II SA/Bd 769/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Piechowiak ( spr.) Sędziowie sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz sędzia WSA Jarosław Wichrowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 listopada 2020r. sprawy ze skargi A. K., A. K., W. K., A. K. na decyzję Wojewody z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Wojewody na rzecz skarżących solidarnie kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. UZASADNIENIE II SA/Bd 769/20 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] 2020 r., [...] Starosta [...] orzekł o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości, oznaczonej geodezyjnie jako działka nr [...] o pow. [...] ha, położonej w [...], w obrębie numer [...], nr kw [...] na rzecz: A. K. ([...] części nieruchomości), A. K. ([...] części nieruchomości), W. K. ([...] nieruchomości), A. K. ([...] części nieruchomości). Jednocześnie orzekł o zwrocie przez wyżej wymienionych na rzecz Gmina kwoty [...]zwaloryzowanego odszkodowania, proporcjonalnie do posiadanych udziałów w nieruchomości. Decyzją z dnia [...] 2020 r., znak [...] Wojewoda, po rozpoznaniu odwołania Gmina, uchylił zaskarżoną decyzję i umorzył postępowanie. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ II instancji wskazał, że niniejsza sprawa jest tożsama w zakresie stanu faktycznego i prawnego ze sprawą zakończoną decyzją Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] 1999 r., [...], którą orzeczono o odmowie zwrotu A. K. i K. K. nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], o pow. [...] ha położonej w [...]. Wskazana decyzja Prezydenta Miasta [...] została utrzymana w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] 1999 r., na którą następnie skargę odrzucił Naczelny Sad Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Gdańsku (postanowienie z dnia 17 sierpnia 1999 r., sygn. akt II SA/Gd 1324/99. Jak wyjaśnił Wojewoda, w omawianych sprawach zachodzi tożsamość podmiotowa i przedmiotowa (wniosek dotyczy tego samego rodzaju żądania). Podstawę materialnoprawną obu postępowań stanowiły przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy na powyższą decyzję pełnomocnik A. K., A. K., W. K. i A. K. zarzucił naruszenie: - art. 105 k.p.a. poprzez nieuzasadnione przyjęcie, że zachodzi tożsamość spraw, w sytuacji gdy zmienił się stan prawny, mianowicie wprowadzono do ustawy o gospodarce nieruchomościami nowelą z dnia 28.11.2003r. (Dz.U. z 2004 r., Nr 141, poz. 1492), art. 216 ust. 2 pkt 3; - art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez nieuzasadnione jego zastosowanie i w rezultacie uchylenie decyzji organu I instancji oraz umorzenie postępowania; - art.107 § 3 k.p.a. poprzez brak wskazania w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zmienionej podstawy prawnej – art. 216 ust. 2 pkt 3 u.g.n., która nie mogła być podstawą orzekania w sprawie prowadzonej w roku 1999, a brak analizy wprowadzenia tej normy do systemu prawnego skutkował wadliwym rozstrzygnięciem w niniejszej sprawie. - art. 137 u.g.n. oraz art. 216 ust.2 pkt. 3 poprzez ich niezastosowanie w sprawie pomimo oczywistej konieczności ich zastosowania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Na wstępie należy zauważyć, że Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs(4) ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Zastosowany tryb nie wpłynął na ograniczenie praw stron postępowania sądowoadministracyjnego, Sąd bowiem w świetle art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm., dalej: "P.p.s.a."), rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd rozpoznaje zatem sprawę całościowo badając w sposób zupełny legalność zaskarżonej decyzji, orzekając przy tym w składzie trzech sędziów podobnie jak na posiedzeniu jawnym. Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie była decyzja Wojewody o uchyleniu decyzji organu I instancji i umorzeniu postępowania. W ocenie organu II instancji niniejsza sprawa była już przedmiotem postępowania administracyjnego i została zakończona ostateczną i prawomocną decyzją administracyjną, co oznacza, że mamy do czynienia z powagą rzeczy osądzonej. Wskazać należy, że cechą powagi rzeczy osądzonej jest tożsamość podmiotowa i przedmiotowa, a także identyczny stan prawny. Decyzja ostateczna ma powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku z podstawą prawną stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, a ponadto tylko między tymi samymi stronami. Sprawa musi dotyczyć tych samych podmiotów oraz tego samego przedmiotu, tj. podstawy prawnej, podstawy faktycznej i treści żądania strony. Zmiana stanu prawnego, ani orzecznictwa nie wpływa na zmianę przedmiotu tylko wtedy, gdy regulacja prawna została w pełni przejęta przez nowy akt. Nie ulega wątpliwości, że w sprawie zakończonej ostateczną decyzją Samorządowego Kolegium odwoławczego w [...] z dnia [...] 1999 r., utrzymującej w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] 1999 r. o odmowie zwrotu nieruchomości występowały te same podmioty, co w niniejszej sprawie, a wniosek dotyczył tej samej, co obecnie nieruchomości – działki nr [...] o pow. [...] ha położonej w [...] przy ul. [...] w [...]. Kwestią sporną między stronami pozostaje natomiast to, czy doszło do zmiany stanu prawnego. Wojewoda wskazywał dość lakonicznie, że podstawę materialnoprawną obydwu postępowań stanowiła ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Powyższe nie oznacza jednak, że nie zmienił się istotnie stan prawny. Zgodnie z niezmienionym co do istoty, od czasu pierwszego rozpoznawania wniosku stron brzmieniem przepisu art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tj. Dz.U. z 2020 r., poz. 65 ze zm.), poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137 u.g.n., stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Podnieść należy, że przepis art. 216 ust. 1 i 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami w brzmieniu obowiązującym w dacie poprzedniego orzekania przez organy administracji (tj. I instancji – [...] 1999 r., II instancji – [...].1999 r.) stanowił, że przepisy rozdziału 6 działu III niniejszej ustawy (a więc m.in. art. 136 ust. 3 u.g.n.) stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie wyszczególnionych w tym przepisie ustaw. Jak słusznie zwrócił uwagę pełnomocnik skarżących, wprowadzony ustawą z dnia 28 listopada 2003 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U z 2004 r. Nr 141, poz. 1492) art. 216 ust. 2 pkt 3 u.g.n. zawiera istotne rozszerzenie zakresu przedmiotowego stosowania normy prawnej z art. 136 u.g.n. Z przepisu tego wynika mianowicie nakaz odpowiedniego stosowania przepisów całego rozdziału 6 działu III u.g.n. (także jej przepisu art. 136 u.g.n.) do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie (między innymi) ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, bez względu na to, który tryb nabycia nieruchomości spośród przewidzianych tą ustawą miał miejsce. Tym samym nabycie nieruchomości przez Skarb Państwa na podstawie umowy cywilnej, jeżeli następowało to w warunkach określonych w rozdziale 6 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości może być przedmiotem postępowania uregulowanego rozdziałem 6 działem III u.g.n. O tym, że przepis art. 136 u.g.n. będzie miał zastosowanie również do nieruchomości przejętych przez Skarb Państwa na podstawie umowy cywilnej, świadczy posłużenie się przez ustawodawcę sformułowaniem o odpowiednim stosowaniu przepisów "do nieruchomości przejętych lub nabytych" nie zaś do "nieruchomości wywłaszczonych". Wskazać należy, że tryb zawarcia umowy jako formy odebrania prawa własności dotychczasowemu właścicielowi wprost wynikał z art. 54 ust. 1 pkt 7 u.g.g.w.n. i stanowił on obligatoryjną przesłankę warunkującą wszczęcie postępowania administracyjnego zmierzającego do "administracyjnego" wywłaszczenia. Zgodnie bowiem z powołanym artykułem wniosek o wywłaszczenie w postępowaniu administracyjnym winien zawierać wyniki rokowań prowadzonych przez wnioskodawcę o odstąpienie nieruchomości, a także inne okoliczności uniemożliwiające zawarcie umowy. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że po zmianie brzmienia art. 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - poprzez dodanie z dniem 22.09.2004 r. ust. 2 pkt 3 - możliwe jest wnoszenie o zwrot nieruchomości w trybie art.136 i art.137 u.g.n. również wtedy, gdy nabycie nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa nastąpiło na podstawie umowy sprzedaży zawartej w warunkach rozdziału 6 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 z późn. zm.). Należy zatem stwierdzić, iż w niniejszej sprawie nie zachodzi stan powagi rzeczy osądzonej, a zatem nowo złożony wniosek o zwrot nieruchomości winien być merytorycznie rozpoznany przez organy obu instancji Jednocześnie wyjaśnić należy, że na tym etapie sporu nie podlega badaniu jego meritum, czyli przesłanki zwrotowe, gdyż w tym zakresie zaskarżona decyzja się nie wypowiedziała i nie mogła tego uczynić umarzając postępowanie pierwszej instancji z powodu jego bezprzedmiotowości. Zatem kwestie ustaleń w przedmiocie przesłanek zwrotu nieruchomości nie mogą być przedmiotem analizy. Natomiast są nimi kryteria tożsamości obu spraw, t.j. sprawy zakończonej wydaniem decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] 1999 r., utrzymującej w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] 1999 r. oraz sprawy będącej przedmiotem niniejszego postępowania. Jak to już wcześniej podkreślono, należą do nich kwestie podmiotowe i przedmiotowe, a więc istotna jest tożsamość stron, przedmiotu żądania, jak i tożsamość stanu faktycznego oraz prawnego. Jak wynika z motywów zaskarżonej decyzji jedynym spornym punktem w tym zakresie jest zagadnienie stanu prawnego. Bowiem nie budzi wątpliwości tożsamość podmiotowa i przedmiotowa. Zaskarżona decyzja nie oparła się na materiale dowodowym dotyczącym meritum sprawy, zebranym w postępowaniu administracyjny, bo orzekała niemerytorycznie. Kwestie faktyczne należało zatem pozostawić na uboczu, a ograniczyć się wyłącznie do przesłanek bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego. Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019r. poz. 2325; ze zm. – dalej jako "p.p.s.a.") uchylił zaskarżoną decyzję. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.