IV SAB/Wr 351/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski Sędziowie: Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska Asesor WSA Marta Pająkiewicz-Kremis (sprawozdawca) po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 18 grudnia 2020 r. sprawy ze skargi P. M. na bezczynność Wojewody D. w przedmiocie ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami na okres zasiłkowy 2019-2020 I. stwierdza, że Wojewoda D. dopuścił się bezczynności; II. stwierdza, że bezczynność Wojewody D. miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; III. umarza postępowanie w zakresie zobowiązania organu do załatwienia sprawy; IV. przyznaje od Wojewody D. na rzecz strony skarżącej sumę pieniężną w kwocie 500 (słownie: pięćset) złotych; V. oddala dalej idącą skargę. UZASADNIENIE Przystępując do rozstrzygania Sąd przyjął następujący stan faktyczny i prawny sprawy: W skardze z dnia 8 września 2020 r., skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, skarżąca P. M. zarzuciła Wojewodzie D. przekroczenie ustawowych terminów rozpoznania sprawy, zainicjowanej wnioskami strony o: - o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego 500+ na okres zasiłkowy 2019-2021 r.; - o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami na okres zasiłkowy 2019/2020. W uzasadnieniu skargi strona podniosła, że na załatwienie sprawy oczekuje już 9 miesięcy. Dodała, że wniesione przez nią ponaglenie nie przyniosło oczekiwanych rezultatów. Z tych powodów strona wniosła o: 1) zobowiązanie Wojewody D. do załatwienia sprawy w terminie 30 dni od daty otrzymania prawomocnego odpisu wyroku wraz z aktami administracyjnymi sprawy; 2) przyznanie od organu na rzecz skarżącej, na podstawie art. 149 § 2 w zw. z art. 154 § 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sumy pieniężnej w kwocie 9.000 zł; 3) na podstawie art. 199 i art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przewidzianych; 4) na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym. W uzasadnieniu skargi wskazała nadto, że wnosi o nałożenie na organ grzywny w wysokości 9.000 zł. W odpowiedzi na skargę Wojewoda D. wniósł o jej oddalenie. Wskazał, że w dniu [...] wydane zostały: decyzja Wojewody D. o numerze: [...] oraz informacja o numerze: ZP-KŚ.7060.1.4906/19.ŚW.015994.2020PT, rozstrzygające o uprawnieniach strony do wnioskowanych świadczeń. Z urzędu należy wskazać, że na podstawie zarządzenia Przewodniczącego Wydziału IV z dnia 8 października 2020 r., wydanego na mocy art. 57 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., p.p.s.a.) skarga strony z dnia 8 września 2020 r. została rozdzielona w ten sposób, że: 1) oryginał skargi został zarejestrowany w repertorium SAB jako skarga na bezczynność Wojewody D. w przedmiocie ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego na okres zasiłkowy 2019-2021; 2) uwierzytelniona kopia tej skargi została zarejestrowana w repertorium SAB jako skarga na bezczynność Wojewody D. w przedmiocie ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami na okres zasiłkowy 2019/2020. Pod sygn. akt IV SAB/Wr 350/20 została zarejestrowana skarga strony na bezczynność Wojewody D. w przedmiocie ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego na okres zasiłkowy 2019-2021, a pod sygn. akt IV SAB/Wr 351/20, skarga na bezczynność Wojewody D. w przedmiocie ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami na okres zasiłkowy 2019/2020. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Skarga na bezczynność organu w sprawie z wniosku strony skarżącej o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego okazała się uzasadniona. Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany wskazanymi przez stronę skarżącą zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Pojęcie "bezczynność" zostało zdefiniowane w art. 37 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm. - dalej: k.p.a.) jako stan w którym nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1. Zarówno doktryna, jak i orzecznictwo sądów administracyjnych są zgodne, że z bezczynnością organu mamy do czynienia wówczas, gdy w ustalonym przepisami terminie organ ten nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, ale - mimo istnienia ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub innego aktu, albo nie podjął stosownej czynności materialnej (wymienionych w art. 3 § 2 pkt 1-4a p.p.s.a.). Dla oceny zasadności skargi na bezczynność nie ma przy tym znaczenia, czy i w jakim stopniu do nieterminowości działania organu przyczyniła się sama strona. Jedną z naczelnych zasad postępowania administracyjnego, wyrażoną w art. 12 § 1 i 2 k.p.a., jest zasada jego szybkości. Istota tej zasady sprowadza się do konstatacji, że organy administracji publicznej powinny działać w sprawie nie tylko wnikliwie, ale i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Zwłaszcza sprawy, które nie wymagają zbierania dowodów, informacji czy wyjaśnień, winny być załatwione niezwłocznie. Wskazać należy, że art. 35 § 1-3 k.p.a. stanowi rozwinięcie w/w zasady, zobowiązując organy administracji do załatwienia sprawy bez zbędnej zwłoki. Wymaga zaakcentowania, że - zgodnie z powołanym przepisem - niezwłocznie winny być załatwione sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ. Natomiast załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania. Podkreślić trzeba, że w myśl art. 35 § 5 k.p.a., do terminów określonych w przepisach poprzedzających nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów zawieszenia postępowania, okresu trwania mediacji oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony lub przyczyn niezależnych od organu. O każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a. lub w przepisach szczególnych organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia (art. 36 § 1 k.p.a.). Ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 § 2 k.p.a.). Z zebranego w tej sprawie materiału dowodowego w sposób niebudzący wątpliwości wynika, że organ znacznie przekroczył - określony w art. 35 k.p.a. - termin do załatwienia sprawy. W ocenie Sądu, w realiach rozpoznawanej sprawy wystąpiła tak rozumiana bezczynność. Jak wynika z akt administracyjnych sprawy oraz stanowiska organu zawartego w odpowiedzi na skargę, wniosek strony o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na dwoje dzieci, tj. M. C. i O. C. został przekazany do D. Urzędu Wojewódzkiego we W. w dniu 12 listopada 2019 r. W dniu [...], tj. już po wniesieniu skargi, Wojewoda D., wydał decyzję o przyznaniu stronie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego. Przedstawione okoliczności uprawniają Sąd do stwierdzenia, że organ przekroczył wynikający z art. 35 k.p.a. dwumiesięczny termin do załatwienia sprawy, o czym dodatkowo nie zawiadomił strony, jak też nie wskazał nowego terminu załatwienia sprawy. W sprawie bez wątpienia doszło do naruszenia art. 35 k.p.a., ale również, i art. 36 k.p.a., a także zasad postępowania sformułowanych w art. 8 oraz 12 § 1 k.p.a. W świetle zaistniałych okoliczności Sąd stwierdził więc, że organ dopuścił się bezczynności w prowadzonym postępowaniu (art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a.), o czym Sąd orzekł jak w punkcie I wyroku. Uzupełniająco należy dodać, że w sprawie Sąd uwzględnił treść art. 15zzs ust. 10 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zm.). Biorąc pod uwagę zarówno czas trwania postępowania, jak i opisaną wyżej postawę organu (a więc nie tylko niezałatwienie przez tak długi okres sprawy z wniosku strony) Sąd uznał (w punkcie II sentencji wyroku), że bezczynność organu w prowadzonym postępowaniu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, przez które należy rozumieć oczywiste naruszenie obowiązku wynikającego z przepisów prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.). Sąd zauważa przy tym, że stwierdzona bezczynność wynikała wyłącznie z postawy (zaniechań) organu i że do zaistniałej sytuacji nie przyczyniła się strona skarżąca. Należy wskazać, że w orzecznictwie sądów administracyjnych akcentuje się (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 26 listopada 2020 r., sygn. akt IV SAB/Wr 432/20), że rażącym naruszeniem prawa będzie stan, w którym – bez żadnych wątpliwości i wahań – można stwierdzić, że naruszono prawo w sposób oczywisty. Kwalifikacja naruszenia jako rażącego musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako zwykłe naruszenie. W orzecznictwie sądowym podkreśla się także, że dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych obowiązków, czyli także terminów załatwienia sprawy. Wspomniane przekroczenie musi być znaczne i niezaprzeczalne. Ponadto, rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach musi być w oczywisty sposób pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia. Sytuacja, w której strona czeka tak długo, jak w rozpoznawanej sprawie, na rozstrzygnięcie organu administracji publicznej nie da się pogodzić z regułami demokratycznego państwa prawa i jednoznacznie wskazuje na rażące naruszenie prawa. Zachowanie organu nie zasługuje na aprobatę i w sposób oczywisty podważa zaufanie jednostki do organów administracji publicznej. Nie mogą stanowić dostatecznego usprawiedliwienia tłumaczenia organu, że liczba wniosków o świadczenia jest bardzo duża. Właściwa organizacja zadań i zapewnienie odpowiedniej kadry należy bowiem do zadań publicznych, które nie mogą być realizowane ze szkodą dla jednostki. Z uwagi na załatwienie wniosku strony po wniesieniu skargi, Sąd umorzył postępowanie w zakresie zobowiązania organu do załatwienia sprawy, na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 w zw. z art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a., o czym orzekł w punkcie III wyroku. Działając na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. Sąd przyznał stronie skarżącej sumę pieniężną w wysokości 500 zł (pkt IV sentencji wyroku) uznając, że kwota ta w sposób dostateczny zrekompensuje dolegliwości związane z długim oczekiwaniem na rozpoznanie wniosku. Na wysokość przyznanej sumy pieniężnej wpłynął czas oczekiwania na rozpoznanie wniosku, a także, utrwalona w Sądzie praktyka przyznawania wysokości sum pieniężnych w podobnych sprawach. Należy dodać, że przyznawana na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. suma pieniężna nie zastępuje zadośćuczynienia za krzywdę wynikającą z naruszenia dóbr osobistych, lecz stanowi swego rodzaju zryczałtowaną rekompensatę przyznawaną stronie przez sąd administracyjny za negatywne przeżycia wynikające z bezczynności organu lub przewlekłego prowadzenia postępowania (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 27 listopada 2019 r., sygn. akt II SAB/Go 188/19, CBOSA). Zasądzenie sumy pieniężnej stanowi uprawnienie dyskrecjonalne sądu (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 13 listopada 2019 r., sygn. akt IV SAB/Po 207/19, CBOSA). Ponieważ strona żądała wyższej sumy pieniężnej Sąd uznał, że w pozostałym zakresie skargę należało oddalić na podstawie art. 151 p.p.s.a. (punkt V sentencji wyroku). Zawarte w punkcie V wyroku rozstrzygnięcie w zakresie oddalenia dalej idącej skargi odnosi się także do zawartego w uzasadnieniu skargi żądania wymierzenia organowi grzywny. Sąd nie znalazł podstaw do wymierzenia organowi grzywny mając w szczególności na uwadze, że grzywna jest środkiem dyscyplinującym organ w załatwieniu sprawy, zaś w sprawie, po wniesieniu skargi organ załatwił sprawę. Z uwagi na to, że sprawa podlega ustawowemu zwolnieniu od kosztów sądowych, zaś strona zażądała w skardze zwrotu kosztów postępowania, zawarte w punkcie V wyroku rozstrzygnięcie w zakresie oddalenia dalej idącej skargi odnosi się także do tego żądania strony (art. 151 w zw. z art. 199, art. 200 i art. 239 p.p.s.a.). Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym, w postępowaniu uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 4 p.p.s.a.