II FZ 117/23

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jerzy Płusa po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 14 sierpnia 2023 r. sygn. akt I SA/Łd 148/22 w zakresie przywrócenia terminu w sprawie ze skargi M. D. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 6 grudnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2015 r. postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 14 sierpnia 2023 r. sygn. akt I SA/Łd 148/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odmówił M. D. (dalej jako "Skarżąca") przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu sądowego w sprawie ze skargi Skarżącej na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 6 grudnia 2021 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2015 r. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że w dniu 22 lutego 2022 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wpłynęła skarga Skarżącej, reprezentowanej przez adwokata, na ww. decyzję. Zarządzeniem Zastępcy Przewodniczącego Wydziału I wezwano Skarżącą do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, w terminie 7 dni, pod rygorem jej odrzucenia. W odpowiedzi na wezwanie Skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy, poprzez zwolnienie od kosztów pomocy. Postanowieniem z dnia 9 maja 2022 r. referendarz sądowy odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, a postanowieniem z dnia 30 maja 2022 r. Sąd utrzymał w mocy powyższe rozstrzygnięcie. Zarządzeniem z dnia 30 maja 2022 r. ponownie wezwano Skarżącą do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia. Postanowieniem z dnia 20 lipca 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, na podstawie art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259, z późn. zm.) - powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", odrzucił skargę z uwagi na nieuiszczenie wpisu sądowego od skargi w wyznaczonym terminie. Odpis powyższego postanowienia wraz z uzasadnieniem został doręczony pełnomocnikowi Skarżącej w dniu 26 lipca 2022 r. Rozstrzygnięcie to jest prawomocne od dnia 3 sierpnia 2022 r. W dniu 31 maja 2023 r. do Sądu wpłynął wniosek Skarżącej, reprezentowanej przez nowego pełnomocnika, o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu sądowego wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Skarżąca podniosła, że o uchybieniu terminu do uiszczenia wpisu dowiedziała się 5 dni przez sporządzeniem wniosku, zaniepokojona brakiem jakiejkolwiek informacji w zakresie rozpoznania złożonej skargi. Wskazała, że uprzednio reprezentujący ją pełnomocnik "w sposób nieskuteczny" poinformował ją o konieczności uiszczenia wskazanej wyżej kwoty i ustanawiając pełnomocnika była przekonana, że jej sprawa zostanie poprowadzona z dołożeniem należytej staranności. Ponadto stwierdziła, że nie jest biegłą w przepisach prawa oraz wykonuje inną profesję, a w konsekwencji bez własnej winy nie uzupełniła braku formalnego skargi. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 22 czerwca 2023 r. odmówiono Skarżącej prawa pomocy, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W wyniku rozpoznania sprzeciwu, Sąd postanowieniem z dnia 19 lipca 2023 r. sygn. akt I SPP/Łd 127/23 utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy. Zarządzeniem sędziego z dnia 24 lipca 2023 r., na podstawie art. 49 § 1 P.p.s.a., wezwano Skarżącą do uzupełnienia braku formalnego wniosku o przywrócenie terminu poprzez uiszczenia wpisu sądowego od skargi - w terminie 7 dni - pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania (art. 49 § 2 P.p.s.a.). Skarżąca uzupełniła wpis sądowy w przypisanym terminie. Sąd pierwszej instancji - uzasadniając rozstrzygnięcie - wskazał, że Skarżąca nie może, powołując się jedynie w sposób zdawkowy na brak skutecznej komunikacji z dotychczasowym pełnomocnikiem, skutecznie domagać się przywrócenia terminu jeśli nie wykazała, że sama zadbała należycie o swoje interesy, zwłaszcza, że jak wynika z akt sprawy zaskarżona decyzja dotyczy określenia Skarżącej przez organ wielomilionowego zobowiązania (> 17 min złotych), a od daty upływu terminu do uiszczenia wpisu do dnia złożenia wniosku upłynął niemalże 1 rok, w trakcie którego Skarżąca nie podjęła żadnej aktywności w sprawie. Bierności Skarżącej nie można także tłumaczyć przekazaniem sprawy do prowadzenia adwokatowi ustanowionemu z wyboru. Ponadto, po upływie terminu do uiszczenia wpisu od skargi Sąd wydał postanowienie o odrzuceniu skargi, o którym dotychczasowy pełnomocnik Skarżącej został również prawidłowo powiadomiony, a z akt sprawy nie wynika, aby Skarżąca, do momentu złożenia procedowanego w niniejszej sprawie wniosku, wypowiedziała mu pełnomocnictwo. W ocenie Sądu, taki sposób przedstawienia przez Skarżącą przyczyn uchybienia terminu, nie uprawdopodabnia w żaden sposób braku jej winy. Wynika natomiast z przedstawionych okoliczności, że Skarżąca nie dołożyła należytej staranności, aby zachować termin do uiszczenia wpisu. Skarżąca, decydując się złożyć skargę do Sądu, powinna ze szczególną uważnością monitorować jej przebieg, nawet jeśli w tym celu ustanowiła profesjonalnego pełnomocnika. Nie można tracić z oczu okoliczności, że o konieczności uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 17 837 zł Skarżąca wiedziała już od dnia 17 marca 2022 r., kiedy to jej pełnomocnikowi doręczono pierwsze zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu, a w jego wyniku strona podjęła czynności w celu uzyskania prawa pomocy. Zatem Skarżąca, składając stosowne dokumenty w celu zwolnienia od kosztów sądowych, winna interesować się rezultatem podjętych przez siebie działań i ewentualnych konsekwencji negatywnego rozpoznania wniosku. W zażaleniu na powyższe postanowienie Skarżąca zaskarżyła je w całości, zarzucając mu obrazę przepisów postępowania, która miała istotny wpływ na jego treść, a mianowicie naruszenie art. 86 § 1 w zw. z art. 87 P.p.s.a., polegające na błędnym uznaniu, że Skarżąca w sposób niepełny uprawdopodobniła brak swojej winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu sądowego w sytuacji, gdy analiza wyżej wspomnianego wniosku prowadzi do odmiennego wniosku. Wskazując na powyższe Skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego orzeczenia i przywróceniu terminu do uiszczenia wpisu sądowego. W uzasadnieniu wskazała, powołując się na orzecznictwo, że niedochowanie terminu stanowiło skutek okoliczności, na które Skarżąca nie miał żadnego wpływu, tj. ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, skutkowało chociażby doręczeniem wszelkiej korespondencji do niego (zgodnie z przepisami prawa), nie zaś do Skarżącej. Z tym, że ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika wiązało się także z istnieniem po stornie Skarżącej uzasadnionego (jakby się wydawało) przekonania, że jej sprawa zostanie poprowadzona z dołożeniem należytej staranności, a przede wszystkim poprzez wywiązanie się z informowania o odebranych w tej sprawie pismach, a w głównej mierze tych, które cedują na stronę jakikolwiek obowiązek, a tym bardziej taki, który wywołuje negatywne skutki prawne. Skarżąca nie zgodziła się z Sądem, że okolicznością wskazującą na istnienie winy w niedochowaniu terminu jest niewypowiedzenie pełnomocnictwa uprzedniemu pełnomocnikowi, albowiem argument ten jest całkowicie nielogiczny. Skarżąca nie wypowiedziała owego pełnomocnictwa, gdyż była przekonana, że postępowanie sądowoadministracyjne jest w toku. To samo dotyczy twierdzenia Sądu co do konieczności monitorowania przebiegu sprawy mimo ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Pogląd ten stoi w sprzeczności zarówno z instytucją samego pełnomocnictwa, jak i ww. poglądami. Dlatego też, nie zasługuje on na jakiekolwiek uwzględnienie i powinno przyczynić się do wydania odmiennego rozstrzygnięcia w tej sprawie. Prawo do zastępstwa procesowego służy bowiem realizacji prawa do sądu oraz ochronie strony i jej interesów prawnych na drodze sądowej, Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja przywrócenia terminu ma na celu wyeliminowanie negatywnych skutków jego uchybienia w sytuacji, gdy do tego uchybienia doszło w rezultacie okoliczności niezawinionych przez stronę postępowania zobowiązaną do dokonania określonej czynności procesowej w oznaczonym czasie. Zgodnie bowiem z art. 86 § 1 P.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Ponadto, w myśl art. 87 P.p.s.a., pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, a w piśmie tym uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Równocześnie z wnioskiem należy także dokonać czynności sądowej, której nie dokonano w terminie. Z przywołanych regulacji wynika, że instytucja przywrócenia terminu ma charakter wyjątkowy i skorzystanie z niej nie jest możliwe, gdy strona postępowania dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Innymi słowy, przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Podkreślenia wymaga, że Sąd, rozpoznając wniosek o przywrócenie terminu, jest zobowiązany do podjęcia rozstrzygnięcia przede wszystkim na podstawie treści wniosku (podniesionych tam okoliczności faktycznych i racji prawnych) oraz dokumentów zebranych w aktach sprawy. Tym samym to do podmiotu wnioskującego o przywrócenie terminu należy takie umotywowanie wniosku, ewentualnie dodatkowe poparcie swoich twierdzeń niezbędną dokumentacją, aby w sposób możliwe wyczerpujący i przekonujący dla sądu administracyjnego uprawdopodobnić brak winy w niedochowaniu terminu. W rozpoznawanej sprawie Skarżąca działała w postępowaniu przez profesjonalnego pełnomocnika będącego adwokatem. Okoliczność ta ma istotne znaczenie przy ocenie miernika staranności wymaganego przy dokonywaniu czynności procesowych, gdyż adwokat, radca prawny czy rzecznik patentowy podlega w tym zakresie bardziej rygorystycznym kryteriom. W związku z posiadaną przez siebie wiedzą z zakresu prawa oraz znajomością procedury sądowej zobligowany jest bowiem do zachowania dużo dalej posuniętej staranności niż wymagana jest od osób niebędących profesjonalnymi pełnomocnikami. Zawodowy charakter działalności adwokata powoduje, że odpowiedzialność pełnomocnika obejmuje działania wszystkich osób, którymi posługuje się wykonując swój zawód. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji słusznie przyjął, że argumentacja podniesiona we wniosku o przywrócenie terminu nie uzasadnia przyjęcia, że do uchybienia terminu doszło bez winy Skarżącej. Także argumentacja podniesiona w zażaleniu nie podważa powyższego stanowiska. Wszelkie bowiem zaniechania procesowe pełnomocnika, obciążają stronę, nawet w sytuacji gdyby spowodowały zaistnienie szkody u mocodawcy. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny postanowił jak w sentencji, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. [pic]