II OZ 83/24

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Miron po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy z zażalenia K. L. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 19 września 2023 r., sygn. akt II SA/Bd 116/23 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 14 czerwca 2023 r., sygn. akt II SA/Bd 116/23 w sprawie ze skargi K. L. na decyzję Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z dnia 15 listopada 2022 r., nr WIR.VIII.7840.1.147.2021.AM w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie; 2. przywrócić termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 14 czerwca 2023 r., sygn. akt II SA/Bd 116/23. UZASADNIENIE Wyrokiem z 14 czerwca 2023 r., sygn. akt II SA/Bd 116/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny i Bydgoszczy oddalił skargę K. L. na decyzję Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z dnia 15 listopada 2022 r., nr WIR.VIII.7840.1.147.2021.AM w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego. Wyrok zapadł na rozprawie w trybie art. 15zzs4 ust. 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem zwalczaniem COVID-19 (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095, ze zm.) to jest przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Zawiadomienie o terminie rozprawy, warunkach uczestnictwa i stosownymi pouczeniami, w tym pouczeniem o prawie zgłoszenia wniosku o uzasadnienie wyroku i doręczeniu sentencji wyroku zapadłego na rozprawie w przypadku wyroku oddalającego skargę zostało wygenerowane 17 maja 2023 r. Pismo to nie zostało jednak faktycznie odebrane przez skarżącego do 31 maja 2023 r. (k. 40). Pismem z 10 sierpnia 2023 r. skarżący wniósł o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. We wniosku wystąpił o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku. W uzasadnieniu wniosku wskazał na brak możliwości czynnego udziału w postępowaniu (problemy techniczne). Postanowieniem z 19 września 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 116/23 odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że skarżący zachował wymogi formalne do złożenia wniosku o przywrócenie terminu, gdyż jak wynikało z akt sprawy wniosek został złożony w ustawowym siedmiodniowym terminie (10 sierpnia 2023 r.) liczonym od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu, tj. 7 sierpnia 2023 r., kiedy to skarżący powziął wiadomość o zapadłym wyroku. Równocześnie skarżący dokonał czynności, której nie dokonał w terminie, bowiem wraz z wnioskiem o przywrócenie uchybionej czynności złożył wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z 14 czerwca 2023 r. Jednakże Sąd wskazał, że oceniając zasadność wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Sąd doszedł do przekonania, że podniesione we wniosku okoliczności nie wskazują na brak winy skarżącego w uchybieniu terminu. W ocenie Sądu powołane we wniosku okoliczności braku możliwości czynnego udziału w rozprawie, a to z uwagi na problemy techniczne, nie stanowią wystarczającej przesłanki uprawdopodobniającej brak winy w uchybieniu terminu. Sąd podkreślił, że w piśmie z dnia 11 kwietnia 2023 r. skarżący oświadczył, że posiada możliwości techniczne uczestnictwa w rozprawie zdalnej (k. 18). Zawiadomienie o terminie rozprawy zostało utworzone przez Sąd 17 maja 2023 r. (art. 74a § 6 p.p.s.a.). Pismo to nie zostało jednak faktycznie odebrane przez skarżącego do 31 maja 2023 r. (k. 40) Tym samym, kierując się treścią art. 74a § 8 p.p.s.a., należało przyjąć, że skoro skarżący nie odebrał pisma w terminie czternastu dni od daty przesłania pierwszego zawiadomienia – zostało jemu ono skutecznie doręczone 31 maja 2023 r. w drodze tak zwanej fikcji doręczenia. Powyższe wskazuje, że skarżący został prawidłowo poinformowany zarówno o terminie rozprawy, jak również o zasadach uczestniczenia w niej na odległość za pośrednictwem urządzeń technicznych. Co istotne, w ocenie Sądu, brak możliwości uczestnictwa skarżącego w rozprawie, na co wskazywał, w piśmie procesowym z 10 sierpnia 2023 r., przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem, obrazu i dźwięku nie można uznać za wyjątkową przyczynę, która uniemożliwiała dopełnienie czynności procesowej w postaci złożenia w terminie wniosku o sporządzenie i uzasadnienie wyroku. Zdaniem Sądu, w przedmiotowej sprawie uchybienie terminu nastąpiło w wyniku zaniedbania, a nie zaistnienia niemożliwych do przezwyciężenia przeszkód. Skarżący, zawiadomiony o terminie rozprawy wyznaczonej na dzień 14 czerwca 2023 r., mógł z punktu widzenia dbałości swoje o interesy w postępowaniu, zadzwonić w dniu rozprawy lub dnia następnego do Sądu w celu zapoznania się z zapadłym w sprawie wyrokiem. Dałoby to możliwość złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku w terminie. Zażaleniem z 31 października 2023 r. K. L. wniósł o uznanie wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia z 10 sierpnia 2023 r. za zasadny. W zażaleniu podniesiono m. in., że skarżący nie zapoznał się z zarządzeniem o wyznaczeniu rozprawy zdalnej doręczonym mu elektronicznie oraz nie miał świadomości co do konieczności złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia w przypadku wydania wyroku oddalającego skargę. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. W piśmie z wnioskiem o przywrócenie terminu (art. 87 § 2 p.p.s.a.) należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Jak wskazuje się w orzecznictwie NSA instytucja przywrócenia terminu ma zastosowanie w tych wszystkich sytuacjach, gdy strona nie dokonała w terminie czynności. Wówczas nie kwestionując faktu bezskutecznego upływu terminu, strona uprawdopodobnia brak zawinienia w nieterminowym dokonaniu czynności (zob. np. postanowienie NSA z 28 grudnia 2018 r., sygn. akt II GZ 452/18; to i kolejne cytowane orzeczenia dostępne w CBOSA). Z powołanego przepisu wynika ponadto, że równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie, co jak wskazuje się w orzecznictwie sądowym jest podstawowym warunkiem umożliwiającym rozpoznanie wniosku o przywrócenie terminu. Przywrócenie terminu jest dopuszczalne wyłącznie w przypadku zaistnienia obiektywnych, występujących bez woli strony okoliczności, które mimo dołożenia przez stronę odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw udaremniły dokonanie czynności w terminie, a przy ocenie czy uchybienie terminu było zawinione należy brać pod uwagę obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. Ocena uprawdopodobnienia braku winy podlega zawsze ocenie sądu, który rozpoznaje wniosek o przywrócenie uchybionego terminu i przy tej ocenie należy uwzględnić wszystkie istotne okoliczności sprawy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 22 lipca 1999 r., I PKW 273/99). W rozpoznawanej sprawie nie ma wątpliwości, że skarżący uchybił terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Natomiast istotą sporu jest to czy skarżący uprawdopodobnił, że do uchybienia terminu doszło bez jego winy. We wniosku skarżący wyjaśnił, że do uchybienia terminu przyczyniło się m. in. to, że nie zapoznał się z zarządzeniem o wyznaczeniu rozprawy zdalnej doręczonym mu elektronicznie oraz, że nie miał świadomości co do konieczności złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia w przypadku wydania wyroku oddalającego skargę. Kluczową okolicznością w niniejszej sprawie pozostaje zagadnienie doręczenia skarżącemu zawiadomienia o terminie rozprawy zawierające również pouczenie o prawie zgłoszenia wniosku o uzasadnienie wyroku i doręczeniu sentencji wyroku zapadłego na rozprawie w przypadku wyroku oddalającego skargę – w okolicznościach niniejszej sprawy należało uznać, że nie zostało ono skutecznie doręczone skarżącemu wbrew twierdzeniom Sądu pierwszej instancji. Zgodnie z art. 74a § 2 p.p.s.a. jeżeli strona zrezygnuje z doręczania pism za pomocą środków komunikacji elektronicznej, sąd doręcza pismo w sposób określony dla pisma w formie innej niż forma dokumentu elektronicznego. Oświadczenie o rezygnacji z doręczania pism za pomocą środków komunikacji elektronicznej składa się w formie dokumentu elektronicznego. Jak zauważa się w doktrynie strona może w każdym momencie cofnąć zgodę na doręczanie jej pism w postępowaniu sądowoadministracyjnym za pomocą środków komunikacji elektronicznej, a oświadczenie w tym przedmiocie jest wiążące dla sądu, który od momentu złożenia przez stronę stosownego oświadczenia ma obowiązek dokonywać jej doręczeń w formie innej niż forma dokumentu elektronicznego. Strona może także w tym samym postępowaniu po raz kolejny wyrazić zgodę na doręczanie pism za pomocą środków komunikacji elektronicznej. Powtórna zgoda może być również w każdym momencie odwołana. Ustawodawca nie limituje liczby wyrażonych zgód w jednym postępowaniu, co oznacza, że strona może wielokrotnie wyrażać taką zgodę, jak również rezygnować z doręczania pism za pomocą środków komunikacji elektronicznej (H. Knysiak-Sudyka [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. VI, red. T. Woś, Warszawa 2016, uwagi do art. 74(a), Lex). Rację ma Sąd pierwszej instancji, że skarżący w piśmie z 11 kwietnia 2023 r. oświadczył, że wyraża zgodę na uczestnictwo w rozprawie zdalnej i posiada techniczne możliwości uczestniczenia w rozprawie. Jednakże w tym samym piśmie oświadczył, że rezygnuje z doręczania mu pism za pomocą środków komunikacji elektronicznej (k. 18). Tożsame oświadczenie skarżący zawarł w kolejnym piśmie zawierającym jego stanowisko w sprawie (k. 24). Złożenie rezygnacji z doręczania pism za pomocą środków komunikacji elektronicznej obligowało Sąd pierwszej instancji do doręczenia mu zawiadomienia o terminie rozprawy w formie innej niż forma dokumentu elektronicznego (art. 74a § 2 p.p.s.a.). W konsekwencji nie można uznać, że zawiadomienie o terminie rozprawy zostało doręczone skutecznie skarżącemu w dniu 31 maja 2023 r. w drodze fikcji doręczenia. Bez znaczenia pozostaje przy tym okoliczność, że skarżący w inny sposób posiadł wiedzę o terminie rozprawy zdalnej, skoro - jak wynika z jego pisma w sprawie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia – podjął nieskuteczną próbę połączenia się na rozprawę zdalną. Zawiadomienie o terminie rozprawy zawierało także niezbędne pouczenie o prawie zgłoszenia wniosku o uzasadnienie wyroku i doręczeniu sentencji wyroku zapadłego na rozprawie w przypadku wyroku oddalającego skargę (k. 35, pkt 2 pouczenia), co ma istotne znaczenie w kontekście zasady udzielania pomocy stronom występującym bez profesjonalnego pełnomocnika wynikającej z art. 6 p.p.s.a. Stąd słusznie wskazuje wnoszący zażalenie, że nie miał on wiedzy o konieczności złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku w przypadku oddalenia jego skargi, skoro nie został w tym przedmiocie skutecznie pouczony. Dlatego należało uznać, że skarżący skutecznie uprawdopodobnił okoliczności wskazującą na brak winy w uchybieniu terminu w rozumieniu art. 87 § 2 p.p.s.a. W ocenie NSA okoliczności i dowody znajdujące się w aktach sprawy są zatem wystarczające dla uznania, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona i że w sprawie zachodzą przesłanki do przywrócenia uchybionego terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Jednocześnie skarżący zachował wymogi formalne do złożenia wniosku o przywrócenie terminu, składając go w ustawowym siedmiodniowym terminie liczonym od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu, kiedy to skarżący powziął wiadomość o zapadłym wyroku. Równocześnie skarżący dokonał czynności, której nie dokonał w terminie tj. wniósł wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 86 § 1 w zw. 188 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji