II FSK 3240/16

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Beata Cieloch, Sędziowie: NSA Małgorzata Wolf-Kalamala, WSA del. Paweł Dąbek (sprawozdawca), Protokolant Szymon Mackiewicz, po rozpoznaniu w dniu 29 listopada 2018 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej A. S.A. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 27 kwietnia 2016 r. sygn. akt I SA/Bk 907/15 w sprawie ze skargi A. S.A. z siedzibą w W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia 26 maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie stanowiska wierzyciela w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę kasacyjną. UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 27 kwietnia 2016r., sygn. akt I SA/Bk 907/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił skargę A. S.A. w W. (dalej: Spółka lub strona skarżąca) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku (dalej: Kolegium lub organ odwoławczy) z dnia 26 maja 2015r. w przedmiocie stanowiska wierzyciela w sprawie zarzutów zgłoszonych wobec egzekucji administracyjnej. Z przedstawionego przez WSA w stanu sprawy wynika, że pismem z dnia 11 lutego 2015r. Spółka wniosła zarzuty do egzekucji administracyjnej prowadzonej przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. na podstawie tytułu wykonawczego, wystawionego przez Wójta Gminy B. (dalej: organ pierwszej instancji). Organ egzekucyjny zwrócił się do wierzyciela o zajęcie stanowiska w sprawie wniesionych zarzutów, dotyczących między innymi okoliczności, że egzekucja została podjęta w zakresie obowiązku przedawnionego. Postanowieniem z dnia 26 marca 2015r., organ pierwszej instancji wyraził stanowisko, że zarzut ten jest niedopuszczalny z uwagi na przepis art. 34 § 1a ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2014r., poz. 1619 ze zm. – dalej: u.p.e.a.). Po rozpatrzeniu zażalenia Spółki Kolegium utrzymało w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu postanowienia Kolegium wyjaśniło, że zarzut przedawnienia nie może być przedmiotem oceny w ramach postępowania prowadzonego przez wierzyciela i organ wyższego stopnia, gdyż kwestia ta jest przedmiotem postępowania prowadzonego przez Kolegium w związku z odwołaniem wniesionym przez Spółkę od decyzji określającej zobowiązanie podatkowe w podatku od nieruchomości za 2009 r. Na powyższe postanowienie Spółka wywiodła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, wnosząc o jego uchylenie oraz poprzedzającego go postanowienia organu pierwszej instancji. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie art. 34 § 1a u.p.e.a. przez stwierdzenie niedopuszczalności zarzutu przedawnienia w sytuacji, w której wymagał on merytorycznego rozstrzygnięcia. W odpowiedzi na skargę, Kolegium podtrzymując stanowisko w sprawie, wniosło o jej oddalenie. Oddalając skargę WSA w Białymstoku wskazał, że art. 34 § 1a u.p.e.a. pozbawia wierzyciela i organ egzekucyjny możliwości merytorycznego badania zarzutu wniesionego w postępowaniu egzekucyjnym, jeśli kwestia ta była już przedmiotem rozpoznania w innym postępowaniu dotyczącym tego samego obowiązku. Prawidłowo zatem organ odwoławczy stwierdził, że zarzut podjęcia egzekucji w zakresie obowiązku przedawnionego nie mógł być rozpatrywany w przedmiotowej sprawie, gdyż kwestia ta jest przedmiotem postępowania prowadzonego Kolegium w związku z wniesionym odwołaniem od decyzji z dnia 29 grudnia 2014 r. określającej wysokość zobowiązania w podatku od nieruchomości za 2009 r., której prawomocnym postanowieniem z dnia 29 grudnia 2014 r. nadano rygor natychmiastowej wykonalności. Mając powyższe na uwadze oraz konieczność oceny przez organ w postępowaniu wymiarowym czy doszło do przedawnienia obowiązku, czy też bieg okresu przedawnienia uległ przerwaniu, chociażby z uwagi na konieczność weryfikacji podstaw zobowiązujących organ do umorzenia postępowania wymiarowego, niewątpliwe zaszła podstawa do stwierdzenia niedopuszczalności tego zarzutu z uwagi na dyspozycję wynikającą art. 34 § 1a u.p.e.a. W złożonej na powyższy wyrok skardze kasacyjnej, Spółka zarzuciła mu naruszenie: 1/ art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm. – dalej: p.p.s.a.), przez niedostateczne wyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia, tj. przez niewyjaśnienie, dlaczego zarzuty wobec egzekucji są przedmiotem "odrębnych postępowań", a także przez nieodniesienie się do argumentacji zawartej w skardze na postanowienie Kolegium; 2/ art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 34 § 1a u.p.e.a., przez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na oddaleniu skargi w sytuacji, w której wymagała ona uwzględnienia ze względu na to, że wbrew stanowisku Kolegium (i Sądu) zgłoszony przez stronę skarżącą zarzut przedawnienia należało rozpatrzyć merytorycznie, nie zaś stwierdzić jego niedopuszczalność, gdyż nie był on przedmiotem rozpatrzenia w innym postępowaniu (ani sądowym, ani administracyjnym, ani podatkowym). W oparciu o tak postawione zarzuty, które zostały rozwinięte w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Białymstoku oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym zwrot kosztów zastępstwa procesowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i dlatego podlega oddaleniu. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., wyjaśnić należy, że wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a. zasadniczo w sytuacji, gdy nie zawiera stanowiska odnośnie do stanu faktycznego przyjętego, jako podstawa zaskarżonego rozstrzygnięcia (uchwała 7 sędziów NSA z dnia 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09 - CBOSA), jak również, gdy sporządzone jest w sposób uniemożliwiający instancyjną kontrolę zaskarżonego wyroku (por. np.: wyrok NSA z dnia 12 października 2010 r., sygn. akt II OSK 1620/10; wyrok NSA z dnia 5 kwietnia 2012 r., sygn. akt I FSK 1002/11). Uchybieniem, nie pozostającym bez wpływu na rezultat kontroli kasacyjnej zaskarżonego orzeczenia, jest bowiem uzasadnienie, w którym ocena o zgodności/niezgodności z prawem zaskarżonego aktu formułowana jest bez odniesienia się do okoliczności konkretnego stanu faktycznego sprawy, albowiem w tego rodzaju sytuacji nie jest możliwe zrekonstruowanie przebiegu operacji logicznej, rezultatem której jest przyjęcie konkretnego kierunku interpretacji i zastosowania konkretnych przepisów prawa w okolicznościach konkretnego stanu faktycznego sprawy (por. np. wyrok NSA z dnia 11 stycznia 2011r., sygn. akt I GSK 685/09 - CBOSA). Samym zarzutem naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie można kwestionować ustaleń faktycznych sprawy, które zostały przyjęte za podstawę orzekania przez wojewódzki sąd administracyjny, bowiem nie ten przepis, a przepisy postępowania przed organami administracyjnymi dotyczące postępowania dowodowego decydują o prawidłowości poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych. One bowiem decydują o poszczególnych elementach stanu faktycznego sprawy. Ustalenia faktyczne mogą wobec powyższego być kwestionowane, poprzez powiązanie zarzutów naruszenia określonej procedury stosowanej przez organy administracyjne z przepisami procedury sądowoadministracyjnej. Za pomocą zarzutu naruszenia omawianego przepisu, nie można również kwestionować argumentacji prawnej zaprezentowanej w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. W rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji przedstawił argumenty świadczące, jego zdaniem o tym, że w świetle art. 34 § 1a u.p.e.a. w sprawie wystąpiła przesłanka stwierdzenia niedopuszczalności wniesionych przez Spółkę zarzutów. Okoliczność zaś, że strona skarżąca nie zgadza się z zaprezentowaną argumentacją, czy wręcz uważa ją za błędną, nie oznacza naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. (por. wyrok NSA z dnia 25 kwietnia 2018r., sygn. akt II FSK 1030/16 - CBOSA). Podobnie nie może odnieść zamierzonego skutku, akcentowany przez stronę skarżącą brak odniesienia się przez Sąd pierwszej instancji do wszystkich argumentów przez nią zaprezentowanych. Do uznania uzasadnienia wojewódzkiego sądu administracyjnego za spełniające wymogi określone w wyżej wskazanym przepisie, wystarczającym jest jedynie wykazanie, jakie motywy skłoniły ten sąd do wydania zaskarżonego orzeczenia. W orzecznictwie podkreśla się, że prawidłowo sporządzone uzasadnienie wyroku nie wymaga szczegółowego odniesienia się przez sąd pierwszej instancji do wszystkich zarzutów skargi oraz podniesionej w niej argumentacji, a jedynie w zakresie niezbędnym do przeprowadzenia kontroli zaskarżonego aktu administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 20 lipca 2018r., sygn. akt II OSK 2042/16 – CBOSA). Z samego faktu braku wyraźnego odniesienia się przez wojewódzki sąd administracyjny do niektórych zarzutów skargi nie można wywodzić, że zaskarżony wyrok został wydany z naruszeniem art. 141 § 4 p.p.s.a. (por. wyroki NSA z dnia 8 marca 2018r., sygn. akt II OSK 2165/17 oraz z dnia 8 maja 2018r., sygn. akt I GSK 625/16 – CBOSA). Zarzut taki byłby uzasadniony jedynie w sytuacji, gdy taka wadliwość mogła mieć istotny wpływ na wynik sprawy, czyli na treść podjętego rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z dnia 25 kwietnia 2018r., sygn. akt II OSK 2382/17 – CBOSA). Okoliczności takiej strona skarżąca jednak nie wykazała, kwestionując w istocie za pomocą omawianego zarzutu prawidłowość zaakceptowania ustaleń faktycznych poczynionych przez organy administracyjne oraz zarzucając błąd w argumentacji prawnej, która jej zdaniem była niewystarczająca do podjęcia zaskarżonego rozstrzygnięcia. Co do zarzutu naruszenia art. 34 § 1a u.p.e.a., to zgodnie z jego treścią, jeżeli zarzut zobowiązanego jest lub był przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu administracyjnym, podatkowym lub sądowym albo zobowiązany kwestionuje w całości lub w części wymagalność należności pieniężnej z uwagi na jej wysokość ustaloną lub określoną w orzeczeniu, od którego przysługują środki zaskarżenia, wierzyciel wydaje postanowienie o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu. Zatem charakter prawny postanowienia o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu z art. 34 § 1a u.p.e.a pozbawia zarówno wierzyciela, jak i organ egzekucyjny możliwości merytorycznego badania zarzutu wniesionego w postępowaniu egzekucyjnym, jeśli kwestia ta była/jest/będzie przedmiotem rozpoznania w innym postępowaniu dotyczącym tego samego obowiązku (por. wyrok NSA z dnia 18 lipca 2018r., sygn. akt II FSK 1775/16 – CBOSA). Co istotne, stwierdzenie, że taka okoliczność miała miejsce obliguje organ do wydania postanowienia nie o nieuwzględnieniu zarzutu, lecz o stwierdzeniu jego niedopuszczalności (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 2 października 2008 r., sygn. akt III SA/Łd 11/08 oraz wyrok NSA z dnia 22 maja 2014r., sygn. akt II FSK 1473/12 - CBOSA). Dodać należy, że zastosowany przez organy w niniejszej sprawie art. 34 § 1a u.p.e.a. został wprowadzony do porządku prawnego w art. 1 pkt 7 ustawy z dnia 10 września 2003 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 193, poz. 1884). Z uzasadnienia projektu nowelizacji ustawy wynika, że wprowadzony w art. 34 nowy § 1a oraz zmiana brzmienia § 4 w tym artykule miały na celu uproszczenie i skrócenie trybu postępowania. Nie ma bowiem uzasadnienia do merytorycznego rozpatrywania zarzutów dotyczących wymagalności należności, jeżeli została ona określona lub ustalona w orzeczeniu, od którego przysługują odrębne środki zaskarżenia lub zarzut był przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu, bądź jest on rozpatrywany. Regulacja ta nie stanowi ograniczenia uprawnień zobowiązanego w realizacji jego uprawnień, gdyż swoją argumentację może/mógł przedstawić w innym postępowaniu, które bezpośrednio wpływa na prowadzoną egzekucję administracyjną. Zgodzić należy się ze stanowiskiem, że uregulowanie powyższe ma na celu wyeliminowanie mnożenia ilości postępowań w odniesieniu do tego samego zagadnienia/kwestii/problemu - w ramach różnych postępowań. Rozstrzygnięcie danej kwestii w ramach jednego postępowania tj. głównego, stanowiącego podstawę wystawienia tytułu wykonawczego, pozbawia zobowiązanego możliwości ponownego jego zgłoszenia w ramach postępowania wykonawczego/egzekucyjnego. Norma ta ma także na celu wykluczenie sytuacji, w której kwestia mogąca być podstawą do sformułowania zarzutu w postępowaniu egzekucyjnym, byłaby rozstrzygana w tym postępowaniu, pomimo, że została już lub zostanie rozstrzygnięta w ramach innego, wskazanego w powyższym przepisie postępowania (por. wyroki NSA z dnia 23 października 2018r., sygn. akt II FSK 2945/16; z dnia 22 maja 2014r., sygn. akt II FSK 1473/12 oraz z dnia 18 marca 2010 r., sygn. akt II FSK 2007/09 - CBOSA). Również w doktrynie prezentowany jest pogląd, że: "Przepis art. 34 § 1a u.p.e.a. hołduje założeniu, że w postępowaniu egzekucyjnym nie bada się meritum sprawy, niemniej w odrębnym postępowaniu administracyjnym lub sądowym zobowiązany może kwestionować treść obowiązku. Jeżeli w takim postępowaniu służą środki zaskarżenia, celem uniknięcia dwutorowości trybu zaskarżenia, wierzyciel wydaje postanowienie o niedopuszczalności zgłoszonego przez zobowiązanego zarzutu. Stanowi to przejaw zasady pierwszeństwa rozpoznawania środków zaskarżenia dotyczących meritum sprawy" (por. t. 3.15 w C. Kulesza, Komentarz do art. 34 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, publ. LEX/el 2015). Z uzasadnienia stawianych zaskarżonemu wyrokowi zarzutów można wywieść, że Spółka w drodze złożonego na etapie postępowania egzekucyjnego zarzutu przedawnienia, domagała się de facto merytorycznej kontroli prawidłowości decyzji, stanowiącej podstawę wystawienia przez organ tytułu wykonawczego. Tego typu kontrola nie może mieć miejsca, ponieważ prowadziłaby niejako do kolejnego, quasi-instancyjnego rozpatrywania tej samej kwestii. Strona skarżąca nie zanegowała skutecznie ustaleń faktycznych, stanowiących podstawę orzekania przez Sąd pierwszej instancji. Z ustaleń tych natomiast wynika, że zarzut przedawnienia rozpatrywany w postępowaniu wymiarowym opiera się na analogicznych podstawach, jak zarzut wniesiony w postępowaniu egzekucyjnym. Stwierdzenie, że decyzja wymiarowa została doręczona po upływie terminu przedawnienia, powoduje konieczność jej uchylenia, a skoro decyzja ta stanowiła podstawę wystawienie tytułu wykonawczego, postępowanie egzekucyjne będzie w takim wypadku podlegało umorzeniu. Nie można wobec powyższego twierdzić, że skoro ustawodawca przewiduje w art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. zarzut przedawnienia, to organ egzekucyjny powinien go rozpoznać. Sprzeciwia się temu bowiem norma zawarta w art. 34 § 1a u.p.e.a., zapobiegając dwutorowości postępowania. Z powyższych powodów Naczelny Sąd Administracyjny skargę kasacyjną oddalił, za podstawę rozstrzygnięcia przyjmując art. 184 p.p.s.a.