I OZ 586/22

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia R.P. na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 lutego 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 2469/20 w sprawie ze skargi R.P. na postanowienie Głównego Geodety Kraju z dnia 17 września 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania postanawia oddalić zażalenie UZASADNIENIE Zarządzeniem z 23 lutego 2022 r. I SA/Wa 2469/20 (dalej zarządzenie z 23 lutego 2022 r.; obecna sygn. akt VII SA/Wa 1345/22) Przewodniczący Wydziału I w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie, na podstawie art. 220 § 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329, dalej ppsa), wezwał R.P. (dalej skarżący) do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia z 2 grudnia 2021 r. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 22 października 2021 r. w kwocie 100 zł, stosownie do § 2 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2021 r., poz. 535; dalej rozporządzenie z dnia 16 grudnia 2003 r.) - w terminie 7 dni od daty doręczenia odpisu wezwania pod rygorem odrzucenia zażalenia. Odpis zarządzenia doręczono skarżącemu 29 marca 2020 r. (k. 32-35, 44, 58, 59, 63 akt sądowych). Zażalenie na zarządzenie z 23 lutego 2022 r. złożył skarżący, wnosząc o uchylenie zarządzenia w całości, gdyż jego treść jest niezgodna ze stanem faktycznym i prawnym. W zażaleniu skarżący zawarł kolejny wniosek o zwolnienie go od opłat i kosztów sądowych w całości i ustanowienie pełnomocnika z urzędu, ponieważ nie stać go na poniesienie jakichkolwiek kosztów (k. 66 akt sądowych). Zarządzeniem z 4 maja 2022 r. zawarty w zażaleniu wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy potraktowano jako uzupełnienie wcześniejszego wniosku, zarejestrowanego pod sygn. akt I SPP/Wa 85/22 (k. 76 akt sądowych). Postanowieniem z 21 lipca 2021 r. I SPP/Wa 85/22 starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Postanowienie to utrzymał w mocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 30 grudnia 2021 r. I SPP/Wa 93/21 (k. 16 i 31 akt I SPP/Wa 93/21). Postanowieniem z 21 września 2022 r. VII SPP/Wa 165/22 starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił zmiany postanowienia z 21 lipca 2021 r. I SPP/Wa 93/21. Postanowienie to utrzymał w mocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 24 października 2022 r. VII SPP/Wa 165/22 (k. 22-24v, 32-34v akt VII SPP/Wa 165/22; uprzednia sygn. akt I SPP/Wa 85/22). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Art. 199 ppsa konstytuuje zasadę odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. W myśl tego przepisu, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Postępowanie sądowoadministracyjne jest zatem, co do zasady, odpłatne. Zasada ta nie niweczy prawa obywatela do sądu, w tym prawa do rozpoznania jego sprawy przez sąd II instancji, wynikającego z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 176 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. nr 78 poz. 483; sprost. z 2001 r. nr 28 poz. 319; zm. z 2006 r. nr 200 poz. 1471; z 2009 r. nr 114 poz. 946, dalej Konstytucja RP). Postępowanie przed sądami określają ustawy, zgodnie z art. 176 ust. 2 Konstytucji RP i w przypadku sądownictwa administracyjnego ustawą tą jest obecnie ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie wskazywano, że prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. Obowiązek poniesienia kosztów procesu nie może być rozumiany jako sprzeczny z przepisami Konstytucji RP i Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmienionej następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2. W żadnym razie obowiązek ponoszenia kosztów postępowania sądowego nie świadczy o naruszeniu prawa do sądu. Prawo to istnieje i pozwala stronie na dochodzenie jej słusznych roszczeń a ustanowienie obowiązku ponoszenia kosztów sądowych umożliwia jego realizację. Ograniczona wielkość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji (postanowienia NSA z: 10.11.2011 r. I OZ 840/11, 14.1.2014 r. II FZ 1517/13; 14.10.2014 r. I GZ 424/14, aprobowane przez M. Jagielską, J. Jagielskiego, P. Gołaszewskiego w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C.H. Beck 2021, s. 910-911, nb 1 i powoływany tam wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 16.7.2002 r. w sprawie P.C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, Lex 75481). Jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki (art. 214 § 1 ppsa). Opłatę sądową należy uiścić przy wniesieniu do sądu pisma podlegającego opłacie (art. 219 § 1 ppsa). Od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji pobiera się wpis stosunkowy lub stały (art. 230 § 1 ppsa). Pismami tymi są: skarga, sprzeciw od decyzji, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania (art. 230 § 2 ppsa). Zgodnie z delegacją ustawową zawartą w art. 233 ppsa, wysokość wpisu określa rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. Stosownie do § 2 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia, wpis stały bez względu na przedmiot zaskarżonego aktu lub czynności wynosi w sprawach zażaleń na postanowienia wojewódzkich sądów administracyjnych 100 zł. Sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona opłata, w tym opłata, o której mowa w art. 235a. W tym przypadku, z zastrzeżeniem § 2, 3 i 3a, przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania uiścił opłatę w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania. W razie bezskutecznego upływu tego terminu przewodniczący wydaje zarządzenie o pozostawieniu pisma bez rozpoznania (art. 220 § 1 ppsa). Skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania, od których pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlegają odrzuceniu przez sąd (art. 220 § 3 ppsa). Stosownie do powołanych przepisów, zaskarżone zarządzenie z 23 lutego 2022 r. Przewodniczącego Wydziału I było w pełni uprawnione. Ponieważ znajduje ono wprost oparcie w obowiązujących przepisach prawa, wbrew zarzutowi skarżącego nie sposób stwierdzić, by było ono niezgodne ze stanem faktycznym lub prawnym. Prawo skarżącego do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia jego sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd nie zostało w żaden sposób naruszone przez wezwanie go do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia, który - co do zasady - warunkuje możliwość realizacji konstytucyjnego i zagwarantowanego przez regulacje międzynarodowe prawa do sądu. Pierwotny wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w niniejszym postępowaniu został rozpoznany prawomocnym postanowieniem starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 21 lipca 2021 r., który odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, m.in., w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z 21 września 2022 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił zmiany postanowienia z 21 lipca 2021 r. I SPP/Wa 93/21. Postanowienie to zostało utrzymane w mocy przez Sąd postanowieniem z 24 października 2022 r. To w postępowaniu z wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy badaniu podlegała przepisana wysokość wpisu w stosunku do sytuacji osobistej i majątkowej skarżącego. Kwestia ta w kontekście możliwości poniesienia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego nie mogła być analizowana przez Naczelny Sąd Administracyjny w toku niniejszego postępowania zażaleniowego. Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ppsa, oddalił zażalenie.