II GZ 271/19

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Joanna Sieńczyło-Chlabicz po rozpoznaniu w dniu 4 grudnia 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia R.P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 marca 2017 r., sygn. akt VI SA/Wa 1295/16 w zakresie odmowy wyłączenia starszego referendarza sądowego w sprawie ze skargi R. P. na postanowienie Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] maja 2016 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 16 marca 2017 r., sygn. akt VI SA/Wa 1295/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił wyłączenia starszego referendarza sądowego T.S. od rozpoznania sprawy ze skargi R. P. na postanowienie Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] maja 2016 r. w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego. Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym: Postanowieniem z dnia [...] listopada 2016 r. starszy referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Pismem z dnia 17 grudnia 2016 r. skarżący wniósł sprzeciw od ww. postanowienia wraz z wnioskiem o wyłączenie starszego referendarza sądowego T. S.– autora zaskarżonego orzeczenia, z uwagi na uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności. W dniu 23 lutego 2017 r. starszy referendarz sądowy T. S. złożył pisemne oświadczenie, z którego wynika, że nie istnieje żadna okoliczność, która mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w rozpatrywanej sprawie. Sąd I instancji wskazał w uzasadnieniu, że w świetle art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. - dalej: p.p.s.a.) brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego o wyłączenie starszego referendarza sądowego. W tym kontekście WSA wyjaśnił, że wniosek o wyłączenie referendarza mogą uzasadniać jedynie takie okoliczności, które obiektywnie mogą wywołać wątpliwości co do jego bezstronności, takich zaś przyczyn skarżący nie powołał. Sąd I instancji stwierdził, że nie zachodziły również przyczyny powodujące wyłączenie referendarza z mocy ustawy zgodnie z art. 18 p.p.s.a. Natomiast podniesione przez skarżącego argumenty, stanowią jedynie subiektywne odczucie strony i mają na celu podważanie merytorycznej zasadności orzeczenia referendarza, które należy kwestionować w drodze sprzeciwu. Niezadowolenie strony ze sposobu prowadzenia sprawy oraz wyniku załatwiania jej wniosku nie stanowi wystarczającej podstawy do wyłączenia referendarza. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył R.P. wnosząc o jego uchylenie w całości. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Jak trafnie wskazał Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia instytucja wyłączenia referendarza ukształtowana jest poprzez odesłanie do przepisów o wyłączeniu sędziego (art. 24 § 1 p.p.s.a.) i ma na celu zagwarantowanie bezstronności przy orzekaniu w danej sprawie, tzn. ma zapewnić, aby na treść rozstrzygnięcia nie miały wpływu osobiste zapatrywania i uprzedzenia osoby biorącej udział w jego podjęciu. Powołana ustawa przewiduje dwie grupy przyczyn wyłączenia referendarza, tj. z mocy prawa oraz na wniosek strony (czy też żądanie referendarza). Stosownie do art. 18 § 1 p.p.s.a. z mocy ustawy referendarz jest wyłączony w sprawach: 1) w których jest stroną bądź pozostaje z jedną ze stron w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki, 2) swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia oraz powinowatych bocznych do drugiego stopnia, 3) osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli, 4) w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron, 5) w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą, 6) w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego sporządzonego z jego udziałem lub rozpoznanego przez niego, a także w sprawach, w których występował jako prokurator, 6a) dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie; 7) w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej. Zgodnie natomiast z art. 19 p.p.s.a. (określającym tzw. względne przesłanki wyłączenia), niezależnie od wymienionych w art. 18 p.p.s.a. przyczyn wyłączenia z mocy samej ustawy, sąd wyłącza referendarza na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. W każdym ze wskazanych wypadków podstawowym celem przyjętych regulacji jest przede wszystkim zapewnienie bezstronności referendarza i eliminacja wpływu, jaki może wywierać występowanie pewnej kategorii powiązań (osobistych, ekonomicznych, służbowych itp.) na orzekanie w postępowaniu sądowym (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 grudnia 2005 r., sygn. akt SK 53/04). Ratio legis przepisów o wyłączeniu referendarza sądowego sprowadza się więc "do eliminowania wszelkich przyczyn, mogących skutkować w otoczeniu jakimikolwiek wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznawaniu określonej sprawy" (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 lipca 2004 r., sygn. akt SK 19/02). W przedmiotowej sprawie podnoszone przez stronę argumenty nie wypełniają dyspozycji przepisu art. 18 p.p.s.a., co skutkowałoby wyłączeniem referendarza od orzekania w sprawie z mocy samej ustawy oraz nie stanowią wystarczającej przesłanki uzasadniającej zastosowanie instytucji wyłączenia referendarza stosownie do treści art. 19 p.p.s.a. Samo twierdzenie skarżącego, iż w stosunku do referendarza zachodzą uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności i samodzielności, jest subiektywnym odczuciem, które nie może stanowić podstawy do wyłączenia referendarza od orzekania. Należy również podnieść, że skarżący w rozpatrywanym zażaleniu nie przedstawił żadnych dowodów stanowiących poparcie podnoszonych przez niego zarzutów. Ponadto zauważyć należy, że w rozpoznawanej sprawie starszy referendarz sądowy, którego przedmiotowy wniosek dotyczy złożył oświadczenie, iż nie zachodzą żadne okoliczności, które mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w rozpatrywanej sprawie. Wskazać należy, że prawdziwość tego oświadczenia nie budzi wątpliwości, zatem Sąd I instancji zasadnie uznał, że wniosek skarżącego nie zasługiwał na uwzględnienie. Z powyższych przyczyn, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 i 198 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.