II OSK 2178/21

SENTENCJA Dnia 19 grudnia 2022 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Chlebny Sędziowie Sędzia NSA Zdzisław Kostka (spr.) Sędzia del. WSA Grzegorz Antas po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej W. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 8 grudnia 2020 r., sygn. akt III SA/Lu 291/20 w sprawie ze skarg W. S., M. S. i H. J. S. na decyzję Wojewody Lubelskiego z dnia 6 marca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy sprostowania aktu małżeństwa oddala skargę kasacyjną. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjnego w Lublinie wyrokiem z 8 grudnia 2020 r., sygn. akt III SA/Lu 291/20, oddalił skargi W. S., M. S. i H. J. S. na decyzję Wojewody Lubelskiego z 6 marca 2020 r., którą utrzymano w mocy decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w [...] z 12 lutego 2019 r. o odmowie sprostowania aktu małżeństwa S. S. i A. W. P., sporządzonego 31 marca 1937 r. numer historyczny [...], aktualny numer [...]. W skardze kasacyjnej wniesionej przez skarżącego W. S., reprezentowanego przez pełnomocnika będącego adwokatem, zaskarżając wyrok Sądu pierwszej instancji w całości, przytoczono na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.) następujące podstawy kasacyjne. Po pierwsze, naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez przyjęcie, że organy administracji wydając decyzje w pierwszej i drugiej instancji dopuściły się naruszenia prawa poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy. Po drugie, naruszenie art. 151 w zw. z art. 170 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi, mimo że "prawomocny wyrok WSA w Lublinie z dnia 26 września 2019 r., sygn. akt III SA/Lu 243/19 wydany w niniejszej sprawie uchylił zaskarżoną decyzję i nałożył obowiązek przeprowadzenia przez Wojewodę Lubelskiego w Lublinie dodatkowych czynności w celu dogłębnego wyjaśnienia sprawy, które to przez organ administracji nie zostały wykonane, a nawet odmówiono wyłączenia pracownika, który wykonał poprzednią decyzję oraz był nieobiektywny, jak również powołania biegłego do wyjaśnienia zaistniałych wątpliwości". Z uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika, że zarzuca się Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 80, art. 84 § 1 oraz art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 256) poprzez nieuwzględnienie (nierozważenie) wszystkich istotnych zdaniem skarżącego kasacyjnie okoliczności i dowodów oraz nieprzeprowadzenie dowodu z opinii biegłego. We wnioskach skargi kasacyjnej zażądano uchylenia zaskarżonego wyroku w całości "wraz z decyzją organu [pierwszej] (...) instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie" oraz zasądzenia kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu kasacyjnie z urzędu. Ponadto wniesiono o: - "zgodnie z art. 36 pkt 2 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego (...) wystąpienie do Sądu poprzez Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w [...], jako organu [pierwszej] (...) instancji o ustalenie, jak winno brzmieć prawidłowo nazwisko w akcie małżeństwa", którego dotyczy sprawa, - "przywrócenie przez organ [pierwszej] (...) instancji tj. Kierownika USC [...] zmienionego nazwiska– na właściwe, które zostało zapisane w oryginalnym akcie urodzenia skarżącego W. S. oraz jego braciom: M. i H., a zmianę [tę] (...) wprowadzić do Centralnego Rejestru Danych Osobowych do czasu ustalenia przez Sąd właściwego brzmienia nazwiska w akcie małżeństwa rodziców skarżącegoczy", - "dołączenie do akt sprawy przez organ [pierwszej] (...) instancji wszystkich dokumentów, które poprzedziły wszczęcie postępowania administracyjnego w organie [pierwszej] (...) instancji, dotyczące zmiany nazwiskana", - "dokonanie wykładni prawa administracyjnego zawartego w art. 35 ust. 1 ustawy (...) Prawo o aktach stanu cywilnego, w którym stwierdza się, że akt stanu cywilnego podlega sprostowaniu przez Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego, który go sporządził". W piśmie z 20 maja 2021 r. skarżący kasacyjnie oświadczył, że zrzeka się rozprawy. Uczestnik postępowania Z. A. S. wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej. Uczestniczka postępowania H. Z. Ś. wniosła pismo procesowe, z którego wynika, że wnosi o oddalenie skargi kasacyjnej. Skarżący H. J. S. oraz M. S. poparli skargę kasacyjną Rozpoznając skargę kasacyjną Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie podstawy nieważności wskazane w art. 183 § 2 p.p.s.a. nie zachodzą, zaś granice skargi kasacyjnej zostały wyznaczone przez jej podstawy (wskazane naruszenia przepisów prawa). Rozpoznając zatem w tak określonych granicach sprawę NSA uznał, że skarga kasacyjna nie jest zasadna. W rozpoznawanej sprawie istotne jest to, że Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w [...] decyzję z 12 lutego 2019 r. o odmowie sprostowania aktu małżeństwa S. S. i A. W. P. w istocie wydał na podstawie art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 2224 ze zm.), przyjmując, że nie jest możliwe sprostowanie tego aktu w zakresie pisowni nazwiska S. (ze S. na S.), gdyż w aktach stanu cywilnego poprzedzających ten akt, a dotyczących S. S. i jego wstępnych, jak również w jednym przypadku w akcie późniejszym, nazwisko to jest pisane na różne sposoby. Jako S., S., S. i S. Organ administracji uwzględnił przy tym także akty stanu cywilnego zapisane, z uwagi na sporządzenie ich w czasie i na teranie zaboru rosyjskiego, w języku rosyjskim ze słowami dotyczącymi nazwisk także w języku polskim. Ponadto organ administracji miał na uwadze, że podstawą sprostowania aktu małżeństwa nie mogą być inne dokumenty niż akty stanu cywilnego (dokumenty wojskowe, legitymacje, dokumenty z ksiąg wieczystych, akty własności ziemi, akty stanu cywilnego osób innych niż wstępni w linii prostej). Stwierdził też, że jeżeli ustalenie prawidłowej treści aktu stanu cywilnego wymaga dokonania ustaleń faktycznych oraz przeprowadzenia postępowania dowodowego, to taka sprawa zgodnie z art. 36 Prawa o aktach stanu cywilnego powinna być rozstrzygnięta w postępowaniu nieprocesowym przed sądem powszechnym. Argumentacja przyjęta przez Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w [...] została powtórzona w zaskarżonej przed Sądem pierwszej instancji decyzji Wojewody Lubelskiego z 6 marca 2020 r. Jedynie w związku z wyrokiem WSA w Lublinie z 26 września 2019 r., sygn. akt III SA/Lu 243/19, którym uchylono poprzednią decyzję organu odwoławczego (z 5 kwietnia 2019 r.), uzupełniono postępowanie dowodowe w zakresie aktów zgonu wstępnych S. S. z 1931, 1939 i 1962 r. Nadto z powodu przedłożenia przez strony postępowania w postępowaniu odwoławczym kolejnych dokumentów organ odwoławczy odniósł się do tych dokumentów. W obu przypadkach organ odwoławczy nie znalazł w przedstawionych dokumentach podstaw do sprostowania aktu małżeństwa, którego dotyczy sprawa. Sąd pierwszej instancji stanowisko przyjęte we wskazanych decyzjach organów administracji obu instancji zaakceptował, przy czym uznał, że Wojewoda Lubelski wykonał wskazania co do dalszego postępowania zawarte w uzasadnieniu wyroku WSA w Lublinie z 26 września 2019 r., sygn. akt III SA/Lu 243/19. Uwzględniając powyższe stwierdzić należy, że niezasadny jest wynikający ze skargi kasacyjnej zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 80, art. 84 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a. W art. 35 ust. 1 Prawa o aktach stanu cywilnego stanowi się, że akt stanu cywilnego, który zawiera dane niezgodne z danymi zawartymi w aktach zbiorowych rejestracji stanu cywilnego lub z innymi aktami stanu cywilnego, o ile stwierdzają one zdarzenie wcześniejsze i dotyczą tej samej osoby lub jej wstępnych, albo z zagranicznymi dokumentami stanu cywilnego, podlega sprostowaniu przez kierownika urzędu stanu cywilnego, który go sporządził. Z kolei według art. 36 powołanej ustawy sprostowania aktu stanu cywilnego dokonuje sąd w postępowaniu nieprocesowym, na wniosek osoby zainteresowanej, prokuratora lub kierownika urzędu stanu cywilnego, jeżeli: 1) sprostowanie aktu stanu cywilnego jest niemożliwe na podstawie akt zbiorowych rejestracji stanu cywilnego lub innych aktów stanu cywilnego, o ile stwierdzają one zdarzenie wcześniejsze i dotyczą tej samej osoby lub jej wstępnych albo zagranicznych dokumentów stanu cywilnego, o których mowa w art. 35 ust. 2 Prawa o aktach stanu cywilnego; 2) sprostowanie aktu stanu cywilnego przez kierownika urzędu stanu cywilnego nie jest możliwe wyłącznie na podstawie dokumentów wymienionych w pkt 1. Natomiast w myśl art. 35 ust. 2 Prawa o aktach stanu cywilnego sprostowanie aktu stanu cywilnego może być dokonane na podstawie zagranicznego dokumentu stanu cywilnego, jeżeli w państwie wystawienia jest on uznawany za dokument stanu cywilnego, lub innego dokumentu zagranicznego potwierdzającego stan cywilny, wydanego w państwie, w którym nie jest prowadzona rejestracja stanu cywilnego, jeżeli zawierają one dane, które podlegają sprostowaniu, stwierdzają zdarzenie wcześniejsze i dotyczą tej samej osoby lub jej wstępnych. Z powyższych przepisów wynika, że kierownik urzędu stanu cywilnego może sprostować akt stanu cywilnego jedynie na podstawie dokumentów, przy czym muszą to być dokumenty dotyczące zdarzeń wcześniejszych niż to zdarzenie, którego dotyczy akt stanu cywilnego podlegający sprostowaniu, a nadto muszą to być dokumenty dotyczące osoby, których dane podlegają sprostowaniu, lub dokumenty dotyczące wstępnych tej osoby. Nie mogą to być jakiekolwiek dokumenty, lecz dokumenty z akt zbiorowych rejestracji stanu cywilnego, akty stanu cywilnego lub zagraniczne dokumenty stanu cywilnego. Przedstawione w rozpoznawanej sprawie dokumenty, spełniające wskazane wyżej kryteria, to jedynie akty stanu cywilnego S. S. i jego wstępnych. Jego akt urodzenia sporządzony w języku rosyjskim, w którym po polsku zapisano nazwisko jego ojca, jako S. Akt małżeństwa rodziców S. S. sporządzony w języku rosyjskim, w którym nazwisko jego ojca M. zapisano po polsku jako S., a po rosyjsku jako S. Akt małżeństwa dziadka S. S. K. sporządzony po rosyjsku, w którym po rosyjsku nazwisko tegoż dziadka zapisano jako S. Akt zgonu tegoż dziadka sporządzony w 1931 r., w którym nazwisko zmarłego oraz osoby zgłaszającej zgon (syna zmarłego M.) zapisano jako S. Sporządzony po rosyjsku akt zgonu prababki S. S. F., w którym po rosyjsku nazwisko zmarłej zapisano jako S. Sporządzony po polsku akt zgonu pradziadka S. S. J., w którym nazwisko zmarłego zapisano jako S. Tylko te dokumenty w świetle powołanych przepisów mogły być podstawą sprostowania aktu stanu cywilnego przez organ administracji. Nie stanowiły one jednak dostatecznej podstawy do sprostowania w akcie małżeństwa, którego dotyczy sprawa, nazwiska S. na nazwisko S. z tej prostej przyczyny, że nie zawierały one konsekwentnej pisowni tego nazwiska w postaci S. Nie jest w związku z tym zasadny, wynikający z uzasadnienia skargi kasacyjnej zarzut, według którego doszło do naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 78 § 1 i art. 84 § 1 k.p.a. przez to, że mimo żądań stron postępowania nie powołano dowodu z opinii biegłego. W świetle powołanych przepisów Prawa o aktach stanu cywilnego organ administracji nie jest uprawniony do sprostowania aktu małżeństwa na podstawie dowodu z opinii biegłego. Taki dowód mógłby być natomiast przeprowadzony, o ile miałby on dotyczyć istotnych ustaleń faktycznych, w sprawie dotyczącej sprostowania aktu stanu cywilnego, która toczyłaby się na podstawie art. 36 Prawa o aktach stanu cywilnego przed sądem powszechnym. Nie jest też zasadny wynikający z uzasadnienia skargi kasacyjnej zarzut naruszenia art. 8, art. 9, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Przepisy te miały zostać naruszone, o ile można dobrze zrozumieć uzasadnienie skargi kasacyjnej, po pierwsze, przez to, że nie uwzględniono okoliczności, które spowodowały potrzebę wystąpienia o sprostowanie aktu małżeństwa, którego dotyczy sprawa, mianowicie tego, że w oparciu o ten akt sprostowano na żądanie H. Z. Ś. i bez zgody osób, których to dotyczyło, akty urodzenia skarżących w ten sposób, że nazwisko S. zapisano jako S., po drugie, przez to, że nie uwzględniono działań skarżących podjętych po takim sprostowaniu ich aktów urodzenia, po trzecie, przez to, że nie uwzględniono okoliczności sporządzenia aktu małżeństwa, którego dotyczy sprawa, w szczególności, że został on sporządzony na podstawie oświadczeń świadków, a nie aktów urodzenia nupturientów oraz że S. S. podpisał się na nim jako S., w końcu przez to, że nie uwzględniono szeregu dokumentów przedłożonych przez skarżących, z których miało wynikać, że przodkowie S. S. pisali się w oficjalnych dokumentach S, w tym po rosyjsku, zaś sam S. S. używał, w tym w innych dokumentach niż akty stanu cywilnego zawsze nazwiska pisanego jako S. Wskazane okoliczności w świetle powołanych przepisów Prawa o aktach stanu cywilnego nie miały istotnego znaczenia w sprawie, w której akt stanu cywilnego miał być sprostowany przez kierownika urzędu stanu cywilnego. Nie mogły one stanowić podstawy sprostowania aktu stanu cywilnego przez ten organ administracji, gdyż nie stanowią dokumentów, które w świetle art. 35 ust. 1 i art. 36 powołanej ustawy mogą być podstawą sprostowania aktu stanu cywilnego przez organ administracji. Jeszcze raz należy stwierdzić, że te dokumenty, które mogły być podstawą sprostowania aktu stanu cywilnego przez organ administracji, nie zawierały jednego sposobu pisania spornego nazwiska. W tej sytuacji sprostowanie aktu stanu cywilnego przez organ administracji było wykluczone. Nie wyklucza to jednakże w ogóle możliwości sprostowania aktu stanu cywilnego, jednakże należy tego dokonać w postępowaniu nieprocesowym przed sądem powszechnym. W tym miejscu należy zauważyć, że ze skargi kasacyjnej wynika, iż skarżący kasacyjnie zgadza się z tym, że sprostowania aktu małżeństwa, którego dotyczy sprawa, należy dokonać przed sądem powszechnym w postępowaniu nieprocesowym. Wynika to z zaskakującego wniosku zawartego w skardze kasacyjnej, dotyczącego wystąpienia do sądu przez Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w [...] o ustalenie, jak prawidłowo powinno brzmieć nazwisko w akcie małżeństwa, którego dotyczy sprawa. Wniosek ten jest zaskakujący, gdyż brak podstaw prawnych, aby sąd administracyjny uwzględniając skargę lub skargę kasacyjną mógł nałożyć na organ administracji obowiązek wystąpienia z takim wnioskiem. Wystarczy jednak zauważyć, że zgodnie z art. 36 in principio Prawa o aktach stanu cywilnego sprostowania aktu stanu cywilnego dokonuje sąd w postępowaniu nieprocesowym, na wniosek osoby zainteresowanej, prokuratora lub kierownika urzędu stanu cywilnego. Zatem, skarżący kasacyjnie jako osoba zainteresowana też może wystąpić do sądu powszechnego o sprostowanie aktu małżeństwa swoim rodziców. Odnosząc się natomiast do zarzutu naruszenia art. 151 w zw. z art. 170 p.p.s.a. wystarczy wskazać, że organ odwoławczy wykonał zalecenia co do dalszego postępowania zawarte w wyroku WSA w Lublinie z dnia 26 września 2019 r., sygn. akt III SA/Lu 243/19. Wystarczy też wskazać, że jeżeli chodzi o opinię biegłego, o której wspomniano przy formułowaniu tego zarzutu, to już wyjaśniono, że w rozpoznawanej sprawie nie było podstaw prawnych, aby dopuścić dowód z takiej opinii. Z kolei odnosząc się do wspomnianej przy sformułowaniu omawianego zarzutu kwestii wyłączenia pracownika organu, to wystarczy wskazać, iż tego zagadnienia nie rozwinięto poprzez powołanie się na przepisy prawa regulujące instytucję prawną wyłączenia pracownika organu. Mając to wszystko na uwadze NSA na podstawie art. 184 p.p.s.a. skargę kasacyjną oddalił. Odnosząc się do wniosku o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej należy wskazać, że z art. 254 § 1 p.p.s.a. wynika, iż powinien on zostać złożony w Sądzie pierwszej instancji.