II SA/Ol 627/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Piotr Chybicki (spr.) Sędziowie sędzia WSA Marzenna Glabas sędzia WSA Adam Matuszak po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 27 października 2020 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie zasiłku rodzinnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji. UZASADNIENIE Decyzją z dnia "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze (Kolegium) działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256, dalej: k.p.a.) w zw. z art. 7 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111, dalej: u.ś.r.), po rozpatrzeniu odwołania J. S. (skarżąca) od decyzji Prezydenta "[...]" z dnia "[...]" dotyczącej odmowy ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego na dziecko, B. S. – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Zakwestionowana decyzja została podjęta w następujących okolicznościach faktycznych sprawy. Decyzją z dnia "[...]" organ I instancji odmówił ustalenia na rzecz skarżącej wnioskowanego na dziecko – B. S. prawa do zasiłku rodzinnego. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia wskazano, iż dziecko mimo urlopowania i czasowego przebywania pod opieką matki nadal pozostaje umieszczone Placówce Opiekuńczo - Wychowawczej, co sanowi przesłankę negatywną do przyznania zasiłku rodzinnego. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca wskazała, iż syn od marca 2020 r. przebywa pod jej opieką. Został urlopowany z placówki opiekuńczo-wychowawczej z uwagi na zagrożenie epidemiczne. Podniosła, że to ona ponosi pełne koszty utrzymania syna. W uzasadnieniu decyzji z dnia "[...]" Kolegium wskazało, że w toku prowadzonego postępowania ustalono, iż B. S. - orzeczeniem sądu - umieszczony został w Placówce Opiekuńczo Wychowawczej. Z załączonych do akt sprawy zaświadczeń wynika, iż dziecko począwszy od dnia 4 marca 2020 r. jest urlopowane z Placówki i przebywa pod opieką matki. Jednak zgodnie z art. 7 pkt 2 u.ś.r. zasiłek rodzinny nie przysługuje jeżeli dziecko zostało umieszczone w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie albo w pieczy zastępczej. Zgodnie z zawartą w art. 3 pkt 7 u.ś.r. definicją instytucją zapewniającą całodobowe utrzymanie jest młodzieżowy ośrodek wychowawczy, jeżeli zapewnia nieodpłatnie pełne utrzymanie. Stosownie do treści art. 34 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2020 r. poz. 821) piecza zastępcza jest sprawowana w formie rodzinnej oraz formie instytucjonalnej. Zgodnie natomiast z art. 93 ust. 1 tej ustawy instytucjonalna piecza zastępcza sprawowana jest w formie placówki opiekuńczo - wychowawczej, regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnego ośrodka predopcyjnego. Kolegium podkreśliło, że z treści art. 7 pkt 2 u.ś.r. wprost wynika, że w sytuacji pozostawania dzieci w pieczy zastępczej zasiłek rodzinny nie przysługuje. Literalne brzmienie tego przepisu nie pozostawia żadnych wątpliwości interpretacyjnych. Nie przewiduje on ponadto w swej treści żadnych wyjątkowych sytuacji, w których możliwe byłoby przyznanie tego świadczenia, pomimo pozostawania dziecka w pieczy zastępczej. Czasowe przebywanie B. S. z matką, a skarżąca nie jest tak naprawdę w stanie precyzyjnie przewidzieć czy i w jakim wymiarze będzie urlopowała syna, nie zmienia faktu pozostawania przez niego w pieczy zastępczej. Z kolei podnoszona przez skarżącą okoliczność, że będzie starała się o pozostanie syna w "[...]" nie ma znaczenia dla oceny prawidłowości stanowiska organu I instancji. Do czasu bowiem wydania stosownego orzeczenia sądu powszechnego w tym zakresie, B. S. pozostaje w pieczy zastępczej w placówce opiekuńczo- wychowawczej. W skardze wywiedzionej do tut. Sądu na decyzję Kolegium skarżąca wskazała na fakt urlopowania syna z placówki. Podniosła, że w chwili obecnej to ona ponosi wszystkie koszty utrzymania syna. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola wspomniana sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2). Sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla zaskarżony akt w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach - stwierdza nieważność orzeczenia w całości lub części. Stwierdzenie wydania aktu z naruszeniem prawa wchodzi zaś w grę, o ile zachodzą przyczyny, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach - art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017r., poz. 2325, dalej: p.p.s.a.). W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p. p. s. a.). Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję oraz przyczyny wzruszenia aktów organów administracji, Sąd stwierdził, że zaskarżona, jak też poprzedzająca ją decyzja, naruszają prawo w stopniu opisanym w powołanych wyżej przepisach prawa, co skutkuje wyeliminowaniem ich z obrotu prawnego. W rozpoznawanej sprawie jest bowiem niesporne, że na mocy orzeczenia sądu syn skarżącej umieszczony został w instytucjonalnej pieczy zastępczej – placówce opiekuńczo-wychowawczej. Poza sporem pozostaje również, że poczynając od dnia 4 marca 2020 r. syn skarżącej jest urlopowany z placówki i przebywa pod opieką matki. Decyzję w tym zakresie podjął, jak wynika z akt niniejszej sprawy, Dyrektor placówki. Od dnia urlopowania syna skarżąca ponosi wszystkie wydatki związane z utrzymaniem dziecka. Faktem jest, że zgodnie z treścią art. 7 pkt 2 u.ś.r. zasiłek rodzinny nie przysługuje, jeżeli dziecko zostało umieszczone w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie albo w pieczy zastępczej. Jednakże, ugruntowane orzecznictwo sądów administracyjnych, wypracowane na tle przywołanego przepisu pozwala na konstatację, że urlopowanie dziecka od pobytu w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie (czy odpowiednio pieczy zstępczej) i faktyczne przebywanie dziecka na ten czas u rodziców lub jednego z rodziców, nie wyklucza przyznania zasiłku rodzinnego na okres pobytu dzieci u rodzica, a wprost przeciwnie. Konieczne jest bowiem wzięcie pod uwagę celu, jakiemu służy zasiłek rodzinny, o którym mowa w art. 4 ust. 1 u.ś.r. Ma on częściowo pokrywać wydatki na utrzymanie dziecka. Oczywistym jest, iż urlopowanie z placówki zapewniającej całodobowe utrzymanie nie anuluje umieszczenia w niej, jednak oznacza to tylko tyle, że po skończeniu urlopowania, dziecko wraca do tej instytucji bez konieczności ponownego orzekania o umieszczeniu. Jednakże na czas urlopowania od pobytu w placówce koszty utrzymania dziecka ponosi rodzic, zatem zasiłek, zgodnie z art. 4 ust. 1 ww. ustawy ma pokryć częściowo te koszty. Nie służy on, co oczywiste, w okresie, gdy dziecko przebywa w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie (pieczy zastępczej), ale w okresie urlopowania, tj. okresie ponoszenia kosztów utrzymania dziecka w miejscu jego faktycznego przebywania. (por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 stycznia 2008 r., sygn. akt I OSK 526/07 oraz wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych w Olsztynie z dnia 8 czerwca 2011 r., sygn. akt II SA/Ol 303/11 i w Poznaniu z dnia 13 września 2006r., sygn. akt IV SA/Po 792/05, publ.: orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak wynika z akt niniejszej sprawy, pobyt syna u skarżącej, poczynając od dnia 4 marca 2020 r. nie ma charakteru epizodycznego, obejmuje bowiem wszystkie dni - wolne od zajęć dydaktycznych, w tym święta, ferie i wakacje jak również wszystkie okresy, gdy dzieci są chore. Wówczas też na skarżącej spoczywa obowiązek jego utrzymania, a zatem we wspomnianych okresach przysługuje jej prawo do zasiłku rodzinnego. Na przeszkodzie tej konstatacji nie stoi też treść legalnej definicji rodziny, zawartej w art. 3 pkt 16 u.ś.r., bowiem, jak wskazano, w okresach przebywania dziecka u mamy, pozostaje ono na jej utrzymaniu. Odmowa przyznania wnioskowanego przez skarżącą zasiłku, poprzez proste odwołanie się do treści art. 7 pkt 2 u.ś.r., bez jego właściwego powiązania z celem, który realizować ma instytucja zasiłku rodzinnego, stanowi naruszenie przepisów prawa materialnego, mające wpływ na treść rozstrzygnięcia. Biorąc pod uwagę powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a p.p.s.a orzeczono o uchyleniu zaskarżonej decyzji, uznając to za wystarczające dla końcowego załatwienia sprawy. Prowadząc ponownie postępowanie, organ uwzględni sformułowane powyżej poglądy prawne oraz postanowienia art. 3 ust. 1 Konwencji o Prawach Dziecka przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r., a ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską dnia 30 kwietnia 1991 r. (Dz. U. z 1991, nr 120, poz. 526) stanowiącego, że we wszystkich działaniach dotyczących dzieci, podejmowanych przez publiczne lub prywatne instytucje opieki społecznej, sądy, władze administracyjne lub ciała ustawodawcze, sprawą nadrzędną będzie najlepsze zabezpieczenie interesów dziecka.