I SA/Wa 2494/19

SENTENCJA Sygn. akt I SA/Wa 2494/19 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 9 listopada 2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Kosińska Sędziowie WSA Anna Falkiewicz-Kluj (spr.) WSA Przemysław Żmich po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 listopada 2020 r. sprawy ze skargi W. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności oddala skargę. UZASADNIENIE Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], dalej "SKO", utrzymało w mocy decyzję nr [...] Zarządu [...] z [...] lipca 2019 r. o odmowie przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności w odniesieniu do nieruchomości położonej w [...], przy ul. [...] oznaczonej jako działka ew. nr [...] z obrębu [...], uregulowanej w księdze wieczystej nr [...], dalej "nieruchomość". Stan sprawy przedstawiał się w sposób następujący. Decyzją z [...] lipca 2019 r., nr [...] Zarząd [...] po rozpatrzenia wniosku W. P., dalej "Skarżąca", z [...] grudnia 2018 r. odmówił przekształcenia prawa użytkowania wieczystego ww. nieruchomości w prawo własności. Od decyzji odwołanie wniosła Skarżąca, żądając zmiany ww. orzeczenia. SKO rozpoznając odwołanie wskazało, że materialnoprawną podstawą decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 29 lipca 2005r. - o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości (Dz.U. z 2012r. Nr 8.,ze zm. - dalej "ustawa przekształceniowa" bądź "ustawa"). Zgodnie z obecnym brzmieniem art. 1 ust. 1 ustawy (tj. nadanym przez art. 16 ustawy z dnia 20 lipca 2018 roku o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów - Dz. U. 2019 poz. 916) osoby fizyczne będące w dniu [...] października 2005 r. użytkownikami wieczystymi nieruchomości zabudowanych na cele mieszkaniowe lub zabudowanych garażami albo przeznaczonych pod zabudowę na cele mieszkaniowe lub pod zabudowę garażami oraz nieruchomości rolnych mogą wystąpię z żądaniem przekształcenia prawa użytkowania wieczystego tych nieruchomości w prawo własności. Przez nieruchomość rolną rozumie się nieruchomość rolną w rozumieniu kodeksu cywilnego, z wyłączeniem nieruchomości przeznaczonych w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego albo w decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu na cele inne niż rolne. Organ stwierdził, że skoro wpis prawa użytkowania wieczystego do księgi wieczystej został dokonany w 2019 r., a więc po upływie terminu o którym mowa w ustawie przekształceniowej Skarżąca nie może skutecznie wystąpić z żądaniem przekształcenia prawa użytkowania wieczystego nieruchomości we własność. Bez znaczenia jest przy tym okoliczność, iż prawo użytkowania wieczystego przedmiotowego gruntu powstało na podstawie wyroku Sądu Okręgowego w [...],[...] Wydział [...] [...], z dnia [...] czerwca 2018 r., sygn. akt [...] [...], bowiem przesłanką uzasadniającą przekształcenie z woli ustawodawcy jest data wpisu prawa użytkowania wieczystego. Możliwość przekształcenia dotyczy wyłącznie tych użytkowników wieczystych, których prawo istniało w dniu wejścia w życie ustawy, czyli w dniu [...] października 2005r. Zgodnie z art. 27 ust. 1 zdanie drugie ustawy o gospodarce nieruchomościami, oddanie nieruchomości gruntowej w użytkowanie wieczyste i przeniesienie tego prawa w drodze umowy - wymaga wpisu w księdze wieczystej. Wpis w księdze wieczystej ma charakter konstytutywny zarówno dla ustanowienia prawa użytkowania wieczystego, jak i dla jego przeniesienia. Przed dokonaniem wpisu prawo użytkowania wieczystego nie istnieje, nawet pomimo zawarcia umowy w formie aktu notarialnego o oddaniu gruntu w użytkowanie wieczyste. Wpis do księgi wieczystej ma moc wsteczną od daty złożenia wniosku o wpis - art. 29 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych w hipotece, użytkowanie wieczyste powstaje dopiero po dokonaniu wpisu, lecz od dnia złożenia wniosku. Przepis art. 27 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie wyłącza stosowania przepisu art. 29 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, który w swej treści stanowi, że wpis w księdze wieczystej ma moc wsteczną od chwili złożenia wniosku o dokonanie wpisu, wpis ma charakter konstytutywny, ale działa z mocą ex tunc. Przesłanką pozytywną, uzasadniającą przekształcenie prawa użytkowania wieczystego jest, zatem data wpisu tego prawa a dokładnej data złożenia wniosku o dokonanie takiego wpisu. W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że prawo użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości nie istniało w dniu [...] października 2005 r., a zatem brak było podstaw do uwzględnienia wniosku z [...] grudnia 2018 r. Odnosząc się do zarzutów odwołania, organ przyznał, że ustanowienie użytkowania wieczystego po upływie blisko 30 lat do daty złożenia wniosku jest okolicznością naganną, jednak ocena negatywnych dla Skarżącej skutków takiego działania nie mieści się w granicach rozpoznawanej sprawy. Również fakt, iż Zarząd [...] wydał zaskarżoną decyzję po [...] czerwca 2019 r. tj. [...] lipca 2019 r. nie ma znaczenia dla prawidłowości i ważności podjętego rozstrzygnięcia. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wywiodła Skarżąca. Zaskarżonej decyzji zarzuciła: 1. naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 7 ustawy z 14 czerwca 1960 r kodeks postępowania administracyjnego - t. j D.U. 2020.256, dalej "kpa", 7a § 1 kpa i 77 § 1 kpa, w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 kpa poprzez zaniechanie przeprowadzenia wyczerpującego postępowania dowodowego, bezspornego ustalenia stanu faktycznego tj. zebrania materiału dowodowego oraz jego wszechstronnego rozpatrzenia w zakresie ustalenia rzeczywistej sytuacji związanej z wpisem użytkowania wieczystego w księgę wieczystą, a w szczególności pominięcie stwierdzonego przez Sąd Rejonowy [...] i potwierdzonego przez Sad Okręgowy w [...] niczym nie uzasadnionej opieszałości organu Państwa w rozpoznaniu wniosku spadkodawców dawnych właścicieli nieruchomości, a następnie strony w przedmiocie przekształcenia najmu w/w nieruchomości w użytkowanie wieczyste; 2. naruszenie przepisów postępowania administracyjnego mające wpływ na wynik sprawy tj. art. 8 § 1 kpa oraz art. 12 § 1 kpa poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu I stopnia i nie przeanalizowanie w ogóle poczynionych ustaleń przez sądy rejonowy [...] i okręgowy w [...] w ramach postępowań "o wydanie zastępczego oświadczenia woli", które dotyczyły w/w nieruchomości w sytuacji gdy w/w sady jednoznacznie wskazały, iż brak było jakichkolwiek podstaw by nie przekształcić wcześniej, tj. już w latach 90 tych ubiegłego stulecia, najmu w użytkowanie wieczyste, co stanowi naruszenie zasad działania organów administracji publicznej w sposób budzący zaufanie obywateli do władzy publicznej albowiem uwierzytelnia celowe zaniechanie organów państwa w relacji z obywatelem i sankcjonuje ograniczenie praw obywatela w związku z bezprawnym działaniem organu administracji publicznej. Wskazując na powyższe zarzuty wniosła o uchylenie obu decyzji i zwrot kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2019, poz. 2167, dalej "ppsa" ) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej. Ocenie podlega konkretna sprawa, rozpoznawana wcześniej przez organ administracji publicznej, pod kątem prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa i trafności rozstrzygnięcia. Kompetencje sądu administracyjnego nakładają na niego obowiązek oceny przebiegu postępowania administracyjnego i to zarówno czynności podejmowanych w toku tego postępowania jak i treści i podstaw wydanej decyzji administracyjnej. Działanie sądu ma bowiem na celu ewentualne wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji czy postanowienia, które w jakikolwiek sposób naruszałyby obowiązujące prawo. (por. wyrok NSA Warszawa z 20 stycznia 2010 r. I GSK 982/08 LEX nr 594803). Ustawa z 29 lipca 2005 r. w art. 1 ust. 1 dawała osobom fizycznym możliwość domagania się przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności o ile w dniu [...] października 2005 r. były użytkownikami wieczystymi nieruchomości których dotyczył wniosek. Kluczowym dla skuteczności złożenia takiego wniosku była więc data [...] października 2005 r. Mają rację organy rozpoznające sprawę, że ustanowienie prawa użytkowania wieczystego wymaga dla swej skuteczności wpisu w księdze wieczystej. Powyższe wynika z art. 27 ust. 1 zd. 2 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U.2020.1990), dalej "ugn". Przepis ten jest jasny i nie wymaga jakiejkolwiek wykładni. Wpis prawa własności do księgi wieczystej odnosi natomiast skutek od daty jego złożenia (ex tunc), co z kolei wynika z art. 29 ustawy z 6 lipca 1882 r. o księgach wieczystych i hipotece (t.j. Dz.U.2019.2204 ). Jak wynika z księgi wieczystej prowadzonej dla tej nieruchomości wpis prawa użytkowania wieczystego nastąpił [...] lutego 2019 r. a więc znacznie po upływie terminu wskazanego w art. 1 ust. 1 ustawy przekształceniowej. Skutkuje to brakiem możliwości przekształcenia tego prawa we własność. Bez znaczenia prawnego pozostają zatem wskazywane przez Skarżącą fakty związane z opieszałością organu w rozpoznaniu wniosku o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego na rzecz następców prawnych dawnych właścicieli nieruchomości [...] a następnie przekształcenia umowy najmu czy czas trwania postępowania przed sądami powszechnymi. Nawet gdy sądy te wskazywały, że brak było podstaw by nie przekształcić wcześniej umowy najmu w użytkowanie wieczyste to okoliczności te nie zmieniają ani stanu faktycznego w tej sprawie ani tym bardziej obowiązującego stanu prawnego. Nawiasem mówiąc Skarżąca uzyskała wyrok zastępujący oświadczenie woli także po dacie wskazanej w ustawie przekształceniowej, co zresztą wynika z treści skargi. Przyznała więc, że zdarzenia uruchamiające możliwość ustanowienia prawa użytkowania wieczystego miały miejsce znacznie po upływie terminu o jakim mowa w art. 1 ustawy przekształceniowej. Nie odniesienie się przez organ do tego wyroku nie ma zresztą, w świetle powołanych wyżej przepisów ustawy przeształceniowej i ustawy o księgach wieczystych i hipotece wpływu na prawidłowość rozstrzygnięcia organów. Co do pozostałych zarzutów skargi Sąd uznał je za niezasadne. Organ dokonał prawidłowej wykładni przepisów prawa materialnego a uzasadnienie spełnia wymogi art. 107 § 3 kpa. Wbrew wywodom skargi brak jest jakichkolwiek podstaw do takiej wykładni przepisów ustawy o księgach wieczystych i hipotece, która prowadziłaby do możliwości przyjęcia wcześniejszej daty złożenia wniosku o wpis prawa użytkowania wieczystego. Wadliwe działanie organów administracji, który nie rozpoznaje sprawy w rozsądnym terminie i konieczność toczenia sporów sądowych nie wpływa na brzmienie bezwzględnie obowiązujących przepisów prawa materialnego i jego wykładnię. Z tych względów i na podstawie art. 151 ppsa Sąd orzekł jak w wyroku. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym miało miejsce w związku z obowiązywaniem stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19. Zgodnie bowiem z art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.), dodanego art. 46 pkt 21 ustawy z 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. z 2020 r. poz. 875), przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Z uwagi na znaczny wzrost wykrytych zakażeń w całym kraju, objęcie [...] strefą zagrożenia czerwoną, liczbę stron postępowania i nie możność przeprowadzenia rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku jak również z uwagi na zarządzeniem Prezesa WSA w Warszawie nr 21 z 16 października 2020 r. o wstrzymaniu orzekania na posiedzeniach jawnych i przyjęcia zasady orzekania na posiedzeniach niejawnych, Sąd orzekł w takim właśnie trybie.