XII Ko 8/24

<p>Sygn. akt XII Ko 8/24</p> <div> <h2>WYROK</h2> <h5>W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</h5> <p>Dnia 11 kwietnia 2024 r.</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Okręgowy w Warszawie w XII Wydziale Karnym</strong> w składzie:</p> <p>Przewodniczący: Sędzia Stanisław Zdun</p> <p>Protokolant: Monika Raczyńska, Mirosław Grzęda</p> <p>w obecności Prokuratora: Jarosława Szklarczyka</p> <p>po rozpoznaniu dniu 05 kwietnia 2024 r. sprawy:</p> <p>z wniosku <span class="anon-block">A. B. (1)</span> </p> <p>przeciwko Skarbowi Państwa</p> <p>o zasądzenie zadośćuczynienia za krzywdę związaną z pozbawieniem wolności przez polskie organy ścigania bez przeprowadzenia zakończonego orzeczeniem postępowania</p> <p>1.  na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19910340149" title="Ustawa z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego - Dz. U. z 1991 r. Nr 34, poz. 149 (art. 8;art. 8 ust. 1)">art. 8 ust. 1</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19910340149" title="Ustawa z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego - Dz. U. z 1991 r. Nr 34, poz. 149 (art. 11;art. 11 ust. 1)">art. 11 ust 1 ustawy z dnia 23.02.1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego</a> zasądza od Skarbu Państwa na rzecz wnioskodawcy - <span class="anon-block">A. B. (1)</span>, syna <span class="anon-block">M.</span> i <span class="anon-block">M.</span>, <span class="anon-block">urodz. (...)</span> w <span class="anon-block">W.</span> kwotę 940.000 zł (Dziewięćset czterdzieści tysięcy) złotych z odsetkami ustawowymi od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty, tytułem zadośćuczynienia za krzywdę związaną z związaną tymczasowym aresztowaniem przez polskie organy ścigania od 12 sierpnia 1950 r. do 23 czerwca 1954 r. jego ojca <span class="anon-block">M. B.</span> <span class="anon-block">ur.(...)</span> w <span class="anon-block">W.</span> syna <span class="anon-block">K.</span> i <span class="anon-block">W.</span>, co do których zachodzą przesłanki do stwierdzenia nieważności orzeczenia, gdy postanowieniem z dnia 13 stycznia 1956 r. postępowanie umorzono z powodów, o których mowa w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 17;art. 17 § 1;art. 17 § 1 pkt. 1)">art. 17 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania karnego</a>, i nie zostało prawomocnie zasądzone odszkodowanie i zadośćuczynienie.</p> <p>2.  w pozostałym zakresie wniosek oddala;</p> <p>3.  na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19910340149" title="Ustawa z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego - Dz. U. z 1991 r. Nr 34, poz. 149 (art. 13)">art. 13 ustawy z dnia 23.02.1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego</a>. zasądza od Skarbu Państwa na rzecz wnioskodawcy <span class="anon-block">A. B. (1)</span> kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) tytułem wydatków w tym ustanowienia jednego pełnomocnika;</p> <p>4.  na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19910340149" title="Ustawa z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego - Dz. U. z 1991 r. Nr 34, poz. 149 (art. 13)">art. 13 ustawy z dnia 23.02.1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego</a> kosztami postępowania obciąża Skarb Państwa.</p> <table> <colgroup> <col width="44"/> <col width="328"/> <col width="33"/> <col width="131"/> <col width="187"/> </colgroup> <tr> <td colspan="5"> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> </div> </td> </tr> <tr> <td colspan="2"> <p>Formularz UWO</p> </td> <td colspan="2"> <p>Sygnatura akt</p> </td> <td> <p> <strong> <!-- -->XII Ko 8/24</strong> </p> </td> </tr> <tr> <td colspan="5"> <p> <strong> <!-- --> WNIOSKODAWCA</strong> </p> </td> </tr> <tr> <td colspan="5"> <p> <span class="anon-block">A. B. (2)</span> </p> </td> </tr> <tr> <td colspan="5"> <p> <strong> <!-- -->ZWIĘZŁE PRZEDSTAWIENIE ZGŁOSZONEGO ŻĄDANIA</strong> </p> </td> </tr> <tr> <td rowspan="2"> <p>1.</p> </td> <td colspan="2"> <p>Odszkodowanie (kwota główna)</p> </td> <td colspan="2"> <p>Odsetki</p> </td> </tr> <tr> <td colspan="2"> <p>------</p> </td> <td colspan="2"> <p>-------</p> </td> </tr> <tr> <td rowspan="2"> <p>2.</p> </td> <td colspan="2"> <p>Zadośćuczynienie (kwota główna)</p> </td> <td colspan="2"> <p>Odsetki</p> </td> </tr> <tr> <td colspan="2"> <p>1.500.000 (słownie: milion pięćset tysięcy) złotych</p> </td> <td colspan="2"> <p>Wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty</p> </td> </tr> <tr> <td rowspan="2"> <p>3.</p> </td> <td colspan="2"> <p>Inne</p> </td> <td colspan="2"> </td> </tr> <tr> <td colspan="4"> <p>Zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz wnioskodawcy zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, wg norm przepisanych.</p> </td> </tr> </table> <table> <colgroup> <col width="40"/> <col width="28"/> <col width="14"/> <col width="5"/> <col width="438"/> <col width="98"/> <col width="99"/> </colgroup> <tr> <td colspan="7"> <p> <strong> <!-- -->3. Ustalenie faktów</strong> </p> </td> </tr> <tr> <td colspan="7"> <p> <strong> <!-- -->3.1. Fakty uznane za udowodnione</strong> </p> </td> </tr> <tr> <td colspan="3"> <p> <em> <!-- -->Lp.</em> </p> </td> <td colspan="2"> <p> <em> <!-- -->Fakt</em> </p> </td> <td> <p> <em> <!-- -->Dowód </em> </p> </td> <td> <p> <em> <!-- -->Numer karty </em> </p> </td> </tr> <tr> <td rowspan="7"> </td> <td rowspan="7" colspan="2"> </td> <td rowspan="7" colspan="2"> <p>Ojciec wnioskodawcy <span class="anon-block">M. B.</span> <span class="anon-block">urodził się w dniu (...)</span> w <span class="anon-block">W.</span>. Posiadał wykształcenie wyższe – inżynier górniczy. Studiował w latach 1906 – 1912 na Wydziale Górniczym <span class="anon-block">(...)</span> w <span class="anon-block">M.</span> (Belgia). Służył w Armii Rosyjskiej (1914 – 1917), II Korpusie Wschodnim W.P. (1917 – 1918), Armii Polskiej we Francji (1918 – 1919) i w Wojsku Polskim w Polsce (1919 – 1926). W latach 1923 -1926 był Szefrm Zarządu <span class="anon-block">(...)</span> Sztabu Generalnego. Po zamachu majowym w 1926 r. został odwołany z tej funkcji i przeniesiony do rezerwy kadrowej a następne w stan spoczynku. Po 1926 Rozpoczął pracę w Górnictwie by w latach 30 XX wieku zarządzał w imieniu <span class="anon-block">(...)</span> spółki kilkoma kopalniami węgla kamiennego. Był pułkownikiem Wojska Polskiego w Stanie Spoczynku. Odznaczony Polonia Restituta V klasy (Order Odrodzenia Polski Krzyż Kawalerski) i Krzyżem Zasługi nadane za prace w Przemyśle po 1945 roku – V.M. V kl. I Krzyż Waleczny za okres 1917 – 1921. Posługiwał się biegle dwoma językami obcymi – rosyjskim i francuskim, słabo niemieckim. Żonaty. Na jego utrzymaniu pozostawało dwóch członków rodziny (niepracująca zawodowo małżonka i małoletni syn <span class="anon-block">A.</span>).</p> <p>W dniu 12 sierpnia 1950 roku został aresztowany pod zarzutem popełnienia przestępstwa z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19460050046" title="Dekret z dnia 22 stycznia 1946 r. o odpowiedzialności za klęskę wrześniową i faszyzację życia państwowego - Dz. U. z 1946 r. Nr 5, poz. 46 (art. 1;art. 1 pkt. b)">art. 1 pkt b Dekretu z dnia 22 stycznia 1946 roku o odpowiedzialności za klęskę wrześniową i faszyzację życia państwowego</a>, gdyż od 1923 roku do przewrotu majowego w 1926 roku <span class="anon-block">M. B.</span> był Szefem <span class="anon-block">(...)</span> Oddziału Sztabu Generalnego (wywiadu wojskowego). W chwili zatrzymania był zatrudniony w <span class="anon-block"> Centrali (...)</span>. W toku prowadzonego śledztwa postawiono mu drugi zarzut polegający na tym, że przekazywał on wiadomości stanowiące tajemnicę państwową z dziedziny przemysłu węglowego przedstawicielom <span class="anon-block">(...)</span> ambasady. Areszt został uchylony postanowieniem Naczelnej Prokuratury Wojskowej z dnia 23 czerwca 1954 roku z uwagi na zły stan zdrowia <span class="anon-block">M. B.</span>. Wobec zatrzymanego zastosowano środek zapobiegawczy w postaci dozoru milicji.</p> <p>Początkowo przebywał w więzieniu w <span class="anon-block">K.</span>, gdzie funkcjonariusze <span class="anon-block"> (...)</span> w <span class="anon-block">K.</span> w okresie od sierpnia 1950 roku do nieustalonego dnia 1952 roku dopuszczali się względem niego znęcania się fizycznego i psychicznego, celem uzyskania określonych wyjaśnień, informacji i oświadczeń. Później został przewieziony do aresztu przy <span class="anon-block">ul. (...)</span> w <span class="anon-block">W.</span>, gdzie przebywał aż do zwolnienia. Przez cały okres aresztowania <span class="anon-block">M. B.</span> był przesłuchiwany, stosowano względem niego niedozwolone metody śledcze, polegające m.in. na biciu go po całym ciele, wielokrotnie w tym nocne przesłuchania. <span class="anon-block">M. B.</span> był w szczególnym zainteresowaniu <span class="anon-block"> (...)</span> w tym samego wiceministra tego resortu <span class="anon-block">R. R.</span> i <span class="anon-block">J. R.</span>, którzy nie chcieli dopuścić do śmierci <span class="anon-block">M. B.</span>.</p> <p>Tym samym był on tymczasowo aresztowany w okresie od dnia 12 sierpnia 1950 roku do dnia 23 czerwca 1954 roku, zatem przez 1411 dni (3 lata, 10 miesięcy i 11 dni).</p> <p>Po uchyleniu aresztu i wyjściu <span class="anon-block">M. B.</span> z więzienia rodzina spotykała się z kolejnymi represjami. Z chwilą zatrzymania <span class="anon-block">M. B.</span> jego żona została sama z dzieckiem, bez środków do życia. Represje dotykały całą rodzinę <span class="anon-block">M. B.</span> – liczne przesłuchania i rewizje były na porządku dziennym. Rodzina została wyrzucona z zajmowanego mieszkania.</p> <p>Śledztwo przeciwko <span class="anon-block">M. B.</span> zostało umorzone postanowieniem z dnia 13 stycznia 1956 roku z powodu braku dostatecznych dowodów winy.</p> <p>Wnioskodawca <span class="anon-block">A. B. (1)</span> jest synem <span class="anon-block">M. B.</span> zmarłego w dniu 21 listopada 1962 roku.</p> <p>Śledztwo pod sygn. <span class="anon-block">(...)</span> w sprawie m.in.:</p> <dl> <dt>⚫</dt> <dd> <p>zbrodni komunistycznej, będącej zbrodnią przeciwko ludzkości popełnionej z motywów politycznych, stanowiącej represje polegające na przekroczeniu uprawnień przez funkcjonariuszy publicznych, w postaci bezprawnego pozbawienia wolności na czas przekraczający 7 dni w okresie od dnia 12 sierpnia 1950 roku do 25 czerwca 1954 roku w <span class="anon-block">K.</span>, <span class="anon-block">W.</span> i innych miejscach, <span class="anon-block">M. B.</span>, tj. o przestępstwo z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970880553" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553 (art. 231;art. 231 § 1)">art. 231 § 1 k.k.</a> i <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970880553" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553 (art. 189;art. 189 § 2)">art. 189 § 2 k.k.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970880553" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553 (art. 11;art. 11 § 2)">art. 11 § 2 k.k.</a> w zw. z art. 2 ust. 1 i art. 3 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 roku o IPN</p> </dd> <dt>⚫</dt> <dd> <p>zbrodni komunistycznej, będącej zbrodnią przeciwko ludzkości popełnionej z motywów politycznych, stanowiącej represje w postaci fizycznego i psychicznego znęcania się przez funkcjonariuszy <span class="anon-block"> (...)</span> w <span class="anon-block">K.</span> w okresie od sierpnia 1950 roku do nieustalonego dnia 1952 roku w <span class="anon-block">K.</span> nad <span class="anon-block">M. B.</span>, poprzez bicie go po całym ciele i długotrwałe przesłuchiwanie, w cel uzyskania określonych wyjaśnień, informacji i oświadczeń, tj. o przestępstwo z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970880553" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553 (art. 246)">art. 246 k.k.</a> w zw. z art. 2 ust. 1 i art. 3 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 roku o IPN</p> </dd> </dl> <p>zostało umorzone postanowieniem z dnia 27 maja 2019 roku wobec śmierci sprawców przestępstwa i niewykrycia sprawców.</p> </td> <td> <p>Zeznania <span class="anon-block">A. B. (1)</span> </p> </td> <td> <p>k. 52 – 53</p> </td> </tr> <tr> <td> <p>Materiału IPN dot. <span class="anon-block">M. B.</span> (płyta CD)</p> </td> <td> <p>k. 41</p> </td> </tr> <tr> <td> <p>Postanowienie o umorzeniu śledztwa z dnia 27 maja 2019 roku w sprawie o sygn. akt S 89.2017.Zk</p> </td> <td> <p>k. 10 – 18</p> </td> </tr> <tr> <td> <p>Zawiadomienie o umorzeniu śledztwa przeciwko <span class="anon-block">M. B.</span> </p> </td> <td> <p>k. 19</p> </td> </tr> <tr> <td> <p>Karta zwolnienie więźnia</p> </td> <td> <p>k. 20</p> </td> </tr> <tr> <td> <p>Odpis skrócony aktu zgonu <span class="anon-block">M. B.</span> </p> </td> <td> <p>k. 9</p> </td> </tr> <tr> <td> <p>Odpis skrócony aktu urodzenia <span class="anon-block">A. B. (1)</span> </p> </td> <td> <p>k. 8</p> </td> </tr> <tr> <td colspan="7"> <p> <strong> <!-- -->3.2. Fakty uznane za nieudowodnione</strong> </p> </td> </tr> <tr> <td colspan="2"> <p> <em> <!-- -->Lp.</em> </p> </td> <td colspan="2"> </td> <td> <p> <em> <!-- -->Fakt</em> </p> </td> <td> <p> <em> <!-- -->Dowód </em> </p> </td> <td> <p> <em> <!-- -->Numer karty </em> </p> </td> </tr> <tr> <td colspan="2"> <p>---</p> </td> <td colspan="2"> </td> <td> <p>----------------------</p> </td> <td> <p>-----</p> </td> <td> <p>------</p> </td> </tr> </table> <table> <colgroup> <col width="44"/> <col width="43"/> <col width="33"/> <col width="131"/> <col width="3"/> <col width="118"/> <col width="88"/> <col width="263"/> </colgroup> <tr> <td colspan="8"> <p>4.  <strong> <!-- -->ocena DOWODów </strong> </p> </td> </tr> <tr> <td colspan="8"> <p> <strong> <!-- --> Dowody będące podstawą ustalenia faktów</strong> </p> </td> </tr> <tr> <td colspan="2"> <p> <em> <!-- -->Lp. faktu z pkt 3.1</em> </p> </td> <td colspan="3"> <p> <em> <!-- -->Dowód</em> </p> </td> <td colspan="3"> <p> <em> <!-- -->Zwięźle o powodach uznania dowodu</em> </p> </td> </tr> <tr> <td colspan="2"> </td> <td colspan="3"> <p>Zeznania wnioskodawcy <span class="anon-block">A. B. (1)</span> </p> </td> <td colspan="3"> <p>Sąd dał wiarę zeznaniom wnioskodawcy, który swą wiedzę na temat zdarzeń objętych wnioskiem czerpał z relacji matki, której to o swoich odczuciach, ale i zachowaniach funkcjonariuszy, czy warunkach aresztu opowiadał mąż po zwolnieniu.</p> <p>Niewątpliwie wnioskodawca był wówczas młodym chłopcem (w chwili zatrzymania ojca miał 9 lat, zaś w chwili jego zwolnienia 13 lat), który nie rozumiał tego, co się dzieje i nie mógł należycie tego ocenić. Z pewnością jego ojcu również nie było łatwo opowiadać o tym, co go spotkało w trakcie aresztowania, tym bardziej rozmawiać na ten temat z małoletnim synem. Nadto, dopiero później wnioskodawca dowiedział się więcej na temat swojego ojca – jego uprzedniego zaangażowania, podejmowanych działań, jak i działań ówczesnego aparatu wymiaru sprawiedliwości PRL z akt IPN, a także relacji matki.</p> </td> </tr> <tr> <td colspan="2"> </td> <td colspan="3"> <p>Kopie dokumentów z akt sprawy IPN</p> </td> <td colspan="3"> <p> <em> <!-- -->Dokumenty</em> zostały <em> <!-- -->sporządzone</em> przez <em> <!-- -->właściwe organy</em> w przewidzianej przepisami formie, zaś żadna ze stron nie kwestionowała zarówno ich treści, jak i autentyczności.</p> <p>Ponadto, w ocenie Sądu, pozostałe niezakwestionowane dokumenty, zgromadzone zarówno w aktach sprawy głównej, jak i w dołączonych aktach przesłanych przez IPN przyczyniły się do ustalenia stanu faktycznego, jak również miały wpływ na ocenę zeznań wnioskodawcy.</p> </td> </tr> <tr> <td colspan="2"> </td> <td colspan="3"> <p>Dokumenty załączone do wniosku</p> </td> <td colspan="3"> <p>Nie budziły wątpliwości Sądu dokumenty zgromadzone w sprawie, albowiem nie były one kwestionowane przez strony, a ich treść i autentyczność nie nasuwają żadnych podejrzeń co do prawdziwości i rzetelności ich sporządzenia mimo, iż zostały przedstawione w formie fotokopii.</p> </td> </tr> <tr> <td colspan="8"> <p> <strong> <!-- -->4.2. Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów</strong> </p> <p> <strong> <!-- -->(dowody, które sąd uznał za niewiarygodne oraz niemające znaczenia dla ustalenia faktów)</strong> </p> </td> </tr> <tr> <td colspan="2"> <p> <em> <!-- -->Lp. faktu z pkt 3.1 albo 3.2</em> </p> </td> <td colspan="2"> <p> <em> <!-- -->Dowód</em> </p> </td> <td colspan="4"> <p> <em> <!-- -->Zwięźle o powodach nieuwzględnienia dowodu</em> </p> </td> </tr> <tr> <td colspan="2"> <p>---</p> </td> <td colspan="2"> <p>------</p> </td> <td colspan="4"> <p>-------------------</p> </td> </tr> <tr> <td colspan="8"> <p> <strong> <!-- -->PODSTAWA PRAWNA</strong> </p> </td> </tr> <tr> <td colspan="8"> <p> <em> <!-- -->Odszkodowanie</em> </p> </td> </tr> <tr> <td rowspan="4"> <p>1.</p> </td> <td colspan="5"> <p>Kwota główna</p> </td> <td colspan="2"> <p>Odsetki</p> </td> </tr> <tr> <td colspan="5"> <p>----------</p> </td> <td colspan="2"> <p>------</p> </td> </tr> <tr> <td colspan="7"> <p> <em> <!-- -->Zwięźle o powodach podstawy prawnej</em> </p> </td> </tr> <tr> <td colspan="7"> <p>Odszkodowanie przewidziane w art. 8 ust. 1 ustawy lutowej ma analogiczne jak w przypadku odszkodowania za m.in. niewątpliwie niesłuszne tymczasowe aresztowanie uregulowanego w treści przepisów <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (rozdział 58)">rozdziału 58 Kodeksu postępowania karnego</a> charakter cywilno-prawny. W związku z tym, na tle regulacji wyrażonej w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 6)">art. 6 k.c.</a> wnioskodawca winien udowodnić podstawę oraz wysokość zgłoszonego roszczenia.</p> </td> </tr> <tr> <td colspan="8"> <p>Zadośćuczynienie</p> </td> </tr> <tr> <td rowspan="4"> <p>2.</p> </td> <td colspan="5"> <p>Kwota główna</p> </td> <td colspan="2"> <p>Odsetki</p> </td> </tr> <tr> <td colspan="5"> <p> <strong> <!-- -->940.000 złotych</strong> </p> </td> <td colspan="2"> <p> <strong> <!-- -->wraz z ustawowymi odsetkami od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty</strong> </p> <p>Sąd przyznał wnioskodawcy wskazaną kwoty z tytułu zadośćuczynienia wraz z odsetkami ustawowymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty. Odsetki od sumy pieniężnej stanowiącej zadośćuczynienie za niesłuszne skazanie są wynagrodzeniem za opóźnienie w zapłacie sumy pieniężnej, która jest już wymagalna, i dlatego należy uznać, że za czas do wydania przez sąd prawomocnego orzeczenia odszkodowawczego odsetki nie przysługują (zob. Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 29 kwietnia 1991 roku, sygn. akt V KRN 475/90).</p> </td> </tr> <tr> <td colspan="7"> <p> <em> <!-- -->Zwięźle o powodach podstawy prawnej</em> </p> </td> </tr> <tr> <td colspan="7"> <p>Zgodnie z treścią <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19910340149" title="Ustawa z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego - Dz. U. z 1991 r. Nr 34, poz. 149 (art. 11;art. 11 ust. 1)">art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 23 lutego 1991 roku o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego</a> (dalej: ustawa lutowa), pozwala na dochodzenie odszkodowania i zadośćuczynienia osobie, wobec której postępowanie umorzono z powodów, o których mowa w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 17;art. 17 § 1;art. 17 § 1 pkt. 1;art. 17 § 1 pkt. 2)">art. 17 § 1 pkt 1 i 2 k.p.k.</a> lub uniewinniono ją, a osoba ta była zatrzymana lub tymczasowo aresztowana. Z kolei przepis art. 11 ust. 2 ustawy lutowej, pozwala na dochodzenie odszkodowania i zadośćuczynienia osobie, która była pozbawiona wolności, bez przeprowadzenia zakończonego orzeczeniem postępowania.</p> <p>Analiza akt sprawy, w tym dokumentacji przekazanej przez Oddziałowe Archiwum IPN w <span class="anon-block">K.</span>, wskazuje, iż zatrzymanie <span class="anon-block">M. B.</span> było bezprawne i było aktem świadomej represji organów za jego działalność niepodległościową. Bezpośrednią przyczyną aresztowania <span class="anon-block">M. B.</span> była jego służba w wywiadzie wojskowym Rzeczypospolitej Polskiej w latach 1923-1926. Podkreślić należy, że ustawa lutowa wskazuje graniczną datę represji, natomiast nie określa czasowo działalności uprawnionego na rzecz niepodległego bytu państwa polskiego. W ocenie Sądu służba w wywiadzie Wojska Polskiego II Rzeczypospolitej Polskiej jest działalnością na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego. Tym samym zachodzą przesłanki do zasadzenia zadośćuczynienia</p> <p> <span class="anon-block">M. B.</span> aktywnie działał na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego i z tego powodu został pozbawiony wolności przez okres ponad 3 lat i 10 miesięcy. Ustalony w sprawie stan faktyczny nie pozostawia wątpliwości, iż wnioskodawcom przysługuje prawo do żądania odszkodowania i zadośćuczynienia na podstawie art. 8 ust. 1 w zw. z art. 11 ust. 1 w/w ustawy lutowej. Postępowanie w niniejszej sprawie zostało umorzone a uprawniony nie otrzymał zadośćuczynienia.</p> <p>W związku ze śmiercią ojca wnioskodawcy, w prawa <span class="anon-block">M. B.</span> wstąpił jego spadkobierca w osobach syna <span class="anon-block">A. B. (1)</span>.</p> <p>Reasumując, w stosunku do wnioskodawcy spełnione zostały przesłanki formalne dające podstawy do wystąpienia o zadośćuczynienie (przepis art. 11 ust. 1 w zw. z art. 8 ust. 1 ustawy lutowej).</p> </td> </tr> <tr> <td colspan="8"> <p>Inne</p> </td> </tr> <tr> <td rowspan="3"> <p>3.</p> </td> <td colspan="7"> <p>-------</p> </td> </tr> <tr> <td colspan="7"> <p> <em> <!-- -->Zwięźle o powodach podstawy prawnej</em> </p> </td> </tr> <tr> <td colspan="7"> <p>-------------</p> </td> </tr> <tr> <td colspan="8"> <p> <strong> <!-- -->ROZSTRZYGNIĘCIE SĄDU W PRZEDMIOCIE ŻĄDANIA</strong> </p> </td> </tr> <tr> <td colspan="8"> <p> <em> <!-- -->Zwięźle o powodach rozstrzygnięcia</em> </p> </td> </tr> <tr> <td colspan="8"> <p> <em> <!-- -->Odszkodowanie</em> </p> </td> </tr> <tr> <td rowspan="2"> <p>1.</p> </td> <td colspan="6"> <p>Kwota główna</p> </td> <td> <p>Odsetki</p> </td> </tr> <tr> <td colspan="6"> <p>Na marginesie wskazać należy, iż wprawdzie pełnomocnik wnioskodawcy podczas rozprawy w dniu 5 kwietnia 2024 roku wniósł z ostrożności procesowej o zasądzenie uzupełniające odszkodowania (k. 53), jednakże nie wykazał co się miało na nie składać, zaś kwestia tego czy poniesiono szkodę i w jakiej wysokości obciąża wnioskującego.</p> <p>Przenosząc powyższe rozważania prawne na grunt rozpoznawanej sprawy, stwierdzić należy, że żądanie wnioskodawcy w zakresie dochodzenia odszkodowania nie zasługiwało na uwzględnienie.</p> </td> <td> <p>------------</p> </td> </tr> <tr> <td colspan="8"> <p>Zadośćuczynienie</p> </td> </tr> <tr> <td rowspan="2"> <p>2.</p> </td> <td colspan="6"> <p>Kwota główna</p> </td> <td> <p>Odsetki</p> </td> </tr> <tr> <td colspan="6"> <p> <strong> <!-- -->940.000 (słownie: dziewięćset czterdzieści tysięcy) złotych</strong> </p> <p>Wniosek <span class="anon-block">A. B. (1)</span> o przyznanie zadośćuczynienia na rzecz jego zmarłego ojca <span class="anon-block">M. B.</span> za okres zatrzymania i aresztowania zasługuje na uwzględnienie co do zasady, natomiast dochodzoną kwotę Sąd uznał za uzasadnioną w części, z przyczyn podanych poniżej.</p> <p>Niewątpliwie w wyniku zatrzymania <span class="anon-block">M. B.</span> doznał szkody niematerialnej (krzywdy), co czyni zgłoszone przez niego roszczenie za usprawiedliwione co do zasady.</p> <p> <span class="anon-block">M. B.</span> jeszcze przed zatrzymaniem chorował na <span class="anon-block">(...)</span> (doniesienie z dnia 17.06.1950 roku – plik Ka_0_2_2087_1.pdf strona 80). W toku internacji jego stan zdrowia pogarszał się, o czym świadczy chociażby orzeczenie lekarskie ze <span class="anon-block"> Szpitala (...)</span> w <span class="anon-block">B.</span> z dnia 11.09.1951 roku – stwierdzono u niego <span class="anon-block">(...)</span> (plik Ka_0_2_2087_1.pdf strona 105). Funkcjonariusze Wojewódzkiego <span class="anon-block"> (...)</span> (<span class="anon-block">(...)</span>.) w <span class="anon-block">K.</span> byli w pełni świadomi, że stan zdrowia <span class="anon-block">M. B.</span> pogarsza się i jego dalsze przesłuchanie, a także izolacja może skutkować jego zgonem. Przy czym mając tę wiedzę – akceptowali to i godzili się na to, jednocześnie szukając dla niego pomocy medycznej, jednak nie w celu, aby wyzdrowiał, lecz by przekazał im interesujące ich treści (zeznania o danej treści).</p> <p>Sąd miał także na względzie, iż oprócz przemocy fizycznej polegającej na biciu, funkcjonariusze aparatu PRL stosowali inne „wytrawne” metody oddziaływania psychicznego na zatrzymanego, o czym świadczy chociażby <span class="anon-block"> (...)</span> datowany na dzień 30 grudnia 1950 roku, gdzie pośród metod wskazano m.in. „[…] <em> <!-- -->wytworzenie w nim przekonania iż mamy zainteresowanie w tym kierunku i tym samym przygotować go do mającego nastąpić zatrzymania jego rodziny, /żony i syna/</em>”, „[…] <em> <!-- -->w toku przesłuchania wykorzystać list przesłany mu przez jego żonę w tym celu, by pobudzić w nim tęsknotę za rodziną</em>”, „[…] <em> <!-- -->spowodować wysiedlenie ich z <span class="anon-block">K.</span> do uprzednio przygotowanego w tym celu mieszkania</em>”, „<em> <!-- -->W nowym miejscu zamieszkania rodzinę <span class="anon-block">B.</span> poddać systematycznemu rozpracowaniu operacyjnemu</em>” (plik Ka_0_2_2087_1.pdf” strona 91). Stąd też informacje jakimi „raczyli” go funkcjonariusze musiały wyjątkowo negatywnie wpływać na jego stan psychiczny.</p> <p>Nie sposób omieszkać wskazania, że w chwili zatrzymania <span class="anon-block">M. B.</span> miał 66 lat, stąd funkcjonariusze <span class="anon-block"> (...)</span> znęcając się nad nim zarówno fizycznie, jak i psychicznie musieli być świadomi, iż ich działania mogą mieć skutek znacznego pogorszenia się stanu jego zdrowia. Zatrzymany był wielokrotnie przesłuchiwany, w krótkich odstępach czasu, czasami codziennie. Z kolei objętość protokołów przesłuchań wskazuje, że były to przesłuchania wielogodzinne. Przesłuchania zatrzymanego były, pomimo jego stanu zdrowia, długie (zdecydowanie dłuższe niż zalecane – do 4 godzin dziennie z przerwami). Powala to przypuszczać, iż wobec zatrzymanego stosowano niedozwolone metody śledcze w tym m.in. konwejer (pozbawianie przesłuchiwanego snu, przesłuchując go ciągle przy zmieniających się osobach przesłuchujących). Wskazać przy tym należy, że zatrzymany był przesłuchiwany w <span class="anon-block">K.</span> niemal 120 razy, głównie przez funkcjonariusza <span class="anon-block"> (...)</span> w <span class="anon-block">K.</span> <span class="anon-block">A. H.</span>, który był głównym referentem sprawy przeciwko <span class="anon-block">M. B.</span>. Przy czym w aktach spraw nadesłanych przez IPN brak jest dowodów, aby prowadzone były inne czynności procesowe, zaś izolacja ojca wnioskodawcy była raz za razem przedłużana na kolejne okresy, co pozwala na przyjęcie, iż miała wyraz znęcania się nad zatrzymanym. Z relacji przekazanej wnioskodawcy przez matkę, której to <span class="anon-block">M. B.</span> opowiadał o tym, co przeżył w toku zatrzymania wynika, że stosowano wobec niego konwejer, bicie, sadzano go na stołku z odwróconą nogą, siedział w celi wypełnionej wodą.</p> <p> <span class="anon-block">M. B.</span> wrócił do żony i syna po ponad 3 latach i 10 miesiącach i 11 dniach nieobecności, jako człowiek schorowany i skryty. Z synem przez cały czas zatrzymania się nie widział. Kontakt z rodziną miał znikomy. Wykorzystywano jego bliskich, aby zmusić go do uzyskania określonych, obciążających jego i inne osoby wyjaśnień. Na temat izolacji i jej warunków rozmawiał wyłącznie z małżonką. W trakcie zatrzymania miały miejsce sytuacje, które źle wpływały zarówno na stan psychiczny, jak i fizyczny wnioskodawcy. Niewątpliwie wobec ojca wnioskodawcy stosowano niedozwolone metody przesłuchań i tortury.</p> <p> <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 ()">Kodeks postępowania karnego</a> nie definiuje pojęcia „zadośćuczynienie” i dlatego miarodajne w tym względzie są przepisy prawa cywilnego materialnego, a zwłaszcza <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 445;art. 445 § 1)">art. 445 § 1 k.c.</a>, z którego treści wynika że zadośćuczynienie winno być odpowiednie. „Odpowiednia suma” to wartość, która spełnia stawianą jej funkcję kompensacyjną, jest określana indywidualnie w oparciu o rodzaj, czas trwania cierpień fizycznych i psychicznych, ich natężenie, stopień dolegliwości z jaką wiązało się stosowanie tymczasowego aresztowania, a więc przykrości natury moralnej z tego wynikających w tym dobrego imienia, ostracyzm środowiskowy, konieczność poddania się rygorom związanym ze stosowaniem tego środka zapobiegawczego, nieprzychylne reakcje po zwolnieniu z aresztu (chociażby konieczność zwolnienia dotychczas zajmowanego mieszkania), stan zdrowia w czasie wykonywania środka oraz po zwolnieniu z aresztu (który się znacznie pogorszył).</p> <p>Ustalając wysokość żądanego zadośćuczynienia dodatkowego, należy kierować się oczywiście odpowiednio stosowanym poglądem, że określenie skali krzywdy doznanej pozbawieniem wolności zarówno w warunkach Zakładu Karnego w <span class="anon-block">K.</span>, jak i Zakładu Karnego w <span class="anon-block">W.</span> przy <span class="anon-block">ul. (...)</span> (ówcześnie jednej z najsurowszych jednostek penitencjarnych dla więźniów, co Sądowi <em> <!-- -->meriti</em> jest wiadomo z urzędu) wymaga rzetelniejszego rozważenia całokształtu okoliczności dotyczących czasu trwania, rygorów tam panujących, sytuacji rodzinnej, stanu zdrowia wieku, skutków w sferze psychiki, utraty autorytetu w środowisku, trybu życia przed internowaniem i szeregu innych okoliczności na podstawie których możliwe było zakreślenie granic odczucia krzywdy przez ojca wnioskodawcy.</p> <p>Trzeba dodatkowo pamiętać, że utrwalony jest w orzecznictwie pogląd, iż w przypadku osób internowanych kwoty przyznawanych zadośćuczynień winny być wyższe od tych, jakie są przyznawane osobom dochodzącym roszczeń na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 552)">art. 552</a> i następne <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 ()">k.p.k.</a> Sytuacja internowanych była trudniejsza, aniżeli osób pozbawionych wolności w związku z postępowaniem karnym. O pozbawieniu wolności decydował organ administracyjny, zaś internowany nie miał żadnej możliwości zaskarżenia decyzji w przedmiocie pozbawienia wolności ani szans na jakąkolwiek ocenę jej zasadności, co wzbudzało dodatkowo frustrację, żal i poczucie niesprawiedliwości. Istotne było także i to, że nieprzewidywalny był także okres izolacji, zaś osoby internowane miały podstawy by – z uwagi na ówczesną sytuację społeczno-polityczną – odczuwać obawy o swój los (zob. np. wyrok SA w Katowicach z dnia 7 kwietnia 2009 roku, sygn. akt II AKa 68/09).</p> <p>Podkreślić należy, że tymczasowe aresztowanie <span class="anon-block">M. B.</span> było nie wynikiem omyłki sądowej, lecz przede wszystkim elementem represji politycznej z uwagi na zaangażowanie na rzecz wolności i niepodległości Państwa Polskiego, w tym pełnionymi funkcjami w okresie międzywojennych. Stosowanie aresztowania w wyniku represji politycznych wpłynęło bardzo negatywnie na sytuację finansową i bytową całej jego rodziny, o czym zeznał <span class="anon-block">A. B. (1)</span>. Przez cały okres zatrzymania <span class="anon-block">M. B.</span> niewątpliwie cierpiał emocjonalnie z powodu obawy o sytuację życiową i materialną swojej rodziny, która pozostawała na jego utrzymaniu. Sąd uwzględnił okoliczność, że <span class="anon-block">M. B.</span> jako więzień polityczny przebywał w areszcie w okresie PRL. Powszechnie znane są niezwykle trudne warunki bytowe panujące w więzieniach w tamtym okresie, niehumanitarny sposób traktowania więźniów, zwłaszcza politycznych, co Sądowi jest znane z urzędu – z relacji osób osadzonych z innych spraw, czy też materiałów IPN.</p> <p>Kwota 940.000 złotych w przeliczeniu daje kwotę 666.19 złotych za dzień zatrzymania (około 20.000 zł za miesiąc) (940.000 złotych / 1411 dni), zatem jest to kwota zdecydowanie wyższa od przeciętnie orzekanej w tego typu sprawach w przypadku tymczasowego aresztowania (około 10.000 zł za miesiąc). Powyższa kwota wyraża odczuwalną wartość ekonomiczną, a jednocześnie nie sprawia wrażenia nadmiernie wygórowanej. Przyznanie osobie represjonowanej zadośćuczynienia, nie może być wygórowane i prowadzić do bezpodstawnego wzbogacenia, wysokość przyznanego zadośćuczynienia powinna być utrzymana w rozsądnych granicach odpowiadających aktualnym warunkom i przeciętnej stopie życiowej społeczeństwa (wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 21 listopada 2012 roku, sygn. akt II AKa 228/12). Zadośćuczynienie winno wyrównać doznane krzywdy ale też być „odpowiednie”, a ustalenie jaka kwota w konkretnych okolicznościach jest „odpowiednia”, należy do sfery swobodnego uznania sądu.</p> <p>W rozpoznawanej sprawie Sąd kierował się zasadą, aby przyznane zadośćuczynienie równoważyło krzywdę, nie stanowiąc zarazem źródła wzbogacenia. Takiego charakteru w żaden sposób nie miała żądana przez wnioskodawcę kwota 1.500.000 złotych, w ocenie Sądu, będąca kwotą skrajnie wygórowaną i całkowicie nieadekwatną, dlatego też w pozostałym zakresie Sąd oddalił wniosek <span class="anon-block">A. B. (1)</span> co do zadośćuczynienia.</p> <p>Reasumując, w ocenie Sądu, przyznana kwota zadośćuczynienia w łącznej wysokości 940.000 złotych jest uzasadniona powyższymi okolicznościami, które spotęgowały wyrządzoną <span class="anon-block">M. B.</span> krzywdę. Natomiast w pozostałej części wniosek został oddalony, jako wygórowany.</p> </td> <td> <p> <strong> <!-- -->wraz z odsetkami ustawowymi od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty</strong> </p> </td> </tr> <tr> <td colspan="8"> <p>Inne</p> </td> </tr> <tr> <td> <p>3.</p> </td> <td colspan="7"> <p>----------------------</p> </td> </tr> <tr> <td colspan="8"> <p> <strong> <!-- -->Inne ROZSTRZYGNIĘCIA Zawarte w WYROKU</strong> </p> </td> </tr> <tr> <td colspan="3"> <p> <em> <!-- -->Punkt rozstrzygnięcia z wyroku</em> </p> </td> <td colspan="5"> <p> <em> <!-- -->Przytoczyć okoliczności</em> </p> </td> </tr> <tr> <td colspan="3"> <p>2.</p> </td> <td colspan="5"> <p>Przyznanie zadośćuczynienia w kwocie 940.000 złotych obligowało Sąd do oddalenia wniosku w pozostałej części. Powody przyznania kwoty 940.000 złotych tytułem zadośćuczynienia są jednocześnie powodami, dla których wniosek oddalono w pozostałej części.</p> </td> </tr> <tr> <td colspan="3"> <p>3.</p> </td> <td colspan="5"> <p> <strong> <!-- -->Sąd zgodnie z art. 13 ustawy lutowej zasądził od Skarbu Państwa na rzecz <span class="anon-block">A. B. (1)</span> kwotę 240 złotych tytułem zwrotu wydatków związanych z ustanowieniem pełnomocnika, mając na uwadze przepisy § 11 ust. 6 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U.2023.1964 t.j.).</strong> </p> </td> </tr> </table> <table> <colgroup> <col width="120"/> <col width="602"/> </colgroup> <tr> <td colspan="2"> <p> <strong> <!-- -->KOszty procesu</strong> </p> </td> </tr> <tr> <td> <p> <em> <!-- -->Punkt rozstrzygnięcia z wyroku</em> </p> </td> <td> <p> <em> <!-- -->Przytoczyć okoliczności</em> </p> </td> </tr> <tr> <td> <p>4.</p> </td> <td> <p>O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19910340149" title="Ustawa z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego - Dz. U. z 1991 r. Nr 34, poz. 149 (art. 13)">art. 13 ustawy z dnia 23 lutego 1991 roku o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego</a> zgodnie z którym to przepisem koszty postępowania w sprawach objętych ustawą ponosi Skarb Państwa.</p> </td> </tr> </table> <table> <colgroup> <col width="722"/> </colgroup> <tr> <td> <p> <strong> <!-- -->PODPIS</strong> </p> </td> </tr> </table> </div>