II SA/Lu 293/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Pawlos - Janusz Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc - Malec (sprawozdawca) Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski po rozpoznaniu w Wydziale II w dniu 3 listopada 2020 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi S. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2020r., znak: [...] w przedmiocie skierowania do domu pomocy społecznej oddala skargę. UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] marca 2020 r., znak: SKO. [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze - po rozpatrzeniu odwołania S. W. - utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy G. przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w G. dnia [...] grudnia 2019 r., znak: [...] orzekającą o skierowaniu z dniem [...] stycznia 2020 r. S. W. do Domu Pomocy Społecznej w J. L. - "[...]." W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że prawomocnym postanowieniem z dnia [...] lutego 2018 r., sygn. akt III RNs [...] Sąd Rejonowy w J. L. III Wydział Rodzinny i Nieletnich orzekł o umieszczeniu S. W. w domu pomocy społecznej, bez jego zgody, a zatem w wykonaniu tego postanowienia należało skierować skarżącego do właściwego domu pomocy społecznej. W odwołaniu skarżący podnosił, że zamieszkuje wraz z ojcem, który sprawuje nad nim należytą opiekę oraz zapewnia mu odpowiednie warunki egzystencji, a więc skierowanie go do domu pomocy społecznej jest nieuzasadnione. Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie uwzględniło odwołania, podzielając ustalenia i stanowisko organu I instancji. Wyjaśniło, że z przepisu art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2019 r., poz. 1507), dalej jako "u.p.s." wynika, że po świadczenie w postaci umieszczenia w domy pomocy społecznej należy sięgać po wykorzystaniu wszystkich możliwości pomocy środowiskowej w miejscu zamieszkania, co miało miejsce w niniejszej sprawie. Jak wynika z akt, w szczególności z wywiadu środowiskowego z dnia [...] grudnia 2019 r., S. W. zamieszkuje wraz ze swoim ojcem w drewnianym domu jednorodzinnym, pozbawionym bieżącej wody oraz zaopatrzonym w podstawowy sprzęt codziennego użytku. Ojciec skarżącego jest osobą nadużywającą alkoholu, dlatego nie może sprawować należytej opieki nad synem, który jest osobą niepełnosprawną i wymagającą stałej opieki ze strony lekarzy specjalistów. Skarżący spełnia zatem przesłanki umieszczenia go w domu pomocy społecznej. Kolegium wyjaśniło następnie, że umieszczenie w domu pomocy społecznej wymaga uzyskania zgody osoby mającej być w takim domu umieszczona lub zgody jej przedstawiciela ustawowego. W niniejszej sprawie zgodę zastąpiło postanowienie Sądu Rejonowego w J. L. III Wydział Rodzinny i Nieletnich o skierowaniu skarżącego do domu pomocy społecznej. Obecnie organy są związane tym postanowieniem, dlatego orzekły o skierowaniu skarżącego do DPS [...]. Zarzuty dotyczące opieki sprawowanej nad nim przez jego ojca, wobec prawomocnego postanowienia sądu rodzinnego, nie mogły być uwzględnione obecnie przez organy administracyjne. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie S. W. domagał się uchylenia decyzji organów obu instancji, zarzucając ich wydanie z naruszeniem przepisów postępowania: - art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. polegającym na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie i na pominięciu dowodów korzystnych dla skarżącego, z których wynika, że niezbędna mu pomoc może być zapewniona w formie usług opiekuńczych, a codzienną opiekę sprawuje ojciec skarżącego - S. W.; - art. 8 § 1 i 107 § 3 k.p.a. poprzez nienależyte, ogólne uzasadnienie zaskarżonej decyzji, co uniemożliwia dokonanie kontroli zaskarżonej decyzji i jest niezgodne z zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa; - art. 7 k.p.a. poprzez pobieżne zbadanie okoliczności faktycznych sprawy i skupienie się tylko na orzeczeniu Sądu z dnia [...] lutego 2018 r., sygn. akt III RNs [...], które z uwagi na fakt wydania ponad dwa lata temu nie odpowiada aktualnemu stanowi faktycznemu sprawy. Ponadto skarżący - na podstawie art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2019.2325 t.j.), dalej jako "p.p.s.a." - wniósł o dopuszczenie dowodów: - z dokumentów tj. wniosku prokuratora o skierowanie na leczenie odwykowe ojca skarżącego, opinii biegłych oraz akt sprawy toczącej się przed Sądem Rejonowym w J. L. III Wydział Rodzinny i Nieletnich, sygn. akt III RNs [...] wraz z postanowieniem oddalającym wniosek o skierowanie ojca skarżącego na leczenie odwykowe, na okoliczność, że opiekun faktyczny skarżącego - ojciec S. W. – wbrew ustaleniom organów - nie jest osobą uzależnioną alkoholu (nie nadużywa alkoholu); - z zeznań świadka – ojca skarżącego na okoliczność sprawowanej opieki nad synem. Skarżący podniósł, że "decyzja w sprawie umieszczenia osoby w domu pomocy społecznej uwarunkowana jest spełnieniem łącznie trzech przesłanek: po pierwsze może ona być wydana jedynie w sytuacji, kiedy osoba wymaga całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności; po drugie - osoba te ze względów określonych w przesłance pierwszej, nie może samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu; po trzecie - osobie tej nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych" (wyrok WSA w Poznaniu z dnia 19 grudnia 2019 r., II SA/Po 477/19). Wyjaśnił, że potrzebuje pomocy i faktycznie taką pomoc od kilkunastu lat zapewnia mu jego ojciec, a więc nie ma potrzeby umieszczenia skarżącego w domu pomocy społecznej. Podniósł, że niewykluczone jest też wystąpienie do sądu o zmianę postanowienia wydanego w sprawie III RNs [...] z dnia [...] lutego 2018 r. Zarzucił, że umieszczenie go wbrew jego woli w DPS należy postrzegać jako "pozbawienie wolności" w rozumieniu art. 41 ust. 1 Konstytucji, dlatego cały stan faktyczny winien być przeanalizowany dokładnie, a ograniczenie się przez organ tylko do związania orzeczeniem sądu powszechnego narusza przepisy art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. i nie uwzględnia interesu strony. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że sądy administracyjne sprawują wyłącznie kontrolę legalności działalności organów władzy publicznej, a więc nie rozstrzygają samodzielnie spraw administracyjnych. Wynika to z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r., poz.2167) oraz z art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019r., poz. 2325 ze zm.), dalej jako "p.p.s.a.". W ramach tej kontroli sądy oceniają, czy zaskarżona decyzja jest zgodna z obowiązującymi przepisami oraz, czy przy jej wydaniu organy nie naruszyły przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dokonując kontroli zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji w przedstawionym zakresie, stwierdzić należy, że skarga nie jest zasadna. Podstawą prawną jej wydania był art. 54 ust. 1 u.p.s. zgodnie z którym - osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, przysługuje prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej, przy czym w świetle ust. 2 tego przepisu, wymagane jest do tego uzyskanie zgody tej osoby lub jej przedstawiciela ustawowego. Stosownie natomiast do ust. 4 tego przepisu – w przypadku, gdy osoba bezwzględnie wymagająca pomocy lub jej przedstawiciel ustawowy nie wyrażają zgody na umieszczenie w domu pomocy społecznej (...) ośrodek pomocy społecznej (...) jest obowiązany do zawiadomienia o tym właściwego sądu, a jeżeli osoba taka nie ma przedstawiciela ustawowego lub opiekuna - prokuratora. W takim przypadku właściwy sąd rodzinny i opiekuńczy przeprowadza odpowiednie postępowanie, w tym - w razie schorzeń o podłożu psychicznym - w trybie art. 39 w zw. z art. 38 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (tekst jedn. Dz.U. z 2020r., poz.685). Zgodnie z art. 38 tej ustawy: 1) Osoba, która wskutek choroby psychicznej lub upośledzenia umysłowego nie jest zdolna do zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych i nie ma możliwości korzystania z opieki innych osób oraz potrzebuje stałej opieki i pielęgnacji, lecz nie wymaga leczenia szpitalnego, może być za jej zgodą lub zgodą jej przedstawiciela ustawowego przyjęta do domu pomocy społecznej. 2). Przyjęcie do domu pomocy społecznej osoby, o której mowa w ust. 1, bez jej zgody a za zgodą jej przedstawiciela ustawowego wymaga orzeczenia sądu opiekuńczego o przyjęciu do domu pomocy społecznej. Z kolei stosownie do art. 39 ust. 1 – 3: 1) Jeżeli osoba, o której mowa w art. 38, lub jej przedstawiciel ustawowy nie wyrażają zgody na przyjęcie jej do domu pomocy społecznej, a brak opieki zagraża życiu tej osoby, organ do spraw pomocy społecznej może wystąpić do sądu opiekuńczego miejsca zamieszkania tej osoby z wnioskiem o przyjęcie do domu pomocy społecznej bez jej zgody. 2) Z wnioskiem, o którym mowa w ust. 1, może wystąpić również kierownik szpitala psychiatrycznego, jeżeli przebywająca w nim osoba jest niezdolna do samodzielnego zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych, a potrzebuje stałej opieki i pielęgnacji, natomiast nie wymaga dalszego leczenia w tym szpitalu. 3) Jeżeli osoba wymagająca skierowania do domu pomocy społecznej ze względu na swój stan psychiczny nie jest zdolna do wyrażenia na to zgody, o jej skierowaniu do domu pomocy społecznej orzeka sąd opiekuńczy. Z akt wynika, że w stosunku do skarżącego S. W. zostało wydane w dniu [...] lutego 2018r. – na podstawie przytoczonego przepisu art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego na wniosek Dyrektora Samodzielnego Publicznego Zespołu Zakładów Opieki Zdrowotnej w J. L. - postanowienie Sądu Rejonowego w J. L. III Wydział Rodzinny i Nieletnich (sygn. akt III RNs [...]) o umieszczeniu skarżącego bez jego zgody w domu pomocy społecznej. Słusznie podniosły organy obu instancji, że po uprawomocnieniu się tego postanowienia, obowiązkiem organu pomocy społecznej było "wykonanie" tego orzeczenia poprzez wydanie decyzji na podstawie art. 54 u.p.s. o skierowaniu skarżącego do domu pomocy społecznej odpowiedniego typu. Rację mają organy, że były związane tym postanowieniem i nie posiadały kompetencji do dokonywania samodzielnych ustaleń w zakresie przesłanek umieszczenia skarżącego w domu pomocy – w tym przypadku decyzję organu o umieszczeniu skarżącego w takiej placówce, zastąpiło orzeczenie tego sądu i to sąd był uprawniony do oceny tych przesłanek. Należy bowiem podzielić wyrażany w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd co do tego, że organy pomocy społecznej w postępowaniu, o którym mowa art. 54 ust. 1 u.p.s., są związane prawomocnym postanowieniem sądu powszechnego o umieszczeniu osoby w domu pomocy społecznej bez jej zgody i zobowiązane do jego realizacji poprzez orzeczenie o skierowaniu jej do domu pomocy społecznej (zob. wyrok NSA z dnia 3 grudnia 2015 r., sygn. akt I OSK 1298/14; wyrok WSA w Warszawie z dnia 17 listopada 2010 r., sygn. akt I SA/Wa 1040/09; wyrok WSA w Lublinie z dnia 31 stycznia 2019r., II SA/Lu 842/18). W związku z tym, że istnienie przesłanek umieszczenia osoby w domu pomocy społecznej ustalał sąd, to również wyłącznie ten sąd, a nie organ, jest właściwy do stwierdzenia, że wskutek zmiany okoliczności nie zachodzi konieczność dalszego przebywania skarżącego w tej placówce. Uchylenie postanowienia wydanego na podstawie art. 39 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego może mieć miejsce w szczególności, gdy osoba umieszczona w domu pomocy społecznej jest już w stanie samodzielnie zaspokoić swoje podstawowe potrzeby życiowe, czy też ujawni się osoba, która może sprawować nad nią opiekę, a zatem wówczas, gdy odpadnie chociażby jedna z obligatoryjnych przesłanek warunkujących umieszczenie w domu pomocy społecznej, sąd opiekuńczy powinien orzec o zwolnieniu danej osoby. Wydanie postanowienia w przedmiocie zmiany orzeczenia, które zapadło na podstawie art. 39 o umieszczeniu osoby w domu pomocy społecznej bez jej zgody powinno poprzedzać, stosownie do okoliczności (art. 515 k.p.c.), postępowanie dowodowe zmierzające do ustalenia, czy powstały przesłanki dokonania takiej zmiany (zob. postanowienie SN z dnia 9 lutego 2011 r., V CSK 248/10). Podkreślić należy, że w przypadku umieszczenia osoby w domu pomocy społecznej w trybie przymusowym (art. 39 u.o.z.p.) z wnioskiem o zmianę orzeczenia do sądu opiekuńczego mogą wystąpić: przedstawiciel ustawowy, małżonek, krewny w linii prostej, rodzeństwo, osoba sprawująca faktyczną opiekę, kierownik domu pomocy społecznej. Po zmianie orzeczenia sądu opiekuńczego o skierowaniu osoby do domu pomocy społecznej konieczne się staje także stwierdzenie wygaśnięcia decyzji administracyjnej o skierowaniu do domu oraz o odpłatności za pobyt. (tak Bobińska Kinga, Eichstaedt Krzysztof Zygmunt, Gałecki Piotr, Ustawa o ochronie zdrowia psychicznego. Komentarz, wyd. II, komentarze sip.lex.pl nr 495594) W świetle powyższego zarzuty skargi dotyczące wadliwego ustalenia sytuacji życiowej skarżącego, w tym także tego, czy obecnie możliwe jest sprawowanie opieki nad skarżącym przez jego ojca, nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia, gdyż do obowiązków organu administracyjnego nie należało w tej sytuacji przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w tym zakresie. Okoliczności te podlegają wyłącznie ocenie właściwego sądu rodzinnego. Zarzut naruszenia przepisów postępowania tj. art. 7, 8, 77 § 1, 107 § 3 k.p.a. nie jest więc zasadny. Z tych samych powodów Sąd postanowił oddalić wnioski dowodów złożone na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. – wskazane dowody mogą być ewentualnie zgłaszane przed właściwym sądem rodzinnym. Dodać należy, że z przeprowadzonego przez organ wywiadu środowiskowego w dniu [...] grudnia 2019r. wynikało, że ojciec skarżącego nadużywa alkoholu, pije z kolegami w domu, albo wychodzi do sklepu, skarżący pozostaje wówczas sam, konieczne leki przyjmuje nieregularnie, a więc – zdaniem pracownika socjalnego - jest pozbawiony należytej opieki ze strony ojca, poza tym organ stwierdził bardzo skromne warunki materialne skarżącego (drewniany dom jednorodzinny, trzyizbowy, brak bieżącej wody i łazienki w mieszkaniu, brak centralnego ogrzewania, tylko podstawowe sprzęty gospodarstwa domowego). Ustalenia te dawały organowi usprawiedliwione przekonanie, że sytuacja skarżącego nie zmieniła się od wydania postanowienia Sądu Rejonowego z [...] lutego 2018r., a więc, że nie ma podstaw do występowania do tego Sądu o ewentualną zmianę tego postanowienia. Oczywiście, nie stoi to na przeszkodzie, by taki wniosek do Sądu złożył skarżący, czy jego przedstawiciel ustawowy. Z tych względów Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.