II SA/Gl 611/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Matan, Sędzia WSA Rafał Wolnik, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 grudnia 2020 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Z. z dnia [...] r. nr [...]. UZASADNIENIE Prezydent Miasta Z. decyzją z [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 17 oraz art. 24 ustawy z dnia 29 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego odmówił M. P. (dalej jako strona lub skarżąca) przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad P. P. W uzasadnieniu organ ten przywołał treść stosownych regulacji ustawy o świadczeniach rodzinnych i wskazał, że strona ma przyznane prawo do emerytury, a okoliczność ta wyłącza możliwość otrzymywania wnioskowanego świadczenia. Z decyzją tą nie zgodziła się strona, która wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach. W odwołaniu tym wyraziła swoje niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia i podniosła, że jej sytuacja jest szczególna, a organ administracji winien w sposób indywidualny rozpatrzyć jej sprawę. Przedstawiła trudną sytuację rodzinną oraz przybliżyła działania podejmowane względem niepełnosprawnego syna. Podniosła, że w 2010 r. otrzymywała świadczenie pielęgnacyjne, jednakże zostało ono jej odebrane z uwagi na przejście na emeryturę, która z uwagi na krótki okres zatrudnienia jest bardzo niska i jest niższa nawet niż najniższa emerytura. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Po przedstawieniu dotychczasowego przebiegu postępowania organ ten przybliżył sytuację osobistą strony, jak również przepisy dotyczące przyznawania wnioskowanego świadczenia. W konkluzji uzasadnienia organ ten stwierdził, że strona nie spełnia wymogów ustawowych do otrzymania wnioskowanego świadczenia, albowiem posiada ustalone prawo do emerytury. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na powyższą decyzję wniosła strona. W skardze tej wystąpiła o uchylenie kwestionowanej decyzji, zarzucając przedmiotowej decyzji naruszenie prawa materialnego polegające na błędnej wykładni art. 17 ust. 1 i ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, naruszającej zasady wyrażone w Konstytucji RP, a sformułowane w art. 32, w art. 2, art. 69, w art. 71 ust. 1, opierającej się wyłącznie na wykładni językowej, pomijając wykładnię funkcjonalną i celowościową, która uprawnia do przyznania wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu skargi odwołano się do orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego i sądów administracyjnych, w których przyjęto wykładnię przepisów prawa, która uzasadnia uwzględnienie wniesionej skargi i przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości różnicy między otrzymywaną emeryturą a wysokością świadczenia pielęgnacyjnego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o oddalenie skargi i przywołało analogiczną argumentację do tej, którą zamieściło w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) wykazała, że decyzja ta narusza wymogi prawa, a zgodnie z treścią art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak również naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Oznacza to, że nie każde uchybienie ze strony organu administracji uzasadnia uwzględnienie skargi, a jedynie takie, które miało lub mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy. W rozpoznawanej sprawie stan faktyczny jest czytelny i w tym zakresie nie występują wątpliwości. Sytuacja odmiennie przedstawia się w kontekście interpretacji norm prawnych mających zastosowanie w sprawie. Mając na uwadze powyższe stwierdzenie niezbędnym jest przybliżenie stanu normatywnego w rozpoznawanej sprawie. Stosownie do postanowień art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami; konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Po myśli ust. 1a przywołanego przepisu, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie ma osób będących opiekunem faktycznym dziecka lub osoby będącej rodziną zastępczą spokrewnioną, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie z treścią ust. 1b przywołanego przepisu, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później, niż do ukończenia 25 roku życia. Stosownie do postanowień ust. 5 wskazanego powyżej przepisu, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: osoba sprawująca opiekę: ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego albo ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna. Przedmiotowe świadczenie nie przysługuje jeżeli osoba wymagająca opieki: pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, względnie została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu. Przywoływane świadczenie nie przysługuje jeżeli na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury; albo też członek rodziny osoby sprawującej opiekę ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, jak również na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, albo też na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Przywołany powyżej stan normatywny określa jakie muszą zaistnieć przesłanki pozytywne i które przesłanki negatywne nie mogą wystąpić, aby skarżąca mogła się skutecznie ubiegać o wnioskowane świadczenie. Na wstępie przyjdzie odnieść się do przesłanek występujących po stronie skarżącej. Z przedłożonych akt administracyjnych wynika, że posiada ona świadczenie emerytalne, które uzyskała w 2011 roku, gdy otrzymywała świadczenie pielęgnacyjne. Powyższa okoliczność świadczy o tym, że przed przejściem na świadczenie emerytalne skarżąca spełniała ówcześnie obowiązujące wymogi do otrzymywania przedmiotowego świadczenia. W tym miejscu przyjdzie zauważyć, że podnoszone przez skarżącą argumenty odwołujące się do orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego i orzecznictwa sądów administracyjnych mogą być częściowo uwzględnione. Na uwagę zasługują także argumenty odnoszące się do zasady równości sformułowanej w art. 32 Konstytucji RP. W ocenie składu orzekającego w polu widzenia należy mieć także obecnie obowiązującą linię orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego, w której zwraca się uwagę na fakt, że może wystąpić sytuacja, gdy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne będzie równocześnie dysponowała prawem do innego świadczenia z systemu zabezpieczenia społecznego. Okoliczność ta skłoniła przywołany Sąd do odpowiedniego wykorzystania postanowień art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych, ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Obowiązująca na gruncie tego przepisu zasada zasługuje na szersze ujęcie i odniesienie jej do innych świadczeń przysługujących w ramach zabezpieczenia społecznego. Mając na uwadze zasady konstytucyjne takie jak zasada równości czy też zasada godności uznać należy, że osoba, która spełnia warunki do przyznania powyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie - emerytury. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z systemu ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z tym przepisem, prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty (zobacz przykładowo wyrok NSA z 24 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 650/20). W kontekście przywołanych regulacji, skład orzekający zwraca uwagę na zasadę godności, która sformułowana jest w art. 30 Konstytucji RP. Zgodnie z tym przepisem, przyrodzona i niezbywalna godność człowieka stanowi źródło wolności i praw człowieka i obywatela. Jest ona nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona jest obowiązkiem władz publicznych. W rozpoznawanej sprawie zasada ta została naruszona, ponieważ skarżąca w 2011 r. przeszła na świadczenie emerytalne z pobieranego świadczenia pielęgnacyjnego. Wysokość otrzymywanej przez skarżącą emerytury jest bardzo niska i wynika z krótkiego stażu pracy, jednocześnie organom administracji umknęła ta okoliczność, że od 1984 r. skarżąca wychowuje niepełnosprawnego syna i poświęca mu cały posiadany czas i tylko z uwagi na inne okoliczności nie otrzymywała wcześniej świadczenia pielęgnacyjnego, a tym samym okresu sprawowanej opieki nie miała zaliczonego do okresu zatrudnienia. W ramach ponownie prowadzonego postępowania organ pierwszej instancji wyjaśni sytuację faktyczną skarżącej i podejmie stosowne działania zmierzające do tego, aby skarżąca mogła zdecydować się, czy chce otrzymywać świadczenie pielęgnacyjne i zawiesić prawo do świadczenia emerytalnego i wesprze ją w działaniach z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych tak, aby rozstrzygnięcie tegoż podmiotu zapadło możliwie szybko, a sam podejmie niezwłocznie własne rozstrzygnięcie w sprawie. Wobec powyższego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c wyżej wymienionej ustawy, uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. mr