II SA/Gl 803/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski (spr.), Sędziowie Asesor WSA Tomasz Dziuk, Sędzia WSA Renata Siudyka, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 3 grudnia 2020 r. sprawy ze skargi K. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Wójt Gminy J. (dalej też jako Wójt) odmówił przyznania K. A. (dalej też jako wnioskodawca lub skarżący) prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad synem M. A. Uzasadniając przyjęte stanowisko organ wskazał, że w świetle art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie spełnia on przesłanek do przyznania wnioskowanego świadczenia, gdyż niepełnosprawność syna powstała w wieku [...] lat. Ponadto syn jest żonaty i jego żona nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W odwołaniu od tej decyzji skarżący podniósł, że syn choruje na [...] i wymaga stałej 24-godzinnej opieki. Trzeba go podnosić, ubierać i wkładać do kąpieli, waży ponad [...] kg. Nadto podniósł, że wcześniej w związku ze sprawowaną na synem opieką prawo do świadczenia pielęgnacyjnego miał przyznane. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej (dalej też jako SKO lub Kolegium) odwołania tego nie uwzględniło i zaskarżoną decyzją z dnia [...] r., nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa oraz art. 17 ust. 1b i ust. 5 pkt 2a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm., zwanej dalej ustawą lub u.ś.r.), decyzję Wójta utrzymało w mocy. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia, po przytoczeniu treści art. 17 u.ś.r. stwierdziło, że w świetle utrwalonego, w tym powołanego przez Kolegium orzecznictwa, podstawą odmowy wnioskowanego świadczenia nie mogła być okoliczność powstania niepełnosprawności syna wnioskodawcy dopiero w wieku [...] lat. Istotne jest, że syn (wiek [...] lata) został zaliczony na podstawie orzeczenia z dnia [...] r. do znacznego stopnia niepełnosprawności na okres do [...] r. Z przedłożonego oświadczenia żony M. A. wynika, że ze względu na pracę zarobkową i wychowanie dziecka nie jest w stanie zaopiekować się mężem 24 godziny na dobę. Natomiast zdaniem SKO odmowa przyznania wnioskowanego świadczenia jest uzasadniona z uwagi na treść art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy, w sytuacji gdy wymagający opieki pozostaje w związku małżeńskim i jego żona nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W tym względzie Kolegium powołało się na wyrok NSA z dnia 23 stycznia 2020 r., sygn. akt I OSK 2462/19, zgodnie z którym ograniczenie ustawowego prawa do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r. ze względu na sprawowanie opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim wyłącznie do sytuacji, w której współmałżonek takiej osoby legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, stanowi wyjątek, którego nie można poddawać rozszerzającej wykładni, skoro wyjątek ten wynika z nadania przez ustawodawcę szczególnego charakteru istniejącym między małżonkami relacjom i więzom prawnym. Ustawodawca wyszedł z założenia, że w sytuacji zawarcia związku małżeńskiego tworzy się nowa rodzina, która nakłada na małżonków obowiązek wzajemnego wsparcia i pomocy, wyprzedzający obowiązek alimentacyjny krewnych. Zatem brak podstaw prawnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ojcu na niepełnosprawnego syna, gdy ten pozostaje w związku małżeńskim, a żona nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Inaczej przedstawia się sytuacja, gdy oboje małżonkowie są niepełnosprawni w stopniu znacznym, co wyklucza dopełnienie przez nich obowiązku wzajemnej opieki z uwagi na stan zdrowia i niedołężność, wówczas bowiem ustawodawca wprowadza wyjątek, kiedy świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane na podmioty, o których mowa w art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r. W skardze do sądu administracyjnego na powyższą decyzję SKO skarżący wniósł o jej uchylenie i przyznanie mu wnioskowanego świadczenia oraz o dopuszczenie dowodu z jego zeznań oraz zeznań w charakterze świadka jego synowej na okoliczność, że tylko on jest w stanie świadczyć opiekę nad niepełnosprawnym synem. Zarzucił, że decyzja została wydana z naruszeniem: 1. art. 7, art. 8 i art. 77 § 1 Kpa poprzez brak należytego wyjaśnienia sprawy i zgromadzenia wszechstronnego materiału dowodowego, w szczególności przez niezebranie całego oraz nierozpatrzenie już zebranego materiału dowodowego i niedokonanie jego wszechstronnej, całościowej oceny, co doprowadziło do błędnego uznania, iż skarżącemu nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad synem M. A., oraz 2. przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie tj. art. 17 ust. 1b, art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 2 i 32 Konstytucji RP poprzez błędną, wyłącznie literalną wykładnię przepisów ustawy. Tymczasem organ powinien interpretować je przy zastosowaniu wykładni celowościowej, a więc w konsekwencji zobowiązany był ustalić, czy małżonek jest w stanie sprawować opiekę, a nie wyłącznie badać, czy posiada on orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. W uzasadnieniu skargi m.in. podniósł, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy, żona syna jest zobowiązana do sprawowania opieki nad współmałżonkiem, jednakże ze względu na swą delikatną posturę ciała oraz fakt posiadania dwójki dzieci pochodzących ze wspólnego związku małżeńskiego, które ze względu na wiek wymagają szczególnego sprawowania nad nimi pieczy, nie ma możliwości sprawowania całodobowej opieki nad niepełnosprawnym mężem. Jej sytuacja materialna nie pozwala też na zastąpienie świadczeń osobistych pomocą finansową pozwalającą na pokrycie kosztów opieki przez inną osobę. Zgodnie z art. 23 k.r.i.o. małżonkowie są zobowiązani do wspólnego pożycia i wzajemnej pomocy. Jednocześnie stosownie do art. 27 k.r.i.o. , małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zadośćuczynienie temu obowiązkowi może polegać także, w całości lub w części, na osobistych staraniach o wychowanie dzieci i na pracy we wspólnym gospodarstwie domowym. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie powtarzając co do zasady argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Rozpoznając sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, a to zgodnie z treścią art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem brak jest zdaniem Sądu dostatecznych podstaw do przyjęcia, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa dającym podstawę do jej wzruszenia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lub pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., zwanej dalej ustawą p.p.s.a.). W sprawie pozostaje poza sporem, że wymagający opieki, dysponujący orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, syn skarżącego pozostaje w związku małżeńskim i jego żona nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wypełnia to treść art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy dającym podstawę do domowy przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia. Jak podkreśla się w orzecznictwie (m.in. w powołanym przez SKO wyroku NSA, sygn. akt I OSK 2462/19) statuowany w tym przepisie wyjątek wynika z nadania przez ustawodawcę szczególnego charakteru istniejącym między małżonkami relacjom i więzom prawnym. Między innymi wynika ta szczególna więź, powiązana też z obowiązkami, z treści powoływanych w skardze art. 23 i art. 27 k.r.i.o. Oznacza to celowe w tym względzie działanie prawodawcy, któremu niewątpliwie znana była treść powoływanych przez skarżącego przepisów k.r.i.o. W konsekwencji nie można zdaniem Sądu obejść wynikającego z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy wyjątku poprzez proste odesłanie do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Niemniej jednak, również zdaniem Sądu, względy wykładni systemowej i funkcjonalnej pozwalają na odejście od literalnej tylko wykładni omawianego przepisu, ale tylko w wyjątkowych przypadkach, które w niniejszej sprawie jednak nie zachodzą. W tym względzie wskazuje się w orzecznictwie, że uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego dla krewnych podopiecznego przysługuje dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki z przyczyn obiektywnych, od niego niezależnych, nie może wobec niego ustawowego obowiązku alimentacyjnego w zakresie świadczenia takiej opieki realnie i efektywnie wykonywać. Nie dotyczy to jednak sytuacji, gdy drugi małżonek opieki takiej nie sprawuje, lub z różnych przyczyn nie chce jej sprawować, chociaż pozwala mu na to stan zdrowia, w szczególności gdy nie może tej opieki sprawować z uwagi na własną pracę zawodową, która to sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie, co wynika m.in. z zalegającego w aktach oświadczenia żony M. A. (zobacz w tym względzie m.in. wyroki NSA z dnia 11 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 599/20 - Lex nr 3044226, WSA w Bydgoszczy z dnia 8 lipca 2020 r., sygn. akt II SA/Bd 165/20 - Lex nr 3058651 i WSA w Gdańsku z dnia 2 lipca 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 152/20 - Lex nr 3039308, NSA z dnia 23 stycznia 2020 r., sygn. akt I OSK 2462/19 - Lex nr 2798595, WSA w Gliwicach z dnia 5 lutego 2020 r., sygn. akt II SA/Gl 1373/19 - Lex nr 2777222). Za obiektywną przeszkodę w wypełnieniu przez małżonka obciążającego go w zakresie sprawowania opieki nad współmałżonkiem obowiązku alimentacyjnego nie może być zdaniem Sądu uznana akcentowana przez skarżącego okoliczność tuszy wymagającego różnych zabiegów pielęgnacyjnych jego syna, w sytuacji gdy nie zostało w żaden sposób wykazane, aby faktycznie z uwagi na stan zdrowia podopiecznego uniemożliwiało to wykonywanie tych zabiegów przez jego żonę. Są to bowiem najczęściej sytuacje typowe przy opiece nad osobami niepełnosprawnymi, z czego prawodawca niewątpliwie zdawał sobie sprawę. Nadto jak wynika z akt sprawy w tym samym domu z wymagającym opieki synem mieszka też skarżący z żoną i tym samym mają możliwość udzielić synowej pomocy w sprawowaniu przez nią zarówno opieki nad mężem, jak i nad dziećmi ich syna. W konsekwencji należało przyjąć, że nie zostało ani w dostateczny sposób wykazane, ani też w jednoznaczny i wymagający przeprowadzenia dodatkowych ustaleń podnoszone, aby synowa skarżącego z obiektywnych (wykładanych z uwzględnieniem ciążących na niej z mocy art. 23 k.r.i.o. i art. 27 k.r.i.o. obowiązków) przyczyn nie mogła (m.in. z pomocą skarżącego i jego żony) sprawować opieki nad swoim wymagającym takiej opieki mężem. Z punktu widzenia treści mających zastosowanie w sprawie przepisów prawa materialnego nie ma też znaczenia okoliczność, że za wcześniejszy okres przy adekwatnym stanie faktycznym i prawnym, skarżący miał przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym synem. Z tych wszystkich względów skarga jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a. mr