II SA/Gd 1036/23

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Górska (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski Asesor WSA Jakub Chojnacki Protokolant Specjalista Kinga Czernis po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi E. I. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 29 września 2023 r. nr DSE2-K0218-KT14927-2/23 w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich oddala skargę. UZASADNIENIE Skarga E. I. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 29 września 2023 r., nr DSE2-K0218-KT14927-2/23, wniesiona została w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy: Pismem z dnia 8 sierpnia 2023 r. skarżący zwrócił się do Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o przyznanie mu uprawnień kombatanckich, wskazując, że urodził się po deportacji rodziny na terenie Francji. Wskazał przy tym, że uzyskał informacje, że w miejscu deportacji Niemcy wykonywali badania, które prowadziły do braku potomstwa. Zaskarżoną decyzją z dnia 29 września 2023 r., wydaną na podstawie art. 21 ust. 1 oraz art. 1 - 4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2022 r., poz. 2039), Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił przyznania skarżącemu uprawnień kombatanckich. Uzasadniając wydaną decyzję, organ wyjaśnił, że w przepisach ustawy o kombatantach brak jest regulacji dotyczących osób wywiezionych do pracy przymusowej w czasie okupacji niemieckiej. Organ wskazał przy tym, że decyzją Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 4 lipca 2011 r., nr DO-II/K0828/0009801396/2011, skarżący uzyskał uprawnienie do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej, przyznawane na podstawie art. 2 pkt 2 lit. a, art. 3 ust. 1 i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. nr 87, poz. 395 ze zm.). We wniesionej do Sądu skardze na powyższą decyzję skarżący podkreślił, że wszystkie dzieci, które urodziły się we Francji, po deportacji rodziców, zostały wysterylizowane, aby polski naród się nie rozmnażał. Część tych dzieci załamała się psychicznie i skończyła życie tragicznie. W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, w pełni podtrzymując stanowisko i argumentację przedstawione w zaskarżonej decyzji. Na rozprawie, która odbyła się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gdańsku w dniu 19 czerwca 2024 r. skarżący wskazał, że zna osoby, które urodziły się w trakcie robót przymusowych i otrzymały takie świadczenie. Skarżący przebywał wraz z rodzicami w miejscu podobnym do PGR. W czasie, gdy rodzice pracowali dzieci przebywały w żłobku tam się znajdującym a po pracy były odbierane przez rodziców ze żłobka. Skarżący przez dwa lata był pod opieką Francuzki, która go leczyła po doznaniu przez niego oparzenia i chciała go nawet adoptować ale jego rodzice nie zgodzili się i po wojnie wrócił z rodzicami do Polski. Rozpoznając wniesioną skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Przeprowadzona przez Sąd, na podstawie art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) oraz art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., kontrola legalności wykazała, że decyzja Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 29 września 2023 r. jest zgodna z prawem. Skarżący zwrócił się do Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z wnioskiem o przyznanie mu, na podstawie ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2022 r., poz. 2039), uprawnień kombatanckich. Sąd podziela stanowisko orzekającego organu, że brak jest podstaw do przyznania skarżącemu wnioskowanego uprawnienia. Na wstępie wskazać należy, że celem uchwalenia ustawy, na podstawie której skarżący domaga się przyznania uprawnień w niniejszej sprawie, jest uznanie szczególnych zasług wszystkich obywateli Polski, którzy walczyli o niepodległość i suwerenność Ojczyzny, poświęcali własne życie i zdrowie na polach walki – w formacjach Wojska Polskiego, armii sojuszniczych, a także w strukturach podziemnych organizacji niepodległościowych i w działalności cywilnej – z narażeniem na represje. W preambule ustawy o kombatantach ustawodawca wskazał, że kombatantom oraz ofiarom represji należny jest głęboki szacunek wszystkich rodaków oraz szczególna troska i opieka ze strony instytucji państwowych, samorządów terytorialnych i organizacji społecznych. Intencją ustawodawcy było zatem przyznanie szczególnej opieki tym poszkodowanym obywatelom podczas ostatniej wojny, którzy doznali represji ze względów narodowościowych, politycznych, religijnych i rasowych. Cel ten ma zostać zrealizowany poprzez udzielenie pomocy ze strony Państwa w postaci przyznania przewidzianych wskazaną ustawą uprawnień kombatanckich tym wszystkim, którzy doznali represji. Przy tym, zgodnie z treścią art. 21 ust. 1 ustawy o kombatantach uprawnienia określone w ustawie przysługują osobie, która uzyskała decyzję potwierdzającą działalność wymienioną w art. 1 ust. 2 i w art. 2 albo fakty, o których mowa w art. 4, posiada obywatelstwo polskie lub posiadała je w okresie działalności kombatanckiej bądź w okresie podlegania represjom, z zastrzeżeniem ust. 2. Z powyższego przepisu wynika, że ustawodawca zdecydował się na wprowadzenie zamkniętego katalogu działalności, którą można uznać za kombatancką lub równorzędną tej działalności oraz zamknięty katalog represji, za doznanie których przysługują uprawnienia kombatanckie. Z tego względu uprawnienia kombatanckie nie przysługują każdemu obywatelowi, który doznał w trakcie wojny krzywd, lecz wyłącznie tym, których działalność miała szczególne znaczenie dla kraju bądź tym, wobec których represje miały charakter szczególnie okrutny. Zgodnie przy tym z treścią art. 1 ust. 1 powołanej ustawy kombatantami są osoby, które brały udział w wojnach, działaniach zbrojnych i powstaniach narodowych, wchodząc w skład formacji wojskowych lub organizacji walczących o suwerenność i niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej. Stosownie do treści art. 1 ust. 2 tej ustawy za działalność kombatancką uznaje się: 1) pełnienie służby wojskowej w Wojsku Polskim lub w polskich formacjach wojskowych przy armiach sojuszniczych podczas działań wojennych prowadzonych na wszystkich frontach przez Państwo Polskie; 3) pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym w działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich w okresie wojny 1939-1945; 4) pełnienie służby wojskowej w armiach sojuszniczych, a także w sojuszniczych organizacjach ruchu oporu w okresie wojny 1939-1945, z wyjątkiem formacji Ludowego Komisariatu Spraw Wewnętrznych Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (NKWD) oraz innych specjalnych formacji, które prowadziły działalność przeciwko ludności polskiej; 5) pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach wojskowych lub organizacjach niepodległościowych na terytorium Państwa Polskiego w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r. oraz w granicach powojennych w okresie od wkroczenia armii Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (ZSRR) do dnia 21 października 1963 r., jeżeli były to formacje lub organizacje stawiające sobie za cel niepodległość i suwerenność Rzeczypospolitej; 6) uczestniczenie w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz grupami Wehrwolfu; 7) uczestniczenie w tzw. Niszczycielskich Batalionach ("Istriebitielnych Batalionach") na dawnych ziemiach polskich w województwach: lwowskim, stanisławowskim, tarnopolskim i wołyńskim w obronie ludności polskiej przed ukraińskimi nacjonalistami, w latach 1944-1945. Przy tym, zgodnie z treścią art. 2 powołanej ustawy za działalność równorzędną z działalnością kombatancką uznaje się: 1) pełnienie funkcji cywilnych we władzach powstań narodowych oraz w administracji podziemnego Państwa Polskiego w okresie wojny 1939-1945, a także w podziemnych niepodległościowych organizacjach cywilnych w latach 1945-1956; 2) udział w okresie do 31 grudnia 1945 r. w walkach o zachowanie suwerenności i niepodległości Państwa Polskiego w zmilitaryzowanych służbach państwowych; 3) prowadzenie w okresie wojny 1939-1945 zorganizowanego i profesjonalnego tajnego nauczania dzieci i młodzieży; 31) dawanie schronienia osobom narodowości żydowskiej lub innym osobom, za których ukrywanie w latach 1939-1945, ze względu na ich narodowość lub działalność na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej - groziła kara śmierci; 4) zaokrętowanie marynarzy polskich w charakterze członków załogi na statku bandery własnej lub bandery koalicyjnej, przeznaczonym do działań wojennych w okresie wojny 1939-1945; 5) uczestniczenie w latach 1914-1945 w walkach o polskość i wolność narodową Śląska, Wielkopolski, Ziemi Lubuskiej, Gdańska, Pomorza i Ziemi Kaszubskiej oraz Warmii i Mazur, a także innych ziem zagarniętych przez zaborców; 6) czynny udział w zbrojnym wystąpieniu o wolność i suwerenność Polski w Poznaniu w czerwcu 1956 r., który spowodował śmierć lub uszczerbek na zdrowiu; 7) poniesienie śmierci, uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia na czas powyżej siedmiu dni w grudniu 1970 r. na Wybrzeżu wskutek działania wojska lub milicji podczas wystąpień wolnościowych. Ponadto, stosownie do treści art. 4 ust. 1 powołanej ustawy jej przepisy stosuje się również do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego a represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania: 1) z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych: a) w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady, b) w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, c) w innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa; 2) z przyczyn narodowościowych i rasowych w gettach; 3) z przyczyn politycznych, religijnych i narodowościowych: a) w więzieniach oraz poprawczych obozach pracy i poprawczych koloniach pracy podległych Głównemu Zarządowi Obozów i Kolonii Poprawczych NKWD, a od marca 1946 r. MWD ZSRR, b) na przymusowych zesłaniach i deportacji w ZSRR; 4) w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski na mocy skazania w latach 1944-1956, na podstawie przepisów wydanych przez władze polskie, przez sądy powszechne, wojskowe i specjalne albo w latach 1944-1956 bez wyroku - za działalność polityczną bądź religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość. Stosownie do treści art. 4 ust. 2 tej ustawy jej przepisy stosuje się także do osób, które jako dzieci zostały odebrane rodzicom w celu poddania eksterminacji lub w celu przymusowego wynarodowienia. Z akt administracyjnych i twierdzeń samego skarżącego wynika zaś, że skarżący urodził się 1943 r. we Francji, gdzie została deportowana jego rodzina. Jego rodzice byli tam robotnikami rolnymi. Skarżący jest członkiem Stowarzyszenia Polaków Represjonowanych przez III Rzeszę. Na podstawie decyzji wydanej przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 4 lipca 2011 r., nr DO-II/K0828/0009801396/2011, skarżący uzyskał świadczenie pieniężne z tytułu deportacji do pracy przymusowej. Podstawę prawną przyznania tego świadczenia stanowiły przepisy ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. nr 87, poz. 395 ze zm.). Skarżący urodził się bowiem w trakcie deportacji do pracy przymusowej do Francji jego rodziców. Zgodnie przy tym z treścią art. 1a ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o osobach deportowanych do pracy przymusowej oraz osadzonych w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. z 2021 r., poz. 1818) świadczenie przysługuje wyłącznie osobom, które nie mają ustalonego prawa do dodatku kombatanckiego, określonego w przepisach o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Ani z akt sprawy ani ze składanych przez skarżącego oświadczeń nie wynika, aby skarżący doznał w czasie wojny represji wymienionych w art. 4 ustawy o kombatantach. Jak zaś stanowi art. 22 ust. 1 ustawy o kombatantach o spełnieniu warunków, o których mowa w art. 21, organ orzeka wyłącznie na podstawie udokumentowanego wniosku zainteresowanej osoby. Sąd podkreśla przy tym, że nie mogą podlegać negacji krzywdy i ciężkie przeżycia, jakich skarżący niewątpliwie doznał. Jednakże represje, jakich doznał skarżący pozostają poza ustawowym katalogiem represji, których doznanie uzasadnia przyznanie stosownych uprawnień na podstawie ustawy o kombatantach. Zważyć należy, że zarówno organy administracji publicznej, jak i sądy działają na podstawie przepisów prawa i w jego granicach. Przepisy ustawy o kombatantach nie dają podstaw do uznania, że krzywdy, których skarżący doznał w okresie wojny uzasadniają przyznanie mu uprawnień kombatanckich. Przepis art. 4 ustawy o kombatantach ma charakter szczególny, a więc nie podlega wykładni rozszerzającej. Skoro przepis ten zawiera wyraźne ograniczenie czasowe, podmiotowe oraz przedmiotowe, gdyż nie obejmuje zakresem działania ustawy części osób represjonowanych, jak i części działań, które niewątpliwie miały charakter represyjny, to konsekwencją takiej woli ustawodawcy jest brak przesłanek uzasadniających sięganie po wykładnie funkcjonalną, w wyniku której zakresem działania ustawy zostałby objęty szerszy krąg osób (por. wyrok NSA z dnia 24 kwietnia 2018 r., sygn. akt II OSK 2588/17, LEX nr 2506464). W tym stanie rzeczy, zaskarżone w niniejszej sprawie rozstrzygnięcie jest zgodne z prawem. Z przedstawionych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.