I OSK 1052/12

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marzenna Linska-Wawrzon Sędziowie NSA Irena Kamińska del. NSA Zygmunt Zgierski (spr.) Protokolant st. asystent sędziego Łukasz Pilip po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2012 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 26 stycznia 2012 r. sygn. akt II SA/Po 897/11 w sprawie ze skargi A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] w przedmiocie dodatku do zasiłku rodzinnego i zasiłku rodzinnego oddala skargę kasacyjną UZASADNIENIE I OSK 1052/12 Uzasadnienie Wyrokiem z dnia 26 stycznia 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] lipca 2011 r. w przedmiocie zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego. W uzasadnieniu wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne. Decyzją z dnia [...] marca 2011 r. Burmistrz Lubonia, po rozpoznaniu wniosku A. G., odmówił wnioskodawczyni przyznania na rzecz syna C. G. zasiłku rodzinnego, dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka, dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego powyżej 5 roku życia oraz dodatku do zasiłku rodzinnego na pokrycie wydatków związanych z dojazdem do miejscowości, w której znajduje się szkoła. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych zasiłek rodzinny przysługuje do ukończenia przez dziecko 24 roku życia, jeżeli kontynuuje naukę w szkole lub szkole wyższej i legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym lub znacznym stopniu niepełnosprawności. Syn wnioskodawczyni w dniu 12 lutego 2011 r. ukończył 24 lata, zatem wnioskowane świadczenia już mu nie przysługują. W odwołaniu A. G. podniosła, że świadczenia przysługują jej synowi mimo ukończenia 24 roku życia, bowiem posiada on prawo do kontynuowania nauki. Wskazała przy tym na trudną sytuację finansową jej rodziny i na niepełnosprawność syna, który nie jest zdolny do podjęcia pracy i wymaga opieki drugiej osoby. Decyzją z dnia [...] lipca 2011 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy wskazał, że prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku, zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zależy przede wszystkim od wieku dziecka, które kontynuuje naukę w odpowiedniej szkole, a nie od samego faktu kontynuowania nauki. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu A. G. podniosła, że decyzja organu odwoławczego godzi w sytuację finansową jej i jej syna. C. G. posiada orzeczenie o niepełnosprawności i uczy się, a mimo to został pozbawiony zasiłku oraz dodatków do niego. Skarżąca podniosła, że nie można utrudniać osobie niepełnosprawnej kontynuowania nauki, która umożliwi jej samodzielne funkcjonowanie w przyszłości. Jej syn jest niezdolny do pracy i wymaga opieki drugiej osoby. Nie jest w stanie ponosić kosztów swojej rehabilitacji i nauki. Skarżąca podniosła, że ustawa o świadczeniach rodzinnych przewiduje, że zasiłki są przyznawane na okres zasiłkowy, który trwa do końca roku szkolnego lub do końca roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 24 lata. Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uznał, że organy obu instancji zasadnie przyjęły, że w świetle przepisów art. 4 ust. 2 i art. 6 ust. 1 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych brak było podstaw do przyznania stronie zasiłku rodzinnego. W myśl bowiem art. 6 ust. 1 pkt 3 ustawy zasiłek rodzinny przysługuje do ukończenia przez dziecko 24 roku życia, o ile kontynuuje naukę w szkole lub szkole wyższej i legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym albo znacznym stopniu niepełnosprawności. Ustawodawca określił w tym przepisie, jako warunek stanowiący podstawową przesłankę negatywną dla uzyskania zasiłku rodzinnego, ukończenie przez dziecko określonego wieku, to jest 24 lat, a nie ukończenie nauki w szkole. Zatem ukończenie przez dziecko 24 lat stanowi moment, od którego definitywnie nie przysługuje osobom wymienionym w art. 4 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy prawo do zasiłku rodzinnego. Z kolei osiągniecie przez dziecko określonego wieku następuje w dacie dziennej odpowiadającej 24 rocznicy urodzin dziecka. Z tym bowiem dniem dziecko osiąga określony wiek. Sąd I instancji wyjaśnił także, że zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy prawo do świadczeń rodzinnych (w tym do zasiłku rodzinnego) ustala się na okres zasiłkowy, a zatem na okres od dnia 1 listopada do dnia 31 października następnego roku kalendarzowego (art. 3 pkt 10 ustawy). Nie oznacza to jednak, że świadczenie to winno być ustalone na cały okres zasiłkowy, gdy z góry wiadomo, że w jego trakcie nastąpi okoliczność, która powoduje ustanie prawa do zasiłku. Sąd dodał także, że przewidziane w art. 8 ustawy świadczeniach rodzinnych dodatki do zasiłku rodzinnego przyznane być mogą wyłącznie w sytuacji, gdy na dziecko przyznany został zasiłek rodzinny. Nie mają one bowiem samodzielnego charakteru. Zatem stwierdzenie, że na dziecko nie przysługuje zasiłek rodzinny, przesądza o braku uprawnienia do dodatków do tego zasiłku. Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 26 stycznia 2012 r. skargę kasacyjną złożyła A. G., reprezentowana przez ustanowionego z urzędu adwokata. Zaskarżając wyrok w całości zarzuciła mu błędną wykładnię art. 6 ust. 1 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, polegającą na przyjęciu, że zasiłek rodzinny przysługuje na dziecko, które kontynuuje naukę w szkole i legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym albo znacznym stopniu niepełnosprawności, do czasu osiągnięcia przez nie 24 lat, tj. stricte do dnia urodzin, a nie do końca okresu zasiłkowego (31 listopada) roku, w którym dziecko kończy 24 lata. Wskazując na powyższe naruszenie autor skargi kasacyjnej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku, a także o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] lipca 2011 r. i poprzedzającej ją decyzji Burmistrza Lubonia z dnia [...] marca 2011 r. oraz przyznanie adwokatowi ustanowionemu z urzędu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej w obu instancjach. Na wypadek, gdyby Sąd uznał, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu, autor skargi kasacyjnej wniósł o przedstawienie Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego, co do zgodności art. 6 ust. 1 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim prawo do zasiłku rodzinnego ustaje w dniu ukończenia 24 roku życia (w dacie dziennej), z art. 32 i art. 71 ust. 1 Konstytucji. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że zgodnie z art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Przy czym okres zasiłkowy to okres od 1 listopada do 31 października (art. 3 pkt 10 ustawy). W związku powyższym, na podstawie art. 4 ust. 2 pkt 1 i art. 6 ust. 1 pkt 3 ustawy, A. G. przysługuje prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku za okres od marca 2011 r. do 31 października 2011 r. Fakt, że C. G. w dniu 12 lutego 2011 r. ukończył 24 lata ma znaczenie o tyle, że nie należy mu się zasiłek rodzinny za okres po 31 października 2011 r. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu wniosło o jej oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z treścią art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 270), dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Dlatego też, przy rozpoznawaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Biorąc po uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Nie można bowiem w żaden sposób uznać, by orzekające w sprawie organy, a w ślad za nimi Sąd I instancji, naruszyły wskazany w skardze kasacyjnej art. 6 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.). Stosownie do jego treści zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2 pkt 1 i 2, do ukończenia przez dziecko 24 roku życia, jeżeli kontynuuje naukę w szkole lub szkole wyższej i legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym albo znacznym stopniu niepełnosprawności. Treść cytowanego przepisu nie może budzić jakichkolwiek wątpliwości. Z dniem ukończenia przez dziecko osoby uprawnionej do zasiłku rodzinnego wieku 24 lat, zasiłek rodzinny przestaje przysługiwać. Skoro zatem syn skarżącej w dniu 12 lutego 2011 r. skończył 24 lata i rozpoczął 25 rok życia – skarżąca z tym dniem straciła uprawnienie do otrzymywania zasiłku rodzinnego na syna oraz do związanych z tym zasiłkiem dodatków. Nie ma w tej sytuacji znaczenia okres zasiłkowy, na który w myśl art. 24 ust. 1 ustawy ustala się prawo do świadczeń. Skarżąca straciła bowiem uprawnienie do zasiłku rodzinnego w dniu ukończenia przez jej syna 24 lat. Zresztą zasiłek rodzinny i dodatki do niego zostały skarżącej przyznane decyzją Burmistrza Lubonia z dnia 12 października 2010 r. właśnie do końca lutego 2011 r., a wiec do końca miesiąca, w którym jej syn kończył wiek określony przez ustawodawcę jako graniczny. Tym samym nie mogą przynieść oczekiwanego rezultatu postulaty, by zasiłek taki mógł być przyznawany do końca roku szkolnego, w trakcie którego dziecko kończyłoby 24 lata. Żądanie takie nie znajduje bowiem oparcia w jasnym i czytelnym przepisie prawa. Odnośnie do sformułowanego w skardze kasacyjnej wniosku o przedstawienie Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego co do zgodności art. 6 ust. 1 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych z art. 32 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że nie widzi takiej potrzeby. Zgodnie z art. 193 Konstytucji RP każdy sąd może przedstawić Trybunałowi Konstytucyjnemu pytanie prawne co do zgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawą, jeżeli od odpowiedzi na pytanie prawne zależy rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem. Przepis ten daje sądowi rozpoznającemu konkretną sprawę możliwość wystąpienia do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem jedynie w razie wątpliwości, co do konstytucyjności określonych przepisów ustawy. Nie oznacza to jednak, że sąd ma obowiązek zwracania się do Trybunału w każdym przypadku, gdy żąda tego strona postępowania. Instytucja pytania prawnego, przewidziana art. 193 Konstytucji RP, nie daje skarżącemu w postępowaniu sądowoadministracyjnym uprawnienia do skutecznego domagania się przedłożenia przez sąd pytania prawnego Trybunałowi Konstytucyjnemu. Warunkiem wystąpienia z pytaniem prawnym jest wątpliwość powstała w składzie orzekającym co do zgodności przepisu prawa z Konstytucją RP, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawą, jeżeli od odpowiedzi na pytanie prawne zależy rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem. Takiej wątpliwości Sąd w sprawie niniejszej nie powziął. Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne do Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 – 261 p.p.s.a. Stosownie do § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.) pełnomocnik skarżącego powinien złożyć wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu stosowne oświadczenie, o jakim mowa w tym przepisie.