II SA/Bk 832/23

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko (spr.), , , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi J. K. na postanowienia Starosty Hajnowskiego z dnia 6 grudnia 2018 r. nr GK.6620.11.18.2014 i z dnia 6 marca 2020 r. nr GK.6620.11.18.2014 w przedmiocie wszczęcia postępowania scaleniowego p o s t a n a w i a odrzucić skargę. UZASADNIENIE J. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku skargę zatytułowaną "Wniosek o odszkodowanie". Wskazał, że wnosi o rozpatrzenie sprawy związanej z wydaniem decyzji Starosty Hajnowskiego z 9 grudnia 2018 r. w sprawie scalenia i podziału gruntów "E.". Zaznaczył, że sprawa dotyczy jego działki nr [...] we wsi S. obręb [...], graniczącej z rzeką Narew. Skarżący wskazał, że o fakcie przeprowadzenia scalenia dowiedział się w październiku 2022 r. po otrzymaniu z Urzędu Gminy w Michałowie informacji o wysokości podatku za grunty. Skarżący był zdziwiony, gdy zauważył, że pomniejszony jest wymiar jego działek oraz że nie zgadza się numer jednej z nich (zamiast nr [...] widniał nr [...]). Skontaktował się zatem z Urzędem Gminy w Michałowie, gdzie dowiedział się, że decyzją Starosty Hajnowskiego zostało przeprowadzone scalenie i podział gruntów na tych terenach. Następnie skarżący zwrócił się do Starosty (pismo z 8 listopada 2022 r.) o pisemne uzasadnienie i podanie dlaczego jego działka została pomniejszona oraz dlaczego nie został poinformowany o postępowaniu. Organ w odpowiedzi z 13 grudnia 2022 r. wskazał, że decyzja zatwierdzająca projekt została wywieszona w gablocie urzędu i została zamieszczona na stronie internetowej. Skarżący zaznaczył, że mieszka w innej części kraju i trudno jest mu przewidzieć kto i jakie ma zamiary w danym momencie. Na pytanie skarżącego, dlaczego nie otrzymał listu poleconego w tej sprawie organ wskazał, że wywieszając informację w gablocie skutecznie zawiadomił właścicieli gruntów scalenia. Skarżący zarzucił organowi, że powołując się na przepisy z lat komunistycznych, można pozbawić każdego jego własności, zajmując ją i rządząc się jak swoim, bo wywieszenie ogłoszenia w gablocie kosztuje mniej i jest wygodniejsze niż wysłanie listu poleconego. Zdaniem skarżącego nie został on skutecznie zawiadomiony o decyzji zatwierdzającej scalenie i nie brał czynnego udziału w postępowaniu, a ponadto pomniejszono jego działkę o 505m2 i nadano jej inny numer bez jego zgody. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie. Wskazał, że w ramach przeprowadzonego scalenia, zgodnie z opracowanym projektem, za działkę nr [...] o pow. 0,64 ha oszacowaną na wartość 13 120,30 zł skarżący otrzymał ekwiwalent zamienny w postaci działki nr [...] o pow. 0,5895 ha, o wartości 12 969,00 zł. Odchyłka faktyczna w wartości wydzielonych ekwiwalentów wynosi 151,30 zł i mieści się w odchyłce dopuszczalnej 3%, zgodnie z art. 8 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o scalaniu i wymianie gruntów (dalej jako: ustawa scaleniowa). Decyzja zatwierdzająca projekt scalenia została doręczona zgodnie z art. 28 ust. 1 ww. ustawy, zgodnie z którym decyzję o zatwierdzeniu projektu scalenia gruntów, decyzję odmawiającą wszczęcia postępowania scaleniowego, decyzję o umorzeniu postępowania scaleniowego oraz decyzję organu wyższego stopnia w tych sprawach podaje się do publicznej wiadomości przez wywieszenie na okres 14 dni na tablicy ogłoszeń urzędu gminy, na której terenie są położone grunty objęte scaleniem, oraz na tablicy ogłoszeń we wsi, której grunty tworzą obszar scalenia, i zamieszczenie w Biuletynie Informacji Publicznej na stronie podmiotowej starostwa powiatowego, a w przypadku decyzji organu wyższego stopnia w tych sprawach - także w Biuletynie Informacji Publicznej na stronie podmiotowej urzędu obsługującego ten organ. Z dniem upływu terminu, o którym mowa w ust. 1, decyzje wymienione w ust. 1, uważa się za doręczone wszystkim uczestnikom scalenia (ust. 2 ). Organ wskazał, że od przedmiotowej decyzji przysługiwało stronom wniesienie odwołania do Wojewody Podlaskiego, za pośrednictwem Starosty, w terminie 14 dni od dnia jej doręczenia. Organ zaznaczył ponadto, że stosownie do art. 12 ustawy scaleniowej wyniki oszacowania gruntów objętych postępowaniem scaleniowym, zostały ogłoszone na zebraniu uczestników scalenia 28 lutego 2020 r., zwołanym przez Starostę Hajnowskiego zawiadomieniem z 12 lutego 2020 r. oraz wyłożone do publicznego wglądu na okres 7 dni. Na zebraniu oraz w okresie wyłożenia wyników oszacowanie gruntów do publicznego wglądu, uczestnicy scalenia mogli wnosić zastrzeżenia do dokonanego szacunku, które badała komisja doradcza. Z wynikami ustaleń komisji uczestnicy zostali zapoznani na zebraniu zwołanym przez starostę. O terminach zebrań uczestnicy byli informowani w trybie art. 31 ustawy scaleniowej. Końcowo organ podkreślił, że skarżący kilkukrotnie zwracał się do Starosty Hajnowskiego o udzielenie informacji w sprawie przeprowadzonego scalenia i otrzymał odpowiedzi pismami z 13 grudnia 2022 r., 14 marca 2023 r. i 18 marca 2023 r. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wezwano skarżącego do oznaczenia organu, którego działania, bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania skarga dotyczy oraz wskazania numeru i daty zaskarżonego aktu (decyzji, postanowienia, innego aktu) lub zaskarżonej czynności, ewentualnie oświadczenie, że skarga dotyczy bezczynności organu administracji lub przewlekłego prowadzenia postępowania organu administracji i wskazanie przedmiotu bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Pismem z 12 grudnia 2023 r. skarżący wskazał, że skarga dotyczy Starosty Hajnowskiego i wydanych przez niego postanowień nr GK.6620.11.18.2014 z 6 grudnia 2018 r. w przedmiocie wszczęcia postępowania scaleniowego gruntów "E." oraz dla obszaru rozszerzonego nr GK.6620.11.18.2014 z 6 marca 2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje. Skarga podlega odrzuceniu. Zgodnie z art. 52 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej jako: p.p.s.a.), skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka. Przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub ponaglenie, przewidziany w ustawie (§ 2). Jeżeli stronie przysługuje prawo do zwrócenia się do organu, który wydał decyzję z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, strona może wnieść skargę na tę decyzję bez skorzystania z tego prawa (§ 3 zd. pierwsze). Z treści cytowanych przepisów wynika, że w sprawach, w których obowiązuje postępowanie dwuinstancyjne, przedmiotem zaskarżenia do sądu administracyjnego może być wyłącznie orzeczenie (decyzja, postanowienie) wydane przez organ orzekający w sprawie w drugiej instancji, a więc orzekający na skutek wniesienia odwołania. Przepisy art. 52 § 1 i 2 p.p.s.a. statuują zasadę pierwszeństwa trybu administracyjnej kontroli postępowania organu administracyjnego w stosunku do kontroli sądowej. Sąd administracyjny nie może bowiem zastępować organu odwoławczego, a ponadto jego działanie nie może naruszać zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. W konsekwencji przyjęcie przedstawionej zasady powoduje, że niedopuszczalne jest wniesienie skargi na postanowienie wydane przez organ pierwszej instancji. W niniejszej sprawie zaskarżone postanowienia wydał Starosta Hajnowski, działając jako organ I instancji. Zatem skarżący chcąc podważyć te postanowienia powinien wnieść od nich zażalenie do organu II instancji, którym zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy scaleniowej jest Wojewoda Podlaski. Warunkiem rozpatrzenia skargi wniesionej do sądu administracyjnego jest uprzednie rozpatrzenie sprawy przez organy administracyjne dwóch instancji. Wyczerpanie środków zaskarżenia musi być przy tym skuteczne, tzn. że w razie nierozpatrzenia danego środka zaskarżenia (np. odwołania) merytorycznie z przyczyn formalnych (np. gdy odwołanie zostanie wniesione po upływie terminu), nie można mówić o wyczerpaniu środków zaskarżenia. W niniejszej sprawie skarga została wniesiona na postanowienia organu I instancji, zatem jest niedopuszczalna i podlega odrzuceniu, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. Na marginesie Sąd zauważa, że sporne postępowanie scaleniowe zostało już ostatecznie zakończone.