II SA/Sz 1211/09

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Iwona Tomaszewska,, Sędzia WSA Arkadiusz Windak, Protokolant Aneta Kukla, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 16 grudnia 2009 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego oddala skargę. UZASADNIENIE Kierownik Sekcji Pracy Socjalnej Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w [...] działający z upoważnienia Prezydenta Miasta [...] , decyzją z dnia [...] r., nr [...] na podstawie art. 41 pkt 1, art. 106 ust. 1, art. 110 ust. 7 i ust. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2008 r., Nr 115, poz. 728 ze zm.) po ponownym rozpoznaniu wniosku M. K.z dnia [...] r. odmówił przyznania pomocy formie specjalnego zasiłku celowego na opłatę kosztów leczenia szpitalnego. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że decyzją z dnia[...] . odmówił skarżącemu pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego na pokrycie kosztów leczenia. W wyniku odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] r., nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania. W oparciu o przeprowadzony wywiad środowiskowy i na podstawie zebranych dokumentów ustalono, iż skarżący zamieszkuje z ojcem z którym prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Dochód rodziny w styczniu [...] . wyniósł [...] zł i przekroczył kryterium dochodowe, które dla dwuosobowej rodziny wynosi [...] zł. Wydatki ponoszone na utrzymanie mieszkania wynoszą miesięcznie ok. [...] zł. Skarżący zrezygnował z propozycji pomocy w formie usług opiekuńczych dla ojca, co umożliwiłoby mu podjęcie pracy. Końcowo organ opisał wielkość posiadanych środków finansowych oraz sposób ich rozdzielania rodzinom i osobom wnioskującym o pomoc. Opisanej decyzji M. K. zarzucił nieuwzględnienie wskazań Kolegium Odwoławczego i ponowne powoływanie się przez organ na kryterium dochodowe, przy wydawaniu odmownej decyzji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] r., nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa w związku z art. 2 ust. 1, art. 4, art. 8 ust. 1 pkt 3, art. 39, art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, utrzymało decyzję organu I instancji w mocy. Zgodnie z art. 8 ust. 1 ww. ustawy prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego przy równoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2 – 15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Na podstawie przeprowadzonych czynności ustalono, że skarżący zamieszkuje z ojcem, który otrzymuje emeryturę w wysokości [...] zł. Do [...] . prowadził działalność gospodarczą, natomiast aktualnie nie pracuje, opiekuje się ojcem, który jest niezdolny do samodzielnej egzystencji. Dochód rodziny przekracza kryterium dochodowe dla rodziny dwuosobowej wynoszące [...] zł. Stosownie do treści art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nie przekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Zasiłek celowy może zostać przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Może on w szczególności pokryć część lub całość kosztów zakupu żywności, leków, leczenia, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu a także kosztów pogrzebu (art. 39 cyt. ustawy). Organ pomocy społecznej może przyznać zasiłek celowy na każdą z ww. potrzeb, ale nie jest do tego zobowiązany, bowiem działa on w ramach tzw. uznania administracyjnego uwzględniając z jednej strony potrzeby i sytuację materialną wnioskodawcy i z drugiej możliwości finansowe gminy. W przypadku pomocy dla rodzin lub osób, w których przekroczone zostało kryterium dochodowe musi wystąpić przypadek szczególny. W ocenie organu, do takiego przypadku nie można zaliczyć sytuacji osób, które przez dobrowolne pozostawanie bez ubezpieczenia zdrowotnego podejmują ryzyko płacenia za leczenie. M. K. natomiast jest osobą dorosłą i winien mieć świadomość skutków braku takiego ubezpieczenia. Jego sytuacja niewątpliwie stała się trudna, lecz wynika ona z jego wyboru, a jej rozwiązanie nie musi opierać się na pomocy społecznej. Skarżący bowiem mógłby powstałą zaległość spłacać w ratach, nadto nie poszukuje on żadnej pracy, twierdząc, że przez cały czas opiekuje się ojcem i nie wnosi o przyznanie usług opiekuńczych. Postawa taka oznacza, że jest on w stanie utrzymać się z emerytury ojca. Konieczność opieki nad ojcem, w ocenie organu, nie stanowi dostatecznego usprawiedliwienia pozostawania przez skarżącego osobą nieaktywną zawodowo, co świadczy przede wszystkim o niewykorzystywaniu własnych możliwości do czego zobowiązuje art. 2 ust. 1 ustawy, stanowiąc, że pomoc społeczna ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, środki i możliwości. Reasumując organ wskazał, że średni specjalny zasiłek celowy w styczniu wyniósł [...] zł i dotyczył tylko przypadków szczególnych, natomiast M. K. domaga się pomocy w kwocie [...] zł. Ewentualny maksymalny specjalny zasiłek celowy nie mógłby przekroczyć kwoty [...] zł, co przekracza możliwości Ośrodka. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...] , M. K. ponownie opisał swoją sytuację życiową wskazując, że nie stać go na opłacenie rachunku za pobyt w szpitalu, ponieważ nie pracuje z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad schorowanym ojcem. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację prezentowaną w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Skarga nie znajduje usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 1, art. 2 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej P.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania jeżeli mogły one mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W rozpatrywanym przypadku kontrola sądowoadministracyjna takich naruszeń prawa nie wykazała. Zarówno organ odwoławczy jak i organ I instancji prawidłowo ustaliły stan faktyczny oraz wskazały podstawę prawną na której oparły swoje rozstrzygnięcie. Ze stanowiącego podstawę merytorycznego rozstrzygnięcia art. 41 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), wynika, że organ prowadzący postępowanie o przyznanie specjalnego zasiłku celowego wydaje decyzję w ramach tzw. uznania administracyjnego. Oznacza to, że organ ma swobodę w decydowaniu, czy w indywidualnej sprawie istnieje szczególnie uzasadniony przypadek, którego wystąpienie uzasadnia przyznanie tej formy pomocy. Specjalny zasiłek celowy organ przyznaje za okres miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją (art. 106 ust. 3 ustawy), biorąc pod uwagę dochód osoby bądź rodziny ubiegającej się o pomoc oraz jej sytuację materialną, osobistą i życiową. Samorządowe Kolegium Odwoławcze prawidłowo przyjęło, że przyznanie specjalnego zasiłku celowego na spłatę zadłużenia z tytułu opłacenia kosztów pobytu w szpitalu, zwłaszcza w sytuacji, gdy skarżący domagał się na ten cel pomocy w kwocie [...] zł ( [...] zł koszty transportu karetką i [...] zł koszty leczenia szpitalnego), nie stanowiło szczególnie uzasadnionego przypadku zaspokojenia niezbędnej potrzeby życiowej (art. 3 ust. 4 w związku z art. 41 pkt 1 ustawy). Odmiennego stanowiska nie uzasadnia argumentacja skarżącego, że nie może on podjąć pracy z powodu opieki nad schorowanym ojcem. Zasadnie organ podniósł, że już sama treść art. 41 pkt 1 ustawy ogranicza możliwość przyznania specjalnego zasiłku celowego w kwocie w jakiej domagał się skarżący, skoro ustawodawca przewidział możliwość przyznania tego zasiłku do wysokości nieprzekraczającej kryterium dochodowego, które dla dwuosobowej rodziny wynosi [...] zł. Zgodzić się należy ze skarżącym, że jego sytuacja materialna nie jest łatwa. Nie można jednak pominąć tych okoliczności, które podniosło Kolegium, a mianowicie, że skarżący jako osoba dorosła winien był przewidzieć konsekwencje nie posiadania ubezpieczenia zdrowotnego. Skarżący nadto jest osobą w pełni zdolną do podjęcia pracy zawodowej, czego nie chce uczynić powołując się na konieczność pozostawania przy ojcu. Zaproponowaną przez pracownika Ośrodka Pomocy Rodzinie pomoc w formie zapewnienia ojcu usług opiekuńczych w celu umożliwienia podjęcia pracy zarobkowej skarżący odrzucił. Mimo powstałych zdarzeń życiowych oraz mogących powstać potencjalnie w przyszłości, skarżący nie dąży do podjęcia zatrudnienia, nie zgłasza się również do dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego. Podejmując takie decyzje, musi przewidywać konsekwencje swego działania lub zaniechania. W orzecznictwie dotyczącym świadczeń z zakresu pomocy podkreślono, że uzasadnienie decyzji powinno zawierać ustalenia organu dotyczące możliwości płatniczych ośrodka pomocy społecznej. Z przepisów prawa regulujących tryb przyznawania tego typu świadczeń wynika bowiem, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej organ kieruje się ogólnymi zasadami wyrażonymi w art. 3 ust. 3 i 4 cyt. ustawy tzn.: dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy jak również uwzględniania potrzeb osób i rodzin korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Z danych finansowych umieszczonych w uzasadnieniu decyzji wynika, że możliwości finansowe Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w [...] są ograniczone. Wykazane przez organ okoliczności tj. ilość osób, którym udzielono w okresie [...] r. specjalnych zasiłków celowych i wysokości w jakiej były przyznawane, świadczą o tym, że organ odmawiając przyznania specjalnego zasiłku celowego w kwocie [...] zł na pokrycie kosztów pobytu i leczenia szpitalnego nie naruszył prawa i nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Podkreślić również należy, że skarżący ubiegając się o każdy rodzaj świadczenia z pomocy społecznej ma obowiązek współpracować z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej (art. 4 ustawy o pomocy społecznej). Nie ma przy tym znaczenia, czy ubiega się o pomoc w formie świadczenia specjalnego. Obowiązek współdziałania świadczeniobiorców z jednostkami i pracownikami pomocy społecznej zastał wielokrotnie zaakcentowany w ustawie, niemniej przepisy dokładnie nie wskazują sposobu jego realizacji, co przesądza o pozostawieniu kwestii oceny postawy wnioskodawców w tym zakresie organom pomocowym. Jednocześnie przez współdziałanie osoby ubiegającej się o pomoc należy rozumieć gotowość do podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym oraz skorzystanie z uzasadnionych i rozsądnych propozycji pracownika socjalnego pomagających osobie przezwyciężyć trudne sytuacje życiowe. Egzekucja od beneficjenta, bądź potencjalnego beneficjenta pomocy społecznej obowiązku współdziałania jest istotna z tego punktu widzenia, że pomoc ta nie może się sprowadzać do prostego rozdawnictwa świadczeń. Powyższy pogląd wyraził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w wyroku z dnia 20 sierpnia 2008r. sygn. akt II SA/Sz 447/08, który skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.