I FSK 2033/17

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Hieronim Sęk, Sędzia NSA Marek Kołaczek, Sędzia WSA del. Zbigniew Łoboda (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w dniu 3 listopada 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej D. S.A. z siedzibą w X. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 11 października 2017 r. sygn. akt I SA/Bk 603/17 w sprawie ze skargi D. S.A. z siedzibą w X. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku z dnia 28 kwietnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za kwiecień 2013 r. p o s t a n a w i a : 1) skierować skargę kasacyjną do rozpoznania na posiedzeniu jawnym, 2) uwzględnić wniosek skarżącej z dnia 30 października 2020 r. i wyznaczyć termin rozprawy z urzędu. UZASADNIENIE 1. D. S.A. w X. (dalej: Spółka), reprezentowana przez radcę prawnego D.S., pismem z dnia 29 listopada 2017 r. złożyła skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 11 października 2017 r., sygn. akt I SA/Bk 603/17. Wyrokiem tym oddalono skargę Spółki na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku z dnia 28 kwietnia 2017 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za kwiecień 2013 r., przy wartości przedmiotu zaskarżenia określonej na kwotę 2.089.794 zł. W skardze kasacyjnej zawarty został wniosek o rozpoznanie tej skargi na rozprawie. 2. W poszanowaniu złożonego wniosku Spółki skarga kasacyjna została najpierw skierowana zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału I Izby Finansowej z dnia 22 września 2020 r. do rozpoznania w Naczelnym Sądzie Administracyjnym na rozprawie w ramach posiedzenia jawnego wyznaczonego na dzień 3 listopada 2020 r. (godz. 9:00), aczkolwiek bez nałożenia w trybie art. 91 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, z późn. zm.; dalej: P.p.s.a.) obowiązku stawienia się stron lub jednej z nich osobiście albo przez pełnomocnika. Niestawiennictwo stron - jak pouczono w sądowych zawiadomieniach z dnia 2 października 2020 r. doręczonych pełnomocnikom stron - miało nie wstrzymywać rozpoznania sprawy na rozprawie. 3. Z uwagi jednak na panujący w Polsce stan epidemiczny i środki podejmowane w celu ograniczenia zakażeń wirusem SARS-CoV-2, również w Naczelnym Sądzie Administracyjnym, zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału I Izby Finansowej z dnia 22 października 2020 r., wydanym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, z późn. zm.; dalej: ustawa COVID-19), zniesiono wyznaczony termin rozprawy, a w jej miejsce wyznaczono posiedzenie niejawne w takim samym składzie orzeczniczym i dacie, jak na uprzednio wyznaczoną rozprawę, o czym zarządzono poinformować strony (poprzez ich pełnomocników). 3.1. Z akt sądowych wynika, że pełnomocnik organu uzyskał wiedzę o opisanej zmianie przed planowanym terminem rozpoznania sprawy. Nastąpiło to w dniu 26 października 2020 r. w drodze doręczenia stosownego zawiadomienia sądowego z tej daty drogą elektroniczną. Nie składał jednak wniosków lub dodatkowych pism procesowych, które miałyby przemawiać za zasadnością odstąpienia od formy posiedzenia niejawnego na rzecz przeprowadzenia rozprawy. 3.2. Natomiast w ramach wystąpień Spółki pismem z dnia 29 października 2020 r. (wpływ drogą mailową do NSA w dniu 30 października 2020 r.) Sąd został zawiadomiony o wypowiedzeniu przez nią pełnomocnictwa dotychczasowemu pełnomocnikowi i ustanowieniu nowego w osobie radcy prawnego P.L. Pełnomocnik ten "wobec doniesień o odwołaniu rozpraw przed Naczelnym Sądem Administracyjnym" [zapewne mogło chodzić o ogólnopolską informację prasową w tym zakresie - przyp. NSA] oświadczył, że w imieniu Spółki wnosi o rozpoznanie sprawy na rozprawie bezpośredniej lub za pośrednictwem środków porozumiewania się na odległość, o ile takie będą przez Sąd praktykowane. W związku ze zmianą w zakresie trybu procedowania wdrożoną w formie procesowej, pełnomocnik Spółki w kolejnym piśmie z dnia 30 października 2020 r. (wpływ drogą mailową do NSA w dniu 30 października 2020 r.) wskazał, że "wobec treści zawiadomienia [sądowego - przyp. NSA] z dnia 26 października 2020 r. o skierowaniu sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w dniu 3 listopada 2020 r." wnosi o jego odwołanie i zakreślenie terminu 14 dni do złożenia pisma z dodatkową argumentacją, która miała być ustnie zaprezentowana na rozprawie, w sytuacji gdy przedmiot i skomplikowanie niniejszej sprawy uniemożliwiają jej przedstawienie na piśmie przed wyznaczonym terminem posiedzenia niejawnego. Dodatkowo w piśmie z dnia 2 listopada 2020 r. (wpływ drogą mailową do NSA w dniu 2 listopada 2020 r.) pełnomocnik w imieniu Spółki podtrzymał wniosek o odwołanie posiedzenia niejawnego wyznaczonego na dzień 3 listopada 2020 r. Podniósł, że nie zachodzą przesłanki do rozpoznania sprawy w powołanym trybie z art. 15zzs4 ust. 3 ustawy COVID-19, gdyż nie ziściły się przesłanki zawarte w ust. 1 i ust. 2 tego artykułu, a ponadto nie istnieje stan "konieczności" takiego jej rozpoznania z pominięciem możliwości ustnego przedstawienia istotnego stanowiska Spółki. Niezależnie od tego rodzaju wniosku przedstawione zostało uzupełnienie uzasadnienia podstaw kasacyjnych (na 22 stronach), ze wskazaniem na potrzebę jego rozważenia przez skład orzekający. 4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 4.1. Zgodnie z art. 90 § 1 P.p.s.a. jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, posiedzenia sądowe są jawne, a sąd orzekający rozpoznaje sprawę na rozprawie. Do takich przepisów szczególnych można zaliczyć art. 15zzs4 ust. 3 ustawy COVID-19, który przewiduje, że przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku; na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Nawet jednak w takim przypadku ostateczna decyzja, czy sprawa - tu ze skargi kasacyjnej - faktycznie zostanie rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, czy jednak będzie oczekiwać na przeprowadzenie rozprawy na posiedzeniu jawnym w terminie późniejszym, należy finalnie do sądu, który ocenia ten aspekt przystępując do załatwiania tak wyznaczonej sprawy w dniu posiedzenia niejawnego. W myśl bowiem art. 90 § 2 P.p.s.a., stosowanego odpowiednio w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym mocą art. 193 P.p.s.a., sąd może skierować sprawę na posiedzenie jawne i wyznaczyć rozprawę także wówczas, gdy sprawa podlega rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. 4.2. Naczelny Sąd Administracyjny rozważając zasadność rozpoznania skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym, w kontekście wniosku Spółki z dnia 30 października 2020 r. oponującemu takiemu trybowi procedowania, uznał, że w świetle stwierdzonego stanu sprawy oraz problematyki dla niej prawnie doniosłej, oczekiwania Spółki są w tej mierze usprawiedliwione. Właściwszym było zatem skierowanie skargi kasacyjnej do rozpoznania na posiedzeniu jawnym, na którym będzie można przeprowadzić rozprawę z udziałem stron, w tym zwłaszcza Spółki w sposób dostatecznie przekonujący wykazującej na taką potrzebę. Sporządzone przez jej nowego pełnomocnika w bardzo ograniczonym czasie obszerne pismo procesowe z dnia 2 listopada 2020 r., zawierające uzupełnienie uzasadnienia podstaw kasacyjnych, dodatkowo wspiera zasadność poznania stanowisk stron także w warunkach bezpośrednich wystąpień przed Sądem. Pełnomocnik organu na obecnym etapie sprawy nie mógł się przy tym odnieść do tego pisma, zważywszy na czas jego przedstawienia. Co równie istotne Spółka od samego początku optowała za rozprawą w sprawie inicjowanej skargą kasacyjną, mimo że mogła złożyć oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy, które pozwala - przy braku sprzeciwu drugiej strony - zdecydowanie szybciej uzyskać końcowe rozstrzygnięcie. Potencjalny jednak termin załatwienia tej sprawy w ramach posiedzenia jawnego z rozprawą, z uwagi na wpływu skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego w dniu 30 sierpnia 2019 r., nie jest jeszcze na tyle odległy, aby nie mogła ona poczekać na możliwość jej rozpoznania w trybie postulowanym przez pełnomocnika Spółki. Z kolei konkretny termin rozprawy Sąd pozostawił do wyznaczenia z urzędu, a to z powodu trudności w określeniu - na moment orzekania - kiedy warunki epidemiczne lub organizacyjne Sądu na tyle ulegną korzystnej zmianie, że bez szkody dla stron oraz wymiaru sprawiedliwości będzie możliwe zakończenie niniejszej sprawy. 4.3. W opisanych okolicznościach faktycznych i uwarunkowaniach prawnych Naczelny Sąd Administracyjny skorzystał zatem z regulacji zawartej w art. 90 § 2 w związku z art. 193 P.p.s.a. i na tej podstawie orzekł jak w sentencji postanowienia.