II FSK 3023/12

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz, Sędzia NSA Jacek Brolik (sprawozdawca), Sędzia NSA Krzysztof Winiarski, Protokolant Justyna Bluszko-Biernacka, po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2014 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej I. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 5 września 2012 r. sygn. akt III SA/Łd 522/12 w sprawie ze skargi I. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi z dnia 20 kwietnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie wyłączenia spod egzekucji kwot dotyczących zwrotu kosztów postępowania sądowego 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od I. K. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi kwotę 180 (słownie: sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE II FSK 3023/12 UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 5 września 2012 r., sygn. akt III SA/Łd 522/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę I. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi z dnia 20 kwietnia 2012 r. w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wniosku o wyłączenie spod egzekucji kwot dotyczących zwrotu kosztów postępowania sądowego. Rozstrzygnięcie powyższe zapadło w następującym stanie faktycznym. Zawiadomieniem z dnia 11 stycznia 2011 r. oraz z dnia 23 lutego 2011 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w R., w toku prowadzonego wobec W. O. postępowania egzekucyjnego, dokonał u Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi zajęcia wierzytelności z tytułu zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zawiadomienia doręczono zobowiązanej w trybie art. 44 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. nr 98 poz. 1071, ze zm.; dalej k.p.a.) w dniu 31 stycznia 2011 r. i 10 marca 2011 r., a dłużnikowi wierzytelności w dniu 17 stycznia 2011 r. i 24 lutego 2011 r. W dniach 26 stycznia 2011 r. i 28 lutego 2011 r. Dyrektor Izby Skarbowej przekazał organowi egzekucyjnemu kwotę łącznie 514,00 złotych. W piśmie z dnia 27 stycznia 2012 r. skarżący wniósł o wyłączenie spod egzekucji kwot dotyczących zwrotu kosztów postępowania sądowego należnych mu jako pełnomocnikowi W. O. Skarżący wskazał, że zasądzone koszty nie zostały mu zwrócone do dnia 24 stycznia 2012 r., zaś na postawie umowy zlecenia zawartej z W. O. jest on upoważniony do ich odbioru. Postanowieniem z dnia 9 lutego 2012 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w R. umorzył postępowanie w sprawie przedmiotowego wniosku. Organ wskazał, że skarżący złożył wniosek o wyłączenie spod egzekucji po zrealizowaniu przez dłużnika zajętej wierzytelności egzekucji z tego prawa majątkowego. W zażaleniu skarżący zarzucił naruszenie: art. 105 § 1 k.p.a. w związku z art. 44 ustawy z dnia 17.czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. nr 229, poz. 1954 ze zm.; dalej: u.p.e.a.) poprzez bezpodstawne uznanie, że postępowanie w sprawie wniosku o wyłączenie spod egzekucji stało się bezprzedmiotowe, gdyż żądanie złożone zostało po wykonaniu prawa majątkowego; art. 44 u.p.e.a. poprzez bezpodstawne zastosowanie oraz art. 8 i 9 k.p.a. w związku z art. 124 § 1 i § 2 poprzez niewskazanie w rozstrzygnięciu ani uzasadnieniu, w jakim postępowaniu dokonano zajęcia kwot, których dotyczył wniosek, co powoduje że strona nie może się ustosunkować do twierdzenia organu, że nie była pełnomocnikiem zobowiązanej. Postanowieniem z dnia 20 kwietnia 2012 r. Dyrektor Izby Skarbowej w Łodzi utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu wyjaśnił, że bezprzedmiotowe było żądanie, o którym mowa w art. 38 § 1 u.p.e.a., wniesione w sytuacji, gdy z prawa majątkowego została przeprowadzona egzekucja poprzez jego wykonanie. Złożenie wniosku o wyłączenie spod egzekucji wierzytelności wobec wykonania prawa przed tą datą uzasadnia bowiem umorzenie postępowania administracyjnego. Tym samym, w ocenie organu, nie było podstaw do merytorycznego badania zasadności zgłoszonego przez stronę żądania. Organ wskazał, że zarzut polegający na doręczeniu zawiadomień W. O., a nie skarżącemu – jako pełnomocnikowi, nie może być badany przy rozpoznawaniu zażalenia na postanowienie o umorzeniu postępowania jako bezprzedmiotowego. Uznał również, ze bez znaczenia pozostaje fakt, iż organ egzekucyjny nie wskazał na podstawie jakiego tytułu wykonawczego dokonano zajęć, albowiem przedmiotem tego postępowania było jedynie zbadanie możliwości wyłączenia spod egzekucji kwot dotyczących zwrotu kosztów postępowania sądowego. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 44 u.p.e.a organ wyjaśnił, że ustawodawca nie uzależnia zastosowania tego przepisu od rodzaju prawa majątkowego, którego zajęcie zostało zrealizowane. W skardze z dnia 17 maja 2012 r. strona wniosła o uchylenie postanowienia i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, zarzucając naruszenie: art. 105 § 1 k.p.a. poprzez bezpodstawne uznanie, że postępowanie w sprawie wniosku o wyłączenie spod egzekucji stało się bezprzedmiotowe, gdyż żądanie zostało złożone po wykonaniu prawa majątkowego; art. 44 u.p.e.a. poprzez bezpodstawne zastosowanie; art. 7, 8 i 9 k.p.a. w związku z art. 124 § 1 i § 2 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie stronie w jakim postępowaniu dokonano zajęcia kwot, przez co skarżący nie może ustosunkować się do twierdzenia organu, że nie był pełnomocnikiem w postępowaniu egzekucyjnym, w którym wydano zawiadomienia o zajęciu zwrotu kosztów postępowania, które były skarżącemu należne jako pełnomocnikowi. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację wyrażoną w postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - oddalając skargę – podniósł, że egzekwowane należności zostały przekazane na rachunek bankowy wierzyciela w dniach 26 stycznia 2011 r. i 28 lutego 2011 r., a więc przed złożeniem wniosku skarżącego o wyłączenie spod egzekucji zajętych wierzytelności, co miało miejsce 27 stycznia 2012 r. natomiast w sytuacji stwierdzenia, że wniosek o wyłączenie przedmiotów spod egzekucji złożony został już po wykonaniu prawa majątkowego, sprawa nie może podlegać merytorycznemu rozpoznaniu, organ bowiem ma jedynie możliwość wydania postanowienia o umorzeniu postępowania z uwagi na jego bezprzedmiotowość. Sąd nie podzielił również argumentu, że nie wskazano w jakim postępowaniu egzekucyjnym dokonano zajęcia kwot, o których wyłączenie spod egzekucji wniesiono i podniósł, że z uzasadnienia postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 20 kwietnia 2012 r. wynika, że podstawę przedmiotowego zajęcia stanowił tytuł wykonawczy z dnia 28 lipca 2006 r. wystawiony na W. O. z tytułu zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2005 r. Sąd wskazał również, że kserokopia tego tytułu znajduje się w aktach administracyjnych sprawy, zaś z zawiadomień wysłanych do W. O. z dnia 11 stycznia 2011 r. i 23 lutego 2011 r. wynika, że podstawą prowadzenia postępowania egzekucyjnego jest ww. tytuł wykonawczy. Końcowo Sąd nadmienił, że pozostałe zarzuty skarżącego nie mają wpływu na ocenę legalności zaskarżonego postanowienia. W skardze kasacyjnej skarżący zaskarżył powyższy wyrok w całości zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, mianowicie: 1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), poprzez nieuwzględnienie skargi i pominięcie przez Sąd naruszenia przepisów postępowania jakiego dopuściły się organy w niniejszej sprawie, tj.: a) art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 k.p.a. stosowanego na podstawie art. 17 u.p.e.a. poprzez bezpodstawne utrzymanie w mocy postanowienia organu pierwszej instancji wydanego na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., którym organ umorzy jako bezprzedmiotowe postępowanie w sprawie wniosku o wyłączenie spod egzekucji kwot dotyczących zwrotu kosztów postępowania sądowego, co spowodowało, że organy nie rozpatrzyły merytorycznie przedmiotowego wniosku i w rezultacie nie wydały postanowienia w sprawie wniosku o wyłączenie spod egzekucji w trybie art. 38 § 2 lub art. 40 § 1 u.p.e.a., co z kolei pozbawiło skarżącego prawa złożenia pozwu w tej sprawie na podstawie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego, o czym stanowi art. 40 § 2 ww. ustawy; b) art. 105 § 1 k.p.a. stosowanego na podstawie art. 18 u.p.e.a. w związku z art. 44 u.p.e.a. poprzez bezpodstawne uznanie, że postępowanie w sprawie wniosku o wyłączenie spod egzekucji stało się bezprzedmiotowe, gdyż ww. żądanie złożone zostało po wykonaniu prawa majątkowego tj. po przekazaniu przez dłużnika tj. Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi - Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w R. zajętych kwot z tytułu zasądzonego zwrotu kosztów postępowania sądowego, o wyłączenie których spod egzekucji składał wniosek; c) art. 38 § 1 w związku z art. 44 u.p.e.a. poprzez stwierdzenie, że w niniejszej sprawie nie jest możliwe wyłączenie spod egzekucji kwoty stanowiącej zwrot kosztów postępowania sądowego, gdyż wniosek z dnia 27 stycznia 2012 r. o to wyłączenie został złożony po wykonaniu prawa majątkowego mającego miejsce w dniu 26 stycznia 2011 r. i 28 lutego 2011 r.; d) art. 44 u.p.e.a. poprzez bezpodstawne zastosowanie, który to przepis dotyczy egzekucji z rzeczy poprzez ich sprzedaż oraz egzekucję z prawa majątkowego poprzez jego wykonanie, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca, gdyż egzekucja wierzytelności pieniężnej jest odrębnym środkiem egzekucyjnym wymienionym w art. 1a pkt 12 u.p.e.a., obok egzekucji z praw majątkowych, ruchomości i nieruchomości. Powyższe potwierdza również art. 1a pkt 3 ww. ustawy, który odróżnia zajęcie wierzytelności od zajęcia innego prawa majątkowego; 2. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez to, że Sąd nie ustosunkował się w zaskarżanym wyroku do zarzutu zawartego w skardze, z którego wynika, że w sprawie nie wydano prawidłowego w świetle przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji postanowienia w sprawie wniosku o wyłączenie spod egzekucji, czym zablokowano skarżącemu możliwość wystąpienia z powództwem na podstawie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego. Podkreślono bowiem w skardze, że przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji dotyczące wyłączenia rzeczy (prawa) spod egzekucji, wskazują jedynie na dwa rodzaje rozstrzygnięć, mianowicie postanowienie w sprawie wyłączenia i postanowienie w sprawie odmowy wyłączenia. Odmowa merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy powoduje więc zablokowanie możliwości skorzystania przez wnioskodawcę z dalszych, przysługujących mu środków prawnych, co nastąpiło w niniejszej sprawie. Poza tym ww. przepis został naruszony poprzez to, że Sąd nie uzasadnił swojego stanowiska, z którego ma wynikać, że w sprawie ma zastosowanie art. 44 u.p.e.a. i z czego mają wynikać nieodwracalne skutki prawne przekazania przez dłużnika kwoty stanowiącej zwrot kosztów postępowania sądowego na rachunek organu egzekucyjnego, na podstawie dokonanego zajęcia. Mając na uwadze powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego. Na rozprawie pełnomocnik strony przeciwnej wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, argumentując analogicznie jak Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym wyroku. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Brak było podstaw do uwzględnienia skargi kasacyjnej. Wniosek o wyłączenie kwoty 514 zł spod egzekucji administracyjnej skarżący złożył po upływie (około) jednego roku od zajęcia wymienionej wartości u Dyrektora Izby Skarbowej w łodzi oraz przekazaniu jej przez rzeczonego Dyrektora organowi egzekucyjnemu. Z rozpoznanej skargi kasacyjnej nie wynika, że w zakresie wymienionej kwoty egzekucja nie została zrealizowana, to jest że nie została ona definitywnie wykorzystana na zaspokojenie egzekwowanych należności i zaspokoiła wierzyciela, tak że jej dysponentem – właścicielem - jest już uprawniony wierzyciel, a nie (jeszcze) organ egzekucyjny. W tym stanie rzeczy zachodzi przypadek braku przedmiotu spornego w ocenie wniosku skarżącego, co dostatecznie uzasadnia umorzenie w powyższym zakresie postępowania na podstawie art. 105 § 1 kpa w zw. z art. 18 u.p.e.a. Niezaprzeczone w skardze kasacyjnej definitywne zaspokojenie uprawnionego wierzyciela w obszarze wymienionej kwoty 514 zł stanowi też (w tym zakresie) wykonanie prawa majątkowego (prawa własności 514 zł), co stanowi również przesłankę tamującą możliwość zgłoszenia wniosku o wyłączenie spod egzekucji z art. 44 in fine u.p.e.a. Z tych powodów należało uznać, że zaskarżone rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji odpowiada prawu, w rozumieniu art. 184 p.p.s.a., co uzasadniało zastosowanie tego przepisu poprzez oddalenie skargi kasacyjnej. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.