skoro opłaty sądowe są dochodem Skarbu Państwa - por. art. 212 § 2 P.p.s.a.). Za uznaniem, iż konieczność uiszczenia wpisu w niniejszej sprawie (500 zł) nie spowoduje uszczerbku utrzymania koniecznego Skarżącego i jego rodziny świadczy wysokość kwoty pozostającej do dyspozycji po opłaceniu comiesięcznych rachunków (ok. 3 200 zł). Wbrew twierdzeniom zawartym w zażaleniu, na comiesięczną kwotę znajdującą się w budżecie domowym składa się nie tylko renta po zmarłym ojcu, ale również dochód z działalności gospodarczej R. P. Na marginesie zauważyć należy, iż postępowanie z wniosku o przyznanie prawa pomocy toczy się od czerwca 2009 r., co pozwala - w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego - na takie rozdysponowanie comiesięcznej kwoty 3200 zł, aby opłacić wymagamy wpis, nawet jeżeli obowiązek ten dotyczy trzech spraw. Autor zażalenia natomiast niekonsekwentnie wskazuje, iż z jednej strony Sąd powinien brać pod uwagę, że z tego samego budżetu domowego trzeba opłacić wpisy od skarg w kilku sprawach, a drugiej zarzuca, iż bez znaczenia dla rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy pozostaje fakt uiszczenia wpisu od skargi R. P. - przedstawiciela ustawowego małoletniego będącego Skarżącym w niniejszej sprawie. Mając powyższe na względzie, zażalenie - jako pozbawione uzasadnionych podstaw - podlegało oddaleniu na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.