II SAB/Bk 162/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, asesor sądowy WSA Elżbieta Lemańska (spr.), sędzia WSA Marek Leszczyński, po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 listopada 2020 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi P. T. na bezczynność Dyrektora Szkoły Podstawowej im. M. K. w P. w przedmiocie informacji publicznej 1. umarza postępowanie w zakresie zobowiązania Dyrektora Szkoły Podstawowej im. M. K. w P. do załatwienia wniosku P. T. z dnia 9 lipca 2020 r. o udostępnienie informacji publicznej; 2. stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności; 3. stwierdza, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 4. wymierza Dyrektorowi Szkoły Podstawowej im. M. K. w P. grzywnę w kwocie 100 (sto) złotych; 5. nie przyznaje od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej; 6. zasądza od Dyrektora Szkoły Podstawowej im. M. K. w P. na rzecz skarżącego P. T. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. UZASADNIENIE W dniu 30 września 2020 r. P. T. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, za pośrednictwem Dyrektora Szkoły Podstawowej im. [...] w P. gm. T., skargę na bezczynność tego organu polegającą na niezałatwieniu wniosku o udostępnienie informacji publicznej. Z akt sprawy wynika, że P. T. za pomocą poczty e-mail [...] lipca 2020r. złożył do Dyrektora ww. Szkoły wniosek o udostępnienie informacji publicznej. Udostępnienie miało polegać na przesłaniu: kopii (np. skan) protokołu z ostatniej rady pedagogicznej, kopii statutu placówki, wskazaniu liczby absolwentów ostatnich klas w roku szkolnym 2019/2020. Wobec nieudzielenia informacji publicznej i nieuzyskania jakiejkolwiek odpowiedzi na wniosek, [...] lipca 2020 r. wnioskodawca drogą mailową wskazał organowi na upłynięcie terminu na załatwienie wniosku i sformułował żądanie udzielenia informacji w ciągu trzech dni roboczych. Brak odpowiedzi na pismo z [...] lipca 2020 r. spowodował, że również [...] lipca 2020 r. wnioskodawca przypomniał organowi treść wniosku, ponowił prośbę o udostępnienie informacji publicznej i wskazał, że w wypadku jej nieudostępnienia zostanie skierowana skarga do sądu administracyjnego. Również i to pismo pozostało bez odpowiedzi. W tych okolicznościach P. T. 30 września 2020 r. skierował do sądu administracyjnego skargę na bezczynność Dyrektora Szkoły Podstawowej w P. zarzucając naruszenie art. 61 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim stanowi on podstawę do udostępnienia informacji o działalności jednostek organizacyjnych w zakresie, w jakim wykonują zadania władzy publicznej i gospodarują mieniem komunalnym i majątkiem Skarbu Państwa oraz art. 13 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej w zakresie, w którym organ jest zobowiązany do udostępnienia informacji publicznej na wniosek bez zbędnej zwłoki nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku. Wniósł o zobowiązanie organu do załatwienia wniosku oraz stwierdzenie, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. W odpowiedzi z [...] października 2020 r. na skargę organ wyjaśnił, że niezałatwienie wniosku w ustawowym terminie wynikało z omyłkowego przeniesienia żądania do kosza skrzynki mailowej i usunięcia żądania. Dyrektor wskazała, że następnie w okresie [...] lipca 2020 r. – [...] lipca oraz od [...] sierpnia 2020 r. – [...] sierpnia 2020 r. przebywała na urlopie wypoczynkowym a w sekretariacie kolejne wiadomości mailowe skarżącego z [...] lipca i [...] lipca 2020 r. również omyłkowo przenoszone były do kosza skrzynki mailowej. Wiadomości nie zostały odczytane i nieświadomie nie udzielono na nie odpowiedzi. Dyrektor poinformowała, że po otrzymaniu skargi niezwłocznie odszukano nieusunięte wiadomości mailowe i udzielono odpowiedzi udostępniając zawnioskowane dokumenty, co nastąpiło 9 października 2020 r. W piśmie procesowym z 1 listopada 2020 r. skarżący ponowił prośbę o stwierdzenie w wyroku, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, jak również wniósł o wymierzenie organowi grzywny i o przyznanie od organu sumy pieniężnej. Wyjaśnił, że termin na załatwienie wniosku o udostępnienie informacji publicznej minął [...] lipca 2020 r. Dzień później skierował do organu ponaglenie, a [...] lipca 2020 r. skierował następne, jednakże na żadne z tych pism nie otrzymał odpowiedzi. Uzyskał odpowiedź dopiero po wniesieniu skargi na bezczynność. Skarżący wskazał, że organ nie wskazał okoliczności usprawiedliwiających zaniechanie. Nadto, powinien wdrożyć takie środki techniczne lub organizacyjne, aby starannie filtrować otrzymywane wiadomości mailowe i nie kasować tych, które zawierają wnioski podlegające załatwieniu zgodnie z przepisami prawa. W piśmie procesowym z 16 listopada 2020 r. organ sprecyzował swoje stanowisko. Wyjaśnił, że w Szkole funkcjonuje praktyka trybu ochronnego polegająca na nieotwieraniu wszystkich wiadomości mailowych z uwagi na zagrożenie wiadomościami zawirusowanymi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Postępowanie sądowe w zakresie zobowiązania organu do załatwienia wniosku skarżącego z [...] lipca 2020 r. podlega umorzeniu z uwagi na udzielenie żądanej informacji publicznej po wpłynięciu skargi, co czyni zobowiązywanie organu do udzielenia informacji bezprzedmiotowym. Zdaniem sądu, sformułowane żądanie dotyczy informacji publicznych, a organ jest podmiotem zobowiązanym w sprawie niniejszej do udostępnienia informacji publicznej jako podmiot wykonujący zadania publiczne, reprezentujący jednostkę organizacyjną samorządu terytorialnego i będący w posiadaniu zażądanych informacji publicznych (art. 4 ust. 1 pkt 4 i ust. 3 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2020 r., poz. 2176 ze zm.), dalej: u.d.i.p. Jak wynika ze Statutu Szkoły, jest to placówka publiczna, której organem prowadzącym jest Gmina T. Zgodnie z art. 1 ust. 1 u.d.i.p., każda informacja o sprawach publicznych stanowi informację publiczną w rozumieniu ustawy i podlega udostępnieniu na zasadach i w trybie określonych w niniejszej ustawie. W orzecznictwie odwołującym się do art. 61 ust. 1 i 2 Konstytucji RP wskazuje się, że informacją publiczną jest każda informacja wytworzona przez władze publiczne, przez osoby pełniące funkcje publiczne oraz inne podmioty, które wykonują funkcje publiczne lub gospodarują mieniem publicznym, jak również informacje odnoszące się do wspomnianych władz, osób i innych podmiotów. Pojęcie informacji publicznej odnosi się zatem do wszelkich faktów dotyczących spraw publicznych i tych, które odnoszą się do publicznej sfery działalności. Prawo do informacji publicznej obejmuje przy tym m.in. uprawnienia do uzyskania informacji publicznej lub wglądu do dokumentów urzędowych (art. 3 ust. 1 pkt 1 i 2 u.d.i.p.). Zdaniem sądu, zażądane informacje są informacjami publicznymi, bowiem dotyczą spraw, którymi zajmuje się Szkoła lub które jej dotyczą. W szczególności są to dane o samym podmiocie wykonującym zadania publiczne i dysponującym majątkiem publicznym (jak wskazano, organem prowadzącym szkołę jest Gmina), o zasadach jego funkcjonowania oraz o majątku publicznym, którym dysponuje (art. 6 ust. 1 pkt 2, 3 i 5 lit. d u.d.i.p.). Przedmiotem informacji publicznej są więc także dane dotyczące liczby absolwentów szkoły publicznej (m.in. ze względu na powiązanie tej informacji z wykonywaniem zadań publicznych finansowanych ze środków publicznych) oraz przebiegu i rozstrzygnięć określonych spraw publicznych w trakcie posiedzenia organu szkoły, jakim jest rada pedagogiczna. Zgodnie bowiem z art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz. U. z 2020 r., poz. 910 ze zm., dalej: P.o.), w szkole lub placówce zatrudniającej co najmniej trzech nauczycieli działa rada pedagogiczna, która jest kolegialnym organem szkoły lub placówki w zakresie realizacji jej statutowych zadań dotyczących kształcenia, wychowania i opieki. Do kompetencji stanowiących rady pedagogicznej należy: 1) zatwierdzanie planów pracy szkoły lub placówki po zaopiniowaniu przez radę szkoły lub placówki; 2) podejmowanie uchwał w sprawie wyników klasyfikacji i promocji uczniów; 3) podejmowanie uchwał w sprawie eksperymentów pedagogicznych w szkole lub placówce, po zaopiniowaniu ich projektów przez radę szkoły lub placówki oraz radę rodziców; 4) ustalanie organizacji doskonalenia zawodowego nauczycieli szkoły lub placówki; 5) podejmowanie uchwał w sprawach skreślenia z listy uczniów; 6) ustalanie sposobu wykorzystania wyników nadzoru pedagogicznego, w tym sprawowanego nad szkołą lub placówką przez organ sprawujący nadzór pedagogiczny, w celu doskonalenia pracy szkoły lub placówki (art. 70 ust. 1 P.o.). Ponadto rada pedagogiczna opiniuje w szczególności: 1) organizację pracy szkoły lub placówki, w tym tygodniowy rozkład zajęć edukacyjnych, oraz organizację kwalifikacyjnych kursów zawodowych, jeżeli szkoła lub placówka takie kursy prowadzi; 2) projekt planu finansowego szkoły lub placówki będącej jednostką budżetową; 3) wnioski dyrektora o przyznanie nauczycielom odznaczeń, nagród i innych wyróżnień; 4) propozycje dyrektora szkoły lub placówki w sprawach przydziału nauczycielom stałych prac i zajęć w ramach wynagrodzenia zasadniczego oraz dodatkowo płatnych zajęć dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych (art. 70 ust. 2 P.o.). Zgodnie z art. 73 ust. 2 P.o. rada pedagogiczna ustala regulamin swojej działalności, a jej zebrania są protokołowane. Z tego ostatniego przepisu wynika zatem, że ustawodawca przewidział określoną publicznoprawną formalizację działań powyższego organu kolegialnego. Wskazać należy, że protokół rady pedagogicznej jest źródłem informacji publicznej, jednak ze względu na treść art. 5 ust. 1-2 u.d.i.p. może okazać się konieczne dokonanie anonimizacji informacji wynikających z protokołu rady albo nawet wydanie decyzji o odmowie udostępnienia informacji publicznej w danym zakresie (tak np. sąd w sprawie II SAB/Rz 59/20, orzeczenia.nsa.gov.pl). Trzeba również uwzględnić, że przepis art. 73 ust. 3 P.o. pośrednio wskazuje na obowiązek ochrony prawa do prywatności określonych osób, których dotyczą sprawy będące przedmiotem obrad rady (art. 5 ust. 2 u.d.i.p.). Zgodnie bowiem z jego brzmieniem osoby biorące udział w zebraniu rady pedagogicznej są obowiązane do nieujawniania spraw poruszanych na zebraniu rady pedagogicznej, które mogą naruszać dobra osobiste uczniów lub ich rodziców, a także nauczycieli i innych pracowników szkoły lub placówki. Zauważyć jednak należy, że skarżony w sprawie niniejszej organ miał powyższe okoliczności i regulacje na uwadze, bowiem udostępniony protokół z posiedzenia Rady Pedagogicznej został zanonimizowany. W sprawie niniejszej zatem bezczynność organu w udostępnieniu informacji publicznej bezspornie wystąpiła. Termin do udzielenia informacji należało liczyć od dnia [...] lipca 2020 r., tj. od dnia następującego po dniu wpływu wniosku do organu (który przyznał, że taki fakt miał miejsce) i upływał on w piątek [...] lipca 2020 r. Informacji udzielono dopiero [...] października 2020 r. Tymczasem zgodnie z art. 13 ust. 1 i 2 u.d.i.p., obowiązują w tym zakresie terminy: bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku (art. 13 ust. 1 u.d.i.p.) lub termin dwumiesięczny z art. 13 ust. 2 u.d.i.p. przy wystąpieniu warunków z tego przepisu (jeśli informacja publiczna nie może być udostępniona w terminie wynikającym z ust. 1 tego przepisu). Niewątpliwie więc organ nie odpowiedział na wniosek skarżącej ani niezwłocznie, ani w terminie 14-dniowym, jak również nie poinformował w tym czasie o przyczynach spóźnienia. Opisany stan zaniechania miał miejsce mimo dwukrotnych monitów skarżącego w dniach [...] lipca 2020 r. i [...] lipca 2020 r., na które również nie uzyskał odpowiedzi. W takiej sytuacji co najmniej od [...] lipca 2020 r. do [...] października 2020 r., a więc prawie dwa i pół miesiąca organ pozostawał w bezczynności. Wobec jednak stwierdzenia, że organ udostępnił informację publiczną, tyle że po dłuższym stanie zaniechania oraz dopiero po wniesieniu skargi, w punkcie 1 wyroku umorzono postępowanie w zakresie zobowiązania organu do załatwienia wniosku skarżącego. Jeśli sprawa została załatwiona, sąd nie ma podstaw do zobowiązywania organu do wydania aktu lub czynności. Nałożenie przez sąd obowiązku dokonania żądanej czynności w sytuacji, gdy strona uzyskała jej spełnienie, stanowiłoby działanie bezprzedmiotowe, bo dublujące to, co zostało już zrealizowane. W takiej sytuacji występuje możliwość umorzenia postępowania w zakresie zobowiązania do wydania aktu lub dokonania czynności (art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a.), z którą to sytuacją mamy do czynienia w sprawie niniejszej. Skoro bowiem odpowiedź została udzielona po wpłynięciu skargi, brak było podstaw do formułowania rozstrzygnięcia zobowiązującego organ. Postępowanie w zakresie bezczynności (zobowiązania do udzielenia informacji publicznej) podlegało zatem umorzeniu, o czym sąd orzekł w punkcie 1 wyroku na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a. Skoro jednak bezczynność wystąpiła, należało orzec wprost o jej wystąpieniu i charakterze, który – zdaniem sądu – był rażący (orzeczenia w punkcie 2 i 3 wyroku na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 i § 1a P.p.s.a.). Z rażącym charakterem bezczynności mamy do czynienia np. gdy okres zaniechania jest długotrwały, zaniechanie jest celowe lub zamierzone przez organ, ewentualnie wynika z innych niepodlegających akceptacji przyczyn. W sprawie niniejszej organ nie tylko nie udzielił informacji niezwłocznie, ale udzielił jej dopiero po ponad dwóch miesiącach i dopiero po wpłynięciu skargi na bezczynność, kiedy zorientował się o niezałatwieniu wniosku. Dlatego w tym przypadku długotrwałość niedziałania organu jest powodem oceny charakteru bezczynności jako rażącego. Przy ustawowych terminach załatwiania spraw z wniosku o udostępnienie informacji publicznej, tj. terminach określonych jako niezwłocznie i nie później niż 14 dni, zaniechanie było znaczne. Towarzyszył mu również brak reakcji organu na ponawiane monity. Nie ulega co prawda wątpliwości, że nie było to zaniechanie celowe, zamierzone i wynikające ze złej woli, jednak długotrwałe milczenie organu musi się spotkać ze stosowną oceną zaniechania. Jednocześnie ani deklarowane przebywanie kierownictwa na urlopie wypoczynkowym ani praktyka stosowania trybu ochronnego wobec przychodzących wiadomości mailowych nie może usprawiedliwiać niezałatwienia wniosku o udostępnienie informacji publicznej przez ponad dwa miesiące. Rolą organu jest zapewnienie takich możliwości technicznych i organizacyjnych, aby ustawowe obowiązki w zakresie dostępu do informacji publicznej były realizowane terminowo. Z wyżej wskazanych powodów (charakter bezczynności) wystąpiły podstawy do wymierzenia organowi grzywny. Nastąpiło to w symbolicznym wymiarze, mając na uwadze konieczność zaakcentowania starannego rejestrowania wpływających wniosków i ich terminowego załatwiania. W wymiarze grzywny sąd uwzględnił, że po wpłynięciu skargi odpowiedzi udzielono niezwłocznie, była to odpowiedź wyczerpująca zapytanie oraz organ sformułował wobec strony przeprosiny. Dlatego na podstawie art. 149 § 2 P.p.s.a. orzeczono o grzywnie w minimalnym wymiarze jak w punkcie 4 wyroku. Brak jest natomiast podstaw do przyznania skarżącemu od organu sumy pieniężnej na podstawie art. 149 § 2 P.p.s.a. Jak wskazał NSA w sprawie II GSK 1159/19, kwota otrzymywana na tej podstawie jest szczególna formą zadośćuczynienia dla strony postępowania, która wywołuje jednocześnie uboczny skutek w postaci represji finansowej wobec organu zaniedbującego podjęcia się określonych działań. Jest to surogat zadośćuczynienia za negatywne przeżycia związane z przewlekłością postępowania. Jej wysokość powinna uwzględniać długość zwłoki, jej przyczyny oraz dotkliwości dla skarżącego wynikające z zaniechania organu. W sprawie niniejszej skarżący w żaden sposób nie uzasadnił powodów, dla których miałaby mu zostać przyznana suma pieniężna, jak również nie wynikają one z okoliczności sprawy. Sąd nie ma obowiązku poszukiwać ich z urzędu. Dlatego orzeczono odmownie w tym zakresie. O kosztach postępowania sąd orzekł na podstawie art. 200 P.p.s.a. zasądzając od organu uiszczony przez stronę skarżącą wpis w kwocie 100 zł.