VI SA/Wa 1052/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zdzisław Romanowski Sędziowie Sędzia WSA Pamela Kuraś - Dębecka Sędzia WSA Grzegorz Nowecki (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 grudnia 2020 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi P. w [...] na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] lutego 2020 r., nr [...] w przedmiocie podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz skarżącej – P. w [...] kwotę 480 zł (słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. UZASADNIENIE Sygnatura akt: VI SA/Wa 1052/20 UZASADNIENIE Zaskarżoną decyzją z [...] lutego 2020 r. Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej "Prezes NFZ") utrzymał w mocy decyzję Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej "Dyrektor [...]OW NFZ") z [...] grudnia 2016 r., stwierdzającą, że E. B. (poprzednio: E. K.) dalej "uczestnik" lub "zainteresowana", podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego jako osoba wykonująca umowę o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego o umowie zlecenia, zawartej płatnikiem składek: P. w W. (obecnie: P. w W.) dalej "skarżąca", w okresie od 14 września 2011 r. do 30 czerwca 2012 r. Jako podstawę prawną skarżonej decyzji Prezes NFZ wskazał art. 102 ust. 5 pkt 24 w zw. z art. 109 ust. 5 oraz art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 1373 ze zm.), dalej "ustawa o świadczeniach", a także art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 935). Do wydania powyższych decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym. Zakład Ubezpieczeń Społecznych III Oddział w W. pismem z dnia [...] października 2016 r. zwrócił się do [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z wnioskiem o rozpatrzenie sprawy w zakresie objęcia Zainteresowanej ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu wykonywania umowy o świadczenie usług, do której mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2019 r. poz. 1145, z późn. zm.), zwanej dalej "k.c", dotyczące zlecenia, zawartej z płatnikiem składek w okresie od 14 września 2011 r. do 30 czerwca 2012 r. W toku postępowania ustalono, iż ZUS przeprowadził u płatnika składek kontrolę w zakresie m.in. prawidłowości i rzetelności odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne oraz innych składek, do których pobierania zobowiązany jest ZUS oraz zgłaszania do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego. W trakcie prowadzonego postępowania ZUS III Oddział w W. przedłożył kopie m.in. następujących dokumentów: - wyciąg z protokołu kontroli ZUS z dnia [...] grudnia 2011 r., - zastrzeżenia do protokołu kontroli ZUS - informacja o sposobie rozpatrzenia zastrzeżeń do protokołu kontroli - zawarta przez strony w dniu [...] września 2011 r. umowa nazwana "umowa o dzieło", - "karta podatkowa umowy zlecenia i dzieło" za rok 2011 dot. Zainteresowanej. ZUS wskazał, że w wyniku kontroli przeprowadzonej u płatnika składek, obejmującej okres od 1 października 2011 r. do 30 września 2011 r. - protokół kontroli z dnia [...] grudnia 2011 r. - ustalił, że P. w W. (obecnie: P. w W.), będąc płatnikiem składek nie dokonała zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego Zainteresowanej, z którą zawarła umowę cywilnoprawną, nazwaną przez płatnika składek "umowa o dzieło", w okresie od 14 września 2011 r. do 30 czerwca 2012 r. Ponadto Zakład zawiadomił, że w okresie wykonywania umowy Zainteresowana posiadała inny tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych (pracownik) i u kontrolowanego płatnika składek powinna zostać zgłoszona do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego. ZUS wyjaśnił, że umowa nie spełniała definicji art. 627 k.c. i została zakwalifikowana przez inspektora kontroli ZUS jako umowa o świadczenie usług, do której zgodnie z k.c. stosuje się przepisy dotyczące zlecenia. ZUS w protokole kontroli z [...] grudnia 2011 r. wskazał m.in. że: "W ramach struktury organizacyjnej P. funkcjonują: [...] oraz [...]. Płatnik składek zawierał z (...) osobami fizycznymi umowy, które nazwał umowami o dzieło, przedmiotem umów było nauczanie. Umowy w przedmiocie nauczania w ramach określonej gałęzi tematycznej zawarte przez płatnika składek są jednobrzmiące. Wyróżniają się jedynie zakreśleniem gałęzi tematycznej, w ramach której nauczyciel realizuje proces dydaktyczny. Świadczenie wykonawców zgodnie z treścią przedmiotowych umów miało polegać na przepracowaniu określonej liczby godzin w tygodniu przez okres wielu miesięcy, w zamian za wynagrodzenie wyliczone od stałej stawki za godzinę. W umowach nie zawarto postanowień określających efekt, który ma być osiągnięty przez wykonawców i od spełnienia którego uzależnione byłoby otrzymanie wynagrodzenia. Zgodnie z treścią wskazanych umów wykonawcy byli zobowiązani do ich osobistego wykonania." Natomiast w informacji o nierozpatrzeniu zastrzeżeń do protokołu kontroli ZUS wyjaśniono, że przedmiot zawieranych z nauczycielami umów nazwanych przez płatnika składek umowami o dzieło nie pozwala na wskazanie zależnego tylko od nauczycieli rezultatu. Ponadto nauczyciel nie może być zatrudniony w szkole niepublicznej na podstawie umowy o dzieło, mając za przedmiot nauczanie. Umowy takie z natury rzeczy nie będą bowiem określały zakładanego efektu, za osiągnięcie którego odpowiadałby nauczyciel. Organ ZUS wskazał, że art. 6 pkt 1 ustawy z 26.01.1982 r. Karta nauczyciela zalicza do obowiązków nauczyciela rzetelne realizowanie zadań związanych z powierzonym mu stanowiskiem oraz podstawowymi funkcjami szkoły: dydaktyczną, wychowawczą i opiekuńczą. Przepis ten nie nakłada natomiast na nauczyciela obowiązku osiągnięcia w procesie nauczania żadnych wymierzalnych efektów, gdyż nauka jest procesem ciągłym i długotrwałym. Zdaniem organu, nawet gdyby przyjąć pewne kryteria wyedukowania, to i tak trudno byłoby określić z góry czas całego procesu nauki, a ponadto osiągnięcie finalnego rezultatu zależne jest również od zaangażowania wykazywanego ze strony uczniów. Organ nie zgodził się przy tym z poglądem, aby uchwała Sądu Najwyższego z dnia 20.09.1994 r., sygn. akt I PZP 37/94 rozstrzygała o dopuszczalności zatrudniania nauczyciela w szkole niepublicznej na podstawie umowy o dzieło, ponieważ w stanie faktycznym przedmiotowej sprawy zawierane były umowy zlecenia. Wskazał, że w powoływanej wyżej uchwale SN podniesiono, "że z nauczycielami szkół niepublicznych o uprawnieniach szkół publicznych mogą być zawierane inne umowy niż przewidziane w Kodeksie pracy, w szczególności umowy o świadczenie usług podobnych do zlecenia". Sąd Najwyższy używając słowa "w szczególności", wskazał, że umowa zlecenia jest typową umową dla nauczycieli świadczących usługi w przedmiocie nauczania w ramach określonej gałęzi tematycznej, zaś określenie w umowie stawek za godzinę wykonywania przedmiotu umowy również wskazuje na inny związek łączący stronę takiej umowy, a nie umowy o dzieło. Zdaniem organu brak ustalonego wynagrodzenia za wykonanie całego dzieła, czy też jego określonych części oznacza, że w istocie umówione wynagrodzenie stanowi ekonomiczny ekwiwalent czasu poświęconego przez wykonawcę na wykonanie określonych czynności. Wysokość wynagrodzenia zależała więc w takim przypadku wyłącznie od wymiaru czasu realizowanej umowy, a nie osiągnięcia założonego rezultatu, jak powinno mieć miejsce w umowie o dzieło. Organ nadmienił ponadto, że w trakcie czynności kontrolnych otrzymał oświadczenia nauczycieli, które zostały włączone jako materiał dowodowy do akt kontroli. Oświadczenia te potwierdzają posiadanie przez nauczycieli innego tytułu do ubezpieczeń społecznych oraz uzyskanie uprawnień do świadczeń emerytalno-rentowych. W odpowiedzi płatnik składek w piśmie z [...] listopada 2016 r. wyjaśnił m.in., że osoby wskazane w piśmie [...] OW NFZ (w tym Zainteresowana) nie zawierały żadnych umów cywilnoprawnych z P. z siedzibą w W. Osoby te, zdaniem płatnika składek, były zatrudnione w [...] i [...] w [...]. Płatnik zauważył, że ww. szkoły były jednostkami organizacyjnymi mającymi osobowość prawną (art. 37 Kodeksu Cywilnego) i samodzielnie prowadziły wszystkie sprawy dotyczące ich działalności, w tym również sprawy kadrowe i finansowe. Ponadto wszystkie umowy o zatrudnienie z pracownikami ww. szkół zawierała ich dyrektor. Podkreślił że obie placówki już nie istnieją, gdyż zaprzestały swej działalności w dniu 31 sierpnia 2014 r. i decyzjami Prezydenta [...] z dnia [...] marca 2015 r. zostały wykreślone z ewidencji szkół i placówek niepublicznych. Do pisma płatnik dołączył kopie decyzji Prezydenta [...]: - nr [...] z dnia [...] marca 2015 r., o wykreśleniu z dniem [...] marca 2015 r. z ewidencji szkół i placówek niepublicznych P. [...], ul. [...] w [...], - nr [...] z dnia [...] marca 2015 r., o wykreśleniu z dniem [...] marca 2015 r. z ewidencji szkół i placówek niepublicznych P., ul. [...] w [...]. Płatnik wskazał ponadto, że z treści § 1 umowy z dnia 14 września 2011 r. do 30 czerwca 2012 r. wynika, iż przedmiot umowy stanowiło: - nauczanie podstaw przedsiębiorczości w wymiarze 2 godzin tygodniowo z wynagrodzeniem w wysokości 38 zł za godzinę efektywnie przepracowaną, - nieodpłatne wykonywanie zadań na rzecz szkoły, wynikających z obowiązującego w niej systemu dydaktyczno-wychowawczego, tj. konsultacji indywidualnych dla uczniów w wymiarze ustalonym w organizacji pracy szkoły, dyżurów nauczycielskich, uczestnictwa w zebraniach i szkoleniach rady pedagogicznej, bieżących i okresowych kontaktów z rodzicami uczniów, udziału w imprezach i uroczystościach szkolnych. Wskazał także, że zgodnie z § 3 tej umowy, dzieło było realizowane w P. [...], a jego wykonawca nie miał prawa powierzyć wykonania dzieła innej osobie. Dyrektor [...] OW NFZ, po analizie zgromadzonych dokumentów decyzją nr [...] z dnia [...] grudnia 2016 r. stwierdził istnienie obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego Zainteresowanej z tytułu wykonywania umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy k.c. o umowie zlecenia, zawartej płatnikiem składek w okresie od 14 września 2011 r. do 30 czerwca 2012 r. Od powyższej decyzji płatnik składek w dniu [...] grudnia 2016 r. złożył odwołanie. W odwołaniu wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji zarzucając m.in., że organ I instancji naruszył art. 734 § 1 k.c. w zw. z art. 750 k.c., poprzez dowolną ocenę treści umowy i uznanie, że Zainteresowaną łączyła z płatnikiem umowa o świadczenie usług, a nie umowa o dzieło. Zdaniem płatnika składek, naruszony został również art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach, poprzez uznanie, że umowa zawarta została z odwołującym się, podczas gdy stroną tej umowy była dyrektor [...] oraz [...], która zawarła przedmiotową umowę. Kwestią wymagającą rozważenia jest fakt, że przedmiotowa umowa była zawierana przez dyrektora [...] oraz [...], która działała tylko i wyłącznie w ich imieniu. Zgodnie ze statutami wskazanych placówek dyrektor przysługiwało prawo do zawierania i rozwiązywania umów o pracę z nauczycielami oraz innymi pracownikami. W tym zakresie dyrektor liceum działała jako pracodawca lub zleceniodawca, czyli podmiot zupełnie niezależny od odwołującego. W opinii płatnika składek zawarta umowa nie narzucała Zainteresowanej sposobu w jaki miała ją wykonywać, liczył się tylko efekt końcowy w postaci osiągnięcia zamierzonego przez strony rezultatu. Dzieło, które wykonywała chociaż miało charakter powtarzalny oraz niematerialny, to w judykaturze dopuszcza się także i takie postaci dzieła, a strony umowy kierowały się również wytycznymi określonymi w podstawach programowych dotyczących danego przedmiotu, które były nastawione na wymierny rezultat pracy nauczyciela. Płatnik podkreślił, że również w "Instrukcji wprowadzania i przekazywania danych w systemie informacji oświatowej przy użyciu programu SIO" z dnia 30 września 2011 r., wydanej na podstawie ustawy z dnia 19 lutego 2004 r. o systemie informacji oświatowej (...) przez Ministerstwo Edukacji Narodowej dopuszczalne było zatrudnianie nauczycieli na umowę o dzieło. W wielu miejscach tej Instrukcji wspomina się o obowiązku podawania przez dyrektora szkoły danych dotyczących realizowanych przez nauczycieli umów o dzieło. Wskazał, że w tabeli "Wynagrodzenia pracowników pedagogicznych w szkołach i placówkach niepublicznych" stwierdzono m in., że należy w niej "uwzględnić również koszty poniesione z tytułu zatrudniania pracowników na umowę zlecenie lub urnowe o dzieło. Wspomnianą decyzją z dnia [...] lutego 2020 r., Prezes NFZ utrzymał decyzję organu I instancji w mocy. Na wstępie odnosząc się do oceny charakteru spornych umowy, organ wyjaśnił czym jest umowa o dzieło (art. 627 k.c.) oraz samo dzieło-rezultat, jak również czym charakteryzuje się umowa, co do której mają zastosowanie przepisy k.c. o umowie zlecenia (art. 734 § 1 k.c.). Prezes NFZ zaznaczył, że w orzecznictwie sądowym nie budzi kontrowersji kwestia, że w przypadku każdej zawartej umowy decydująca jest jej treść, czyli zadania, jakie zatrudniona osoba ma do wykonania oraz istota obowiązków umownych, które na siebie zawierający umowę przyjmuje. Zatem nie nazwa umowy, lecz jej cel i przedmiot decydują o charakterze wzajemnej współpracy. Tymczasem w treści zawartej umowy nie sposób odnaleźć konkretnie określonego rezultatu, który charakteryzowałby się indywidualnym, twórczym charakterem jakim byłoby: nauczanie podstaw przedsiębiorczości. Ponadto trudno wskazać na weryfikowalny, samoistny wynik umowy, którego oczekiwał zamawiający w momencie zawierania przez strony umowy. Także brak jest w zapisach umowy uregulowań dotyczących kwestii odpowiedzialności wykonawcy za ewentualne wady dzieła. Organ wyjaśnił, że w rozpatrywanym przypadku wykonawca umowy mógłby ponosić odpowiedzialność na zasadzie winy polegającej na niestarannym wykonywaniu pracy, charakterystycznej dla umowy zlecenia, a nie na zasadzie ryzyka, typowego dla umowy o dzieło. Prezes NFZ podkreślił, że w umowie wyraźnie wskazano, że została on zawarta pomiędzy płatnikiem składek: [...] w [...] (obecnie: [...] w [...]), reprezentowaną przez mgr Z. S. (dyrektor [...]) a Zainteresowaną. Nieuprawniony jest zatem w ocenie organu zarzut odwołującego, że przedmiotowa umowa była zawierana przez dyrektora [...], która działała tylko i wyłącznie w imieniu tego liceum. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył płatnik składek, zarzucając, że była skierowana do [...] w [...] tj. do podmiotu nie będącego stroną postępowania, co było wynikiem błędnych ustaleń faktycznych, zgodnie z którymi płatnikiem składem z tytułu ubezpieczenie zdrowotnego wobec Zainteresowanej była strona skarżąca, a nie [...]. Skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] lutego 2020 r., nr [...] i poprzedzającej ją decyzji Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ z dnia [...] grudnia 2016 r., nr [...]; W odpowiedzi na skargę, Prezes NFZ podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu skarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga okazała się uzasadniona. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2019 poz. 2167), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy – ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U z 2019 poz. 2325, dalej jako "p.p.s.a."), Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów, zdaniem Sądu należało ją uwzględnić, gdyż zaskarżona decyzja zapadła bez dostatecznego wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności stanu faktycznego sprawy. W ocenie Sądu, za zasadny należało uznać zarzut skargi, dotyczący niewyjaśnienia przez organ odwoławczy zaistniałych wątpliwości w kwestii ustalenia przez organ I instancji strony postępowania, w sprawie podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, którą stała się Skarżąca. Jak bowiem wynika z akt sprawy, okoliczność ta została ustalona w oparciu o treść umowy o dzieło z dnia [...].09.2011 r. (w aktach administracyjnych sprawy), zawartej, zdaniem organu, w imieniu płatnika składek: [...] w [...] (obecnie: [...] w [...] – Skarżącej), przez osobę reprezentującą ww. Uczelnię Wyższą. Tymczasem Skarżąca wskazuje, że dyrektor [...] w [...], zawierający przedmiotową umowę z Zainteresowaną, działał wyłącznie w imieniu tego Liceum, tj. ze skutkiem dla jednostki, którą faktycznie reprezentował. W uzasadnieniu odwołał się do treści statutu organizacyjnego tej jednostki, wskazując na jej faktyczną niezależność od Skarżącej, zarówno w kwestiach prawnych, kadrowych, jak i finansowych. W ocenie Sądu, z materiału dowodowego sprawy wynika jedynie okoliczność, że dyrektor [...] w [...] był uprawniony do reprezentowania tej jednostki, w tym do podpisywania umów dotyczących zatrudnienia. Na ww. umowie o dzieło znajdują się bowiem zarówno pieczątki [...] w [...], jak i dyrektora tej placówki i jego podpis. Brak jest natomiast przekonujących dowodów potwierdzających, że taka umowa była podpisywana z bezpośrednim skutkiem dla Skarżącej, tj. organu założycielskiego. Okoliczność, że [...] w [...] działało w ramach struktur organizacyjnych Skarżącej, jako Szkoły Wyższej, w kontekście posiadania przez ww. Liceum odrębności zarówno pod względem prawnym jak i finansowym, stanowi tylko domniemanie, że Skarżąca pozostawała w tym zakresie płatnikiem składek z tytułu obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego. W ocenie Sądu, domniemanie takie nie wystarczy dla udowodnienia istnienia po stronie Skarżącej określonego obowiązku. Niezbędne jest bowiem dowiedzenie jego istnienia na podstawie przekonujących dowodów, z których wynikałoby, że podpisująca ww. umowę o dzieło faktycznie działała nie tylko w imieniu Skarżącej, ale i na jej rzecz, a nie [...], jako odrębnej jednostki organizacyjnej posiadającej osobowość prawną, mogącej na rynku zawierać umowy ze skutkiem dla tej jednostki. Nadmienić przy tym trzeba, że wykreślenie ww. jednostki z ewidencji szkół i placówek niepublicznych (co nastąpiło z dniem [...] marca 2015 r.) i tym samym ustania jej bytu prawnego, nie przenosi odpowiedzialności z tytułu jej działalności na Skarżącą, jako założyciela tej jednostki. Brak jest bowiem w materiale dowodowym podstaw do przyjęcia takiego twierdzenia. Reasumując, skoro zaskarżona decyzja nie wyjaśniła w ww. zakresie stanu faktycznego sprawy, gdyż nie zawiera wystarczającego odniesienia do podnoszonych przez Skarżącą okoliczności i dowodów, Sąd uwzględnił zarzut skargi w przedmiocie nieustalenia przez organ w prawidłowy sposób strony przedmiotowego postępowania. Zadaniem organu, przy ponownym rozpoznaniu sprawy, niezbędne będzie wykazanie, że obowiązek zgłoszenia Zainteresowanej do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego przez Skarżącą miał faktycznie miejsce i na jakiej podstawie organ to ustalił. W tym zakresie postępowanie administracyjne powinno zostać uzupełnione, a w przypadku braku potwierdzających taki fakt dowodów umorzone. Z powyższych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania Sąd rozstrzygnął na podstawie art. 200 i nast. p.p.s.a., w zw. z § 14 ust. 1 pkt lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2016 r., poz. 1668 ze zm.).