IV SA/Wr 227/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski (sprawozdawca) Sędziowie: Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków Protokolant: Mariusz Sitny po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 28 października 2020 r. sprawy ze skargi R. K. na decyzję Wojewody D. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie obowiązku zwrotu nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych i dodatku aktywizacyjnego oddala skargę w całości. UZASADNIENIE Przystępując do rozstrzygania, Sąd przyjął stan faktyczny i prawny sprawy j/n. Zaskarżoną decyzją - po rozpatrzeniu sprawy z odwołania R. K. (dalej: strona, skarżąca) - Wojewoda D. (dalej: Wojewoda) utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta W. (dalej: Prezydent) orzekającą o obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w wysokości 8.577,60 zł brutto, tj.: zasiłku dla bezrobotnych w wysokości 5.022,90 zł brutto (wypłaconego za okres od 1.12.2014 r. do 14.05.2015 r. i od 1.09.2015 r. do 14.09.2015 r.), stypendium w wysokości 3.291,40 zł brutto (wypłaconego za okres od 15.05.2015 r. do 15.07.2015 r. i od 25.07.2015 r. do 31.08.2015 r.), dodatku aktywizacyjnego w wysokości 263,30 zł brutto (wypłaconego za okres od 17.09.2015 r. do 05.10.2015 r.). Jako podstawę prawną decyzji podał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm. - dalej: k.p.a.), art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2019 r., poz. 1265 ze zm. - dalej: ustawa, ustawa o promocji zatrudnienia). Z akt sprawy wynika, że orzekając o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń Prezydent stwierdził, że w/w świadczenia zostały stronie wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do ich pobierania. Zważył, że strona została pouczona o konsekwencjach wystąpienia takich okoliczności, jak i o konieczności powiadamiania o tym organu. Podniósł, że 13 grudnia 2017 r. do PUP wpłynęło pismo Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział we W. (dalej: ZUS) z 8 grudnia 2017 r., w którym poinformowano, iż strona w okresie od 9 do 30 października 2014 r., tj. będąc zarejestrowana w PUP, posiadała jednocześnie inny tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych (była zatrudniona na okres próbny). Wskazał, że w związku z tym wznowił postępowanie w sprawach zakończonych decyzjami ostatecznymi dotyczącymi: uznania strony za osobę bezrobotną i przyznania jej prawa do zasiłku dla bezrobotnych, wstrzymania wypłaty zasiłku dla bezrobotnych, przyznania prawa do stypendium w okresie odbywania stażu, utraty prawa do stypendium, wznowienia wypłaty zasiłku dla bezrobotnych, utraty statusu osoby bezrobotnej i prawa do zasiłku dla bezrobotnych, które zakończył decyzjami uchylającymi decyzje w w/w przedmiocie (w wyniku ich wydania stronie odmówiono - m.in. - uznania jej za osobę bezrobotną, przyznania stypendium, przyznania prawa do dodatku aktywizacyjnego). Pismem z 15 listopada 2019 r. Prezydent zawiadomił stronę o wszczęciu postępowania w sprawie obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, tj.: zasiłku dla bezrobotnych, stypendium i dodatku aktywizacyjnego, natomiast decyzją z 14 grudnia 2019 r. orzekł o obowiązku zwrotu tego świadczenia (za wymienione wyżej okresy i w podanych kwotach). Po rozpatrzeniu sprawy w trybie odwoławczym, Wojewoda utrzymał w mocy decyzję Prezydenta. Uznał, że znajduje ona podstawy prawne w art. 76 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o promocji zatrudnienia. Stwierdził, że organ pierwszej instancji prawidłowo wyłożył w/w przepisy po czym właściwie je zastosował w sytuacji strony. Dowodził, że z akt sprawy jednoznacznie wynika, że - rejestrując się 22 października 2014 r. w PUP - strona pozostawała w stosunku pracy (nawiązanym po podpisaniu umowy o pracę na okres próbny od 9 października do 31 grudnia 2014 r. i rozwiązanym 30 października 2014 r.). Podniósł, że z treści art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy jasno wynika, że pozostawanie w zatrudnieniu uniemożliwia nabycie i posiadanie statusu osoby bezrobotnej, jak i uprawnień z nim związanych. Dodał, że bez znaczenia pozostaje faktyczna obecność w pracy i wysokość uzyskanego z tytułu zatrudnienia wynagrodzenia. Uzasadniał, że stronie wypłacono zasiłek, stypendium i dodatek aktywizacyjny, mimo że zarejestrowała się ona będąc osobą zatrudnioną a co za tym idzie nie spełniała warunków dla nabycia statusu osoby bezrobotnej i uprawnień z tym statusem związanych. Wskazał, iż w dacie rejestracji strona została prawidłowo poinformowana, że status osoby bezrobotnej i uprawnienia z nim związane nie przysługują osobie zatrudnionej i podlegającej ubezpieczeniu społecznemu (dokonując rejestracji została zapoznana z przepisami traktującymi o statusie bezrobotnego, co potwierdziła własnoręcznym podpisem). Wojewoda przyjął, że strona - mimo udzielonego jej pouczenia - zataiła fakt zatrudnienia w okresie od 9 do 30 października 2014 r., wykazując się w ten sposób brakiem należytej staranności, natomiast PUP dowiedział się o zbiegu tytułów do ubezpieczenia z pisma ZUS z 8 grudnia 2017 r. Motywował, że gdyby strona poinformowała o otrzymanym świadectwie pracy w obowiązującym ją terminie 7 dni nie doszłoby do wypłacenia zasiłku, stypendium i dodatku aktywizacyjnego. Zaznaczył, że bezsprzecznie - na dzień 22 października 2014 r. - strona nie spełniała warunków koniecznych do uznania jej za osobę bezrobotną i nie mogła korzystać z wszelkich związanych z tym świadczeń. Organ odwoławczy podsumował, że w sprawie zaistniały przesłanki z art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy i w związku z tym należało wydać decyzję o obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Ocenił, że w konsekwencji przyznane i pobrane przez stronę zasiłek, stypendium i dodatek stały się świadczeniami nienależnie pobranymi, które strona ma obowiązek zwrócić wraz z przekazaną zaliczką na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składką na ubezpieczenie zdrowotne. Za chybiony Wojewoda uznał zarzut przedawnienia roszczenia 13 listopada 2018 r. Argumentując powołał się na art. 76 ust. 3 i 5 ustawy o promocji zatrudnienia oraz art. 123 § 1, art. 124 § 1 i § 2 Kodeksu cywilnego. Zważył, że przedawnieniu uległ jedynie zasiłek dla bezrobotnych (wypłacony 12 listopada 2014 r. /za okres od 22 do 31 października 2014 r./ i wypłacony 10 grudnia 2014 r. /za okres od 1 do 30 listopada 2014 r./), tj. świadczenia w kwocie 1.329,90 zł brutto, co zostało uwzględnione w decyzji organu. Stwierdził, że pozostałe nienależnie pobrane świadczenia nie przedawniły się w wyniku przerwania biegu terminu przedawnienia wskutek wznowienia postępowania postanowieniem z 20 grudnia 2017 r. W skardze, strona zaskarżyła decyzję Wojewody w całości. Wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji, jako dla niej krzywdzących. Dowodziła, że rejestrując się w PUP 22 października 2014 r. nie miała świadomości i wiedzy o podleganiu już obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu i że nie było jej zamiarem wprowadzanie kogokolwiek w błąd, jak i bezzasadne uzyskanie środków finansowych ze źródeł Urzędu Pracy. Wskazała, że zarejestrowała się, gdyż 18 października 2014 r. została z nią rozwiązana umowa o pracę. Informowała, że w sklepie meblowym pracowała faktycznie jeden dzień i że orzeczenie o obowiązku zwrotu zasiłku dla bezrobotnych stanowi działanie nieproporcjonalne do jej zawinienia. Przyznała, że została poinformowana o konieczności powiadomienia w terminie 7 dni PUP o okolicznościach mających wpływ na wypłatę zasiłku i posiadanie statusu osoby bezrobotnej (podjęcie pracy zarobkowej, podleganie ubezpieczeniu społecznemu z innego tytułu). Stwierdziła przy tym jednak, że pouczenie nie było w swej treści wystarczająco jasne, wyczerpujące i jednoznaczne. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej odrzucenie z uwagi na brak podpisu strony pod skargą (ew. oddalenie skargi). Odpowiadając na wezwanie strona stawiał się w sądzie i podpisała skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest nieuzasadniona. W sprawie należało ocenić zasadność orzeczenia o obowiązku zwrotu przez skarżącą nienależnie pobranego świadczenia w wysokości 8.577,60 zł brutto, tj.: zasiłku dla bezrobotnych w wysokości 5.022,90 zł brutto (wypłaconego za okres od 1.12.2014 r. do 14.05.2015 r. i od 1.09.2015 r. do 14.09.2015 r.), stypendium w wysokości 3.291,40 zł brutto (wypłaconego za okres od 15.05.2015 r. do 15.07.2015 r. i od 25.07.2015 r. do 31.08.2015 r.) i dodatku aktywizacyjnego w wysokości 263,30 zł brutto (wypłaconego za okres od 17.09.2015 r. do 05.10.2015 r.). Zgodnie z art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o promocji zatrudnienia osoba, która pobrała nienależne świadczenie pieniężne jest obowiązana do zwrotu, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji w przedmiocie obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego, kwoty otrzymanego świadczenia wraz z przekazaną od tego świadczenia zaliczką na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składką na ubezpieczenie zdrowotne (ust. 1). Za nienależnie pobrane świadczenie pieniężne uważa się świadczenie pieniężne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, jeżeli pobierający to świadczenie był pouczony o tych okolicznościach (ust. 2 pkt 1). Zasadnie przyjmuje Wojewoda, że art. 76 ust. 2 pkt 1 ustawy ma zastosowanie wówczas, kiedy: 1) bezrobotnemu zostanie wypłacone świadczenie mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, 2) pobierający świadczenie zostanie pouczony o okolicznościach powodujących ustanie prawa do pobierania świadczenia. Zgodzić trzeba się z Wojewodą, że w sytuacji strony zaistniały obie te przesłanki. Mianowicie, rejestrując się w PUP 22 października 2014 r. strona pozostawała w stosunku pracy nawiązanym po podpisaniu przez nią umowy o pracę na okres próbny od 9 października 2014 r. do 31 grudnia 2014 r. i rozwiązanym w dniu 30 października 2014 r. W tym miejscu za Wojewodą należy zauważyć, że art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia normuje, że już samo pozostawanie w zatrudnieniu uniemożliwia nabycie i posiadanie statusu osoby bezrobotnej oraz uprawnień z nim związanych, jak i że bez znaczenia jest faktyczna obecność w pracy oraz wysokość uzyskanego z tytułu zatrudnienia wynagrodzenia. Sąd podziela również stanowisko Wojewody, że decyzja nakładająca obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia nie jest decyzją uznaniową, lecz ma charakter związany a organ w prowadzonym postępowaniu zobowiązany jest jedynie ustalić, czy zaistniały okoliczności powodujące ustanie prawa do pobierania świadczenia, czy zostały wypłacone świadczenia za okres po zaistnieniu tych okoliczności oraz czy pobierający to świadczenie był pouczony o tych okolicznościach, zaś w razie poczynienia w tym zakresie pozytywnych ustaleń, ma obowiązek wydać decyzję nakazującą zwrot nienależnie pobranych świadczeń. W sprawie niewątpliwie wykazano, że stronie wypłacono zasiłek, stypendium i dodatek aktywizacyjny, mimo że zarejestrowała się ona będąc osobą zatrudnioną a co za tym idzie nie spełniała warunków przewidzianych dla nabycia statusu osoby bezrobotnej i uprawnień z tym statusem związanych. W dacie rejestracji strona zastała poinformowana, że status osoby bezrobotnej oraz uprawnienia z nim związane nie przysługują osobie zatrudnionej i podlegającej ubezpieczeniu społecznemu (dokonując rejestracji w PUP została ona także zapoznana z przepisami dotyczącymi statusu bezrobotnego, co potwierdziła własnoręcznym podpisem). Sąd dokonał oceny treści i zakresu pouczeń udzielonych stronie w dacie rejestracji i doszedł do identycznych co Wojewoda wniosków. Mianowicie, pouczenia były prawidłowe oraz czytelne i tym samym strona otrzymała informację pełną, jasną i niewymagającą dokonywania jakichkolwiek interpretacji jej treści. Wynika z nich jednoznacznie, że strona obowiązana była zgłosić fakt zatrudnienia i że nie można być jednocześnie osobą bezrobotną i pozostawać w zatrudnieniu bez względu na wysokość wynagrodzenia. Trafnie wywodzi zatem Wojewoda, że strona została pouczona w sposób zrozumiały o prawach oraz o obowiązkach osoby bezrobotnej i była w pełni świadoma tego, co należy rozumieć pod pojęciem nienależnego świadczenia oraz o skutkach i przyczynach - także możliwości powstania takiej sytuacji. Po przeczytaniu pouczenia strona winna mieć tym samym wiadomość, że o każdej okoliczności mającej wpływ na status bezrobotnego, tj. - m.in. - o zawarciu umowy o pracę na okres próbny od 9 października do 31 grudnia 2014 r. (także o otrzymaniu świadectwa pracy dokumentującego okres zatrudnienia obejmujący dzień rejestracji) powinna powiadomić PUP niezwłocznie (w okresie do 7 dni) oraz że niedopełnienie tego obowiązku skutkować będzie w szczególności koniecznością zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Trzeba więc podzielić twierdzenie Wojewody, że - mimo udzielonego pouczenia - strona zataiła fakt zatrudnienia w w/w okresie, wykazując się w ten sposób brakiem należytej staranności, natomiast PUP dowiedział się o zbiegu tytułów do ubezpieczenia z pisma ZUS z 8 grudnia 2017 r. Racje ma tym samym Wojewoda, że gdyby strona poinformowała o otrzymanym świadectwie pracy w obowiązującym ją terminie 7 dni to nie doszłoby do wypłacenia jej zasiłku dla bezrobotnych, stypendium oraz dodatku aktywizacyjnego. Reasumując Sąd uznał, że na dzień 22 października 2014 r. strona nie spełniała warunków koniecznych do uznania jej za osobę bezrobotną i nie mogła korzystać z wszelkich związanych z tym świadczeń. W jej sytuacji zaistniały zatem przesłanki określone w art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy i w związku z tym należało wydać decyzję o obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Przyznane przez organ i pobrane przez stronę zasiłki, stypendium oraz dodatek stały się świadczeniami nienależnie pobranymi, które strona ma obowiązek zwrócić. Sąd uznał, że - podniesione w odwołaniu i skardze - argumenty strony nie mają dla tej sprawy znaczenia. Dotyczą one bowiem innych rozstrzygnięć, tj. ostatecznych decyzji w sprawie pozbawienia strony statusu osoby bezrobotnej i świadczeń z tym statusem związanych. Kontrola tych decyzji wykracza zaś poza ramy rozpoznawanej sprawy. Podobnie rzecz się ma z zarzutem naruszenia art. 13 ustawy - Kodeks pracy, art. 23 ust. 3 Deklaracji Praw Człowieka, art. 7 lit. a/ Międzynarodowego Paktu Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych ONZ z 16 grudnia 1966 r. oraz art. 4 Europejskiej Karty Społecznej z 18 października 1961 r. Chybiony jest również zarzut naruszenia przez Wojewodę zasady ochrony praw nabytych. Rację ma ponadto Wojewoda, że sporne roszczenia nie uległy przedawnieniu 13 listopada 2018 r., z uwagi na przerwanie biegu terminu przedawnienia wskutek wznowienia postępowania postanowieniem z 20 grudnia 2017 r. Stanowisko Wojewody znajduje oparcie w przepisach art. 76 ust. 3 i 5 ustawy o promocji zatrudnienia oraz art. 123 § 1, art. 124 § 1 i § 2 Kodeksu cywilnego. Mając na uwadze powyższe okoliczności oraz stwierdzając, że wniesiona skarga nie miała usprawiedliwionych podstaw, Sąd zobowiązany był do jej oddalenia w całości na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. - dalej: p.p.s.a.), o czym orzeczono jak w sentencji.