II FZ 559/09

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA : Bogusław Dauter (spr.) po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia I. L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 14 października 2009 r. sygn. akt I SA/Gd 505/09 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi I. L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 28 kwietnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia odpowiedzialności osoby trzeciej za zaległości podatkowe spółki. postanawia: oddalić zażalenie UZASADNIENIE 1. Postanowieniem z 14 października 2009 r., I SA/Gd 509/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił I. L. przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w G. z 28 kwietnia 2009 r. w przedmiocie orzeczenia odpowiedzialności osoby trzeciej za zaległości podatkowe spółki. 2. W uzasadnieniu sąd pierwszej instancji wskazał, że wnioskiem z 30 lipca 2009 r. złożonym na formularzu PPF I. L. zwróciła się do sądu o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie jej od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawczyni oświadczyła, iż prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z urodzoną 18 października 1988 r. córką- M. O., która pobiera naukę na Uniwersytecie Gdańskim. Uzasadniając zasadność swojego wniosku I. L. wyjaśniła że jedynym źródłem utrzymania jest dla niej i dla córki otrzymywana w wysokości 1224,10 zł emerytura, która nie wystarczy na pokrycie opłaty sądowej i skorzystanie z usług adwokata. Wnioskodawczyni oświadczyła, że nie posiada żadnych nieruchomości, zasobów pieniężnych, bądź wartościowych przedmiotów, zaś jej córka nie osiąga żadnych dochodów. 3. Zarządzeniem z 6 sierpnia 2009 r. wnioskodawczyni została zobowiązana do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów i oświadczeń: (1) odpisu zeznania podatkowego złożonego za rok 2008, bądź też stosownego zaświadczenia o dochodach uzyskanych za ten rok z właściwego urzędu skarbowego, (2) wyciągów ze wszystkich posiadanych przez skarżącą i jej córkę rachunków i lokat, na których gromadzone są środki pieniężne, w tym kont i lokat dewizowych, z ostatnich trzech miesięcy wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji, a w przypadku ich nieposiadania złożenia przez każdą z ww. osób stosownego oświadczenia w tym przedmiocie, (3) oświadczenia złożonego przez córkę w przedmiocie nieosiągania jakichkolwiek dochodów, w tym z tytułu stypendiów, alimentów, umowy zlecenia (o dzieło); jeżeli zaś osiąga ona dochody - podania ich źródła oraz miesięcznej wysokości brutto i netto wraz z dowodami okoliczności te potwierdzającymi, (4) dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych miesięcznych kosztów związanych z utrzymaniem (opłaty za mieszkanie, gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, inne), (5) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na skarżącą, jej córkę pojazdów mechanicznych wraz z podaniem ich rodzaju, marki, roku produkcji oraz wartości. W odpowiedzi, pismem z 17 sierpnia 2009 r., wnioskodawczyni wyjaśniła, że posiada jedynie konto w banku P. oraz wniosła o wydłużenie terminu na złożenie jego wyciągu do 21 sierpnia 2009 r. Ponadto do pisma złożono kopię zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2008 (PIT-37) I. L., jej oświadczenie w przedmiocie ponoszonych kosztów związanych z utrzymaniem i posiadanym przez nią samochodzie osobowym, oświadczenie córki o nie posiadaniu kont, lokat, a także samochodu i nie osiąganiu przez nią dochodów. Następnie pismem z 31 sierpnia 2009 r. uzupełniono materiał dowodowy o wspominany wyżej wyciąg z konta nr [...]za ostatnie 3 miesiące. 4. Postanowieniem z 8 września 2009 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy, które wobec wniesienia sprzeciwu utraciło moc. 5. Uzasadniając podjęte w dniu 14 października 2009 r. rozstrzygniecie sąd pierwszej instancji powołując się na treść art. 260 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. dalej p.p.s.a), oraz art. 245 i art. 246 § 1 p.p.s.a. sąd wskazał, że wnosząca wniosek wraz ze studiującą córką utrzymuje się z emerytury w wysokości 1.224,10 zł, posiada samochód osobowy marki Ford Fiesta o wartości około 7.000 zł. W okresie, za który przedstawiła wyciąg ze swojego konta oprócz wspomnianej emerytury wpłynęła na nie łączna kwota 8.460,56 zł. Zdaniem sądu kwota ta, dawała skarżącej możliwość uiszczenia wpisu w pełnej wysokości, jak również zadbanie o własny interes w postaci ustanowienia w niniejszej sprawie profesjonalnego pełnomocnika. W sprzeciwie wyjaśniła, iż kwoty środków wpłacanych przez nią na swoje konto w łącznej wysokości 6.785 zł nie stanowiły jej środków, a córki, która ją odwiedziła. Na powyższe nie przedstawiono jednak żadnych dowodów. Zdaniem sądu nawet gdyby uznać te twierdzenia za prawdziwe to w dalszym ciągu do dyspozycji podatniczki pozostawały środki w łącznej kwocie 1.675,56. Sąd wskazał, że bez znaczenia jest tytuł jakim skarżącej środki te zwrócono. Istotne jest natomiast to, że skarżąca miała środki pieniężne, zaś wnosząc skargę do wojewódzkiego sądu administracyjnego powinna była je zabezpieczyć na pokrycie wydatków związanych z udziałem w postępowaniu sądowym. Dlatego zdaniem sądu skoro strona posiadała dodatkowe środki oprócz uzyskiwanych z emerytury powinna je była przeznaczyć w pierwszej kolejności na uregulowanie swoich zobowiązań względem Skarbu Państwa w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym, nie zaś jak to wynika z wyciągu na cele o charakterze konsumpcyjnym. Odnosząc się do kwestii oświadczenia skarżącej złożonego w przedmiocie ponoszenia miesięcznych wydatków w wysokości 500 zł sąd wskazał, że wobec lakonicznego stwierdzenia, nie popartego żadnymi dokumentami, nie może przyjąć ich za udowodnione. Tym bardziej, że sama skarżąca w złożonym sprzeciwie podała, iż wszelkie rachunki wystawiane są na nazwisko innej osoby, co budzi wątpliwość sądu odnośnie ich rzeczywistego ponoszenia przez wnioskującą. 6. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca zarzuciła jednostronną ocenę zebranego w toku materiału z uprzedzeniem, w szczególności: "zwrot bezprawnie zagarniętego mienia przez Urząd Skarbowy w K. sąd uznał za źródło dochodu, wpłaty dokonywane na własne konto sąd uznał za źródło dochodu oraz brak udokumentowanych kosztów utrzymania sąd uznał, że mogą być one ponoszone przez inną stronę". W związku z tym strona wniosła o ponowne rozpatrzenie wniosku o przyznanie prawa pomocy i przyznanie go w postaci zwolnienia od kosztów sądowych oraz przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu skarżąca wskazała na okoliczności związane z toczącym się postępowaniem przed organami podatkowymi oraz na okoliczności związane z obciążaniem skarżącej jako osoby trzeciej za zaległości podatkowe spółki. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 7. Zażalenie nie zasługuj na uwzględnienie. Należy zauważy, że stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wskazany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą budżetu państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę okoliczności przemawiających za rozstrzygnięciem korzystnym dla strony. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. (por.: M. Niezgódka - Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 594). Odnosząc się do wniesionego w niniejszej sprawie zażalenia należy wskazać, że nie odnosi się ono w sposób merytoryczne do ustaleń dokonanych przez sąd pierwszej instancji w toku postępowania w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zawarte w nim wywody dotyczą kwestii merytorycznych sprawy, a mianowicie związanych z odpowiedzialności skarżącej jako osoby trzeciej za zobowiązania spółki. Za wystarczające nie może być bowiem uznane powołanie się na brak środków na pokrycie kosztów postępowania. Ponadto skarżąca w zażaleniu nie wyjaśnia okoliczności kwestionowanych przez sąd w zaskarżonym postanowieniu. Niezależnie jednak od tego należy zauważyć, że w niniejszej sprawie wysokość wpisu od skargi została przez sąd ustalona na kwotę 500 zł. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego sąd pierwszej instancji słusznie przyjął, że sytuacja majątkowa skarżącej pozwala jej na poniesienie kosztów postępowania oraz ustanowienie w sprawie pełnomocnika profesjonalnego. Jak wynika z przyjętych w sprawie ustaleń na podstawie przedstawionych przez skarżącą dokumentów wraz ze studiującą córką utrzymuje się ona z emerytury w wysokości 1.224,10 zł, posiada samochód osobowy marki Ford Fiesta o wartości około 7.000 zł. W okresie, za który przedstawiła wyciąg ze swojego konta oprócz wspomnianej emerytury wpłynęła na nie łączna kwota 8.460,56 zł. Ponadto od urzędu skarbowego otrzymała ona zwrot kwoty 1.675,56 zł. W tej sytuacji w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego słusznie sąd pierwszej instancji przyjął, że skarżąca w sposób przekonujący i nie budzący wątpliwości nie wyjaśniła swojej sytuacji majątkowej. Słusznie sąd nie dał wiary wyjaśnieniem strony, że dokonana wpłata na konto w łącznej wysokości 6.785 zł nie stanowiła jej środków, a córki, która ją odwiedziła. Skarżąca na tą okoliczność nie przedstawiła żadnych dokumentów, które mogłyby to potwierdzić. Ponadto w zażaleniu skarżąca tej okoliczności w skuteczny sposób nie podważyła i nie wyjaśniła. Zasadnie w tej sytuacji sąd uznał, że środki które skarżąca posiada na rachunku bakowym, są środkami którymi dysponuje i może z nich ponosić koszty związane z prowadzonym postępowaniem sądowym. Ponadto zasadnie sąd pierwszej instancji poddał w wątpliwości okoliczności związane z ponoszeniem przez skarżącą wydatków w wysokości 500 zł. Ani w zażaleniu ani w toku postępowanie przed sądem pierwszej instancji skarżąca nie przedstawiła dowodów potwierdzających ponoszenie tych kosztów. Wyjaśnienia zaś, że wszelkie rachunki wystawiane są na nazwisko innej osoby, słusznie budzi wątpliwość odnośnie ich rzeczywistego ponoszenia przez wnioskującą o przyznanie prawa pomocy. Za prawidłowe w tej sytuacji należy uznać zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego stanowisko sądu pierwszej instancji, że skoro strona posiadała dodatkowe środki oprócz uzyskiwanych z emerytury powinna je była przeznaczyć w pierwszej kolejności na uregulowanie swoich zobowiązań względem Skarbu Państwa w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym, nie zaś jak to wynikało z wyciągów bankowych na cele o charakterze konsumpcyjnym. W tej sytuacji zatem słusznie przyjęto, że skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Na marginesie należy ponadto zauważyć, że w razie zasadności skargi poniesione przez podatniczkę koszty zostaną zwrócone. Z przytoczonych wyżej względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.