III SA/Po 380/22

SENTENCJA Dnia 23 listopada 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Paluszyńska Sędzia WSA Marzenna Kosewska Asesor sądowy WSA Piotr Ławrynowicz (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Sławomir Rajczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 listopada 2022 roku sprawy ze skargi K.R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia 21 marca 2022 roku nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za naruszenie obowiązku zawiadomienia o zbyciu pojazdu w przewidzianym terminie I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Poznania z dnia 26 października 2021 r., nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu na rzecz skarżącego kwotę 100,- zł (słownie: sto złotych) tytułem zwrotów kosztów sądowych. UZASADNIENIE Zaskarżoną decyzją z 21 marca 2022 r. (nr jak w rubrum wyroku) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu po rozpatrzeniu odwołania K.R. od decyzji Prezydenta Miasta Poznania z 26 października 2021 r. (nr jak w sentencji wyroku) w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za naruszenie obowiązku zawiadomienia o zbyciu pojazdu, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Decyzję wydano przyjmując następujący stan faktyczny i prawny. K.R. 5 marca 2021 r. zbył pojazd marki Volkswagen model Transporter o nr rej. [...]. Zawiadomienie o tym fakcie złożył zaś 10 kwietnia 2021 r. Prezydent Miasta Poznania ww. decyzją z 26 października 2021 r., na podstawie art. 104 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021, poz. 735 ze zm., dalej: K.p.a.), art. 78 ust. 2 pkt 1, art. 140n ust. 1 oraz art. 140mb ustawy z 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 450 ze zm., dalej: P.r.d.), nałożył na stronę karę pieniężną w wysokości 300 zł za naruszenie obowiązku zawiadomienia organu w przewidzianym terminie o zbyciu pojazdu. Stwierdziwszy naruszenie przez stronę o 6 dni określonego w art. 78 ust. 2 pkt 1 P.r.d. 30-dniowego terminu na zawiadomienie o zbyciu pojazdu i nakładając karę w wys. 300 zł organ I instancji uznał, że podnoszona przez stronę nieznajomość prawa nie stanowi usprawiedliwienia i nie eliminuje odpowiedzialności prawnej. Organ przyjął, że doszło do powtarzalności naruszeń, albowiem strona nie dokonała zgłoszeń zbycia lub nabycia innych pojazdów, w związku z czym czterokrotnie nałożono karę. Niezgłoszenie zbycia ww. pojazdu stanowi szesnaste naruszenie obowiązku zawiadomienia w bieżącym roku kalendarzowym. Organ zwiększył więc karę o 50% dotychczasowej (uw. Sądu: minimalnej) wartości. Strona nie odniosła z tytułu naruszenia ww. obowiązku korzyści finansowej. Jednocześnie brak było podstaw do odstąpienia od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej na podstawie art. 189f K.p.a., albowiem w sprawie nie mamy do czynienia z zaprzestaniem naruszenia prawa. Nawet gdyby obowiązek zawiadomienia nabyciu pojazdu został zrealizowany, ale po upływie ustawowego terminu, to nie można tego określić jako zaprzestanie naruszenia prawa. Naruszenie prawa nie miało charakteru znikomego, albowiem sama możliwość nałożenia kary pieniężnej jest na tyle istotna, że ustawodawca sankcjonuje naruszenie braku zawiadomienia umożliwiając organowi luz decyzyjny, co do wysokości kary. Kara ma mieć charakter nie tylko sankcyjny, ale i prewencyjny. Nałożenie kary będzie miało silniejsze oddziaływanie na stronę niż udzielenie jej pouczenia. Będzie miało też mocniejsze oddziaływanie społeczne i umożliwi spełnienie celu polegającego na zdyscyplinowaniu obywateli do przestrzegania obowiązujących przepisów prawa. W odwołaniu od powyższej decyzji K.R. zarzucił organowi I instancji naruszenie przepisów postępowania (art. 7, art. 8, art. 12 § 1, art. 77 § 1, art.80 i art. 107 § 1 i 3 K.p.a.) poprzez nieuwzględnienie zasady praworządności, interesu społecznego i słusznego interesu obywatela ze względu na błędne przyjęcie przez stronę obowiązywania wydłużonego 180-dniowego terminu na zgłoszenie zbycia/nabycia pojazdu, a także nierzetelne zebranie i dowolne zbadanie materiału dowodowego. Odwołujący wskazał, że rzeczywiście nie dokonał zgłoszenia zbycia pojazdu w terminie, lecz nie było to wynikiem celowego i zamierzonego działania, a błędnego przyjęcia terminu, który był kilkukrotnie zmieniany z powodu pandemii (termin wynosił: 30, następnie 180, 30 i 60 dni). Zaznaczył, że prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą niewielkich rozmiarów, nie zatrudnia pracowników i osobiście prowadzi sprawy związane z obsługą klientów i dokumentacją firmy. Organ nie uwzględnił, że uchybienie nie miało cyklicznego charakteru, bowiem związane było z transakcją z jednym kontrahentem nabycia a następnie zbycia 8 pojazdów. Zgłoszeń dokonano z nieznacznym kilkudniowym opóźnieniem i z tego tytułu strona nie uzyskała korzyści. Organ powinien był uwzględnić słuszny interes strony i wymierzyć co najwyżej jedną karę pieniężną za spóźnienie zgłoszenia nabycia i jedną karę za spóźnienie zgłoszenia zbycia ww. pojazdów. Strona podała, że jest jedynym żywicielem rodziny mającym na utrzymaniu dwójkę dzieci. Powszechnie wiadomo, że sytuacja branży motoryzacyjnej jest bardzo ciężka, a brak dostępności samochodów nowych i używanych powoduje też dla strony konsekwencje w postaci bardzo ograniczonych możliwości zarobkowych. Od kwietnia do września br., po ww. opisanej transakcji, strona sprzedała tylko 6 pojazdów, uzyskując z tego tytułu niewielki dochód. SKO w Poznaniu utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję wskazało, że organ I instancji zobligowany był do wydania zaskarżonej decyzji, bowiem przepisy art. 78 ust. 2 pkt 1 oraz art. 140mb pkt 2 P.r.d. mają bezwzględnie obowiązujący charakter i nakładają na organ konieczność nałożenia kary pieniężnej w przypadku niedopełnienia powinności zawiadomienia o zbyciu lub nabyciu pojazdu zarejestrowanego na terytorium RP w terminie 30 dni od dnia jego zbycia (nabycia). Zebrany materiał dowody (faktura) wskazuje, że strona nie wywiązała się z ww. obowiązku. Organ I instancji podjął rozstrzygnięcie, do którego był zobligowany na mocy art. 140mb pkt 2 P.r.d., gdyż zaistniała przesłanka niedochowania terminu określonego w art. 78 ust. 2 pkt 1 P.r.d. Zdaniem Kolegium organ I instancji uwzględnił treść art. 140n ust. 4 P.r.d. ustalając karę w wys. 300 zł, a więc niemalże najniższą z możliwych w przedziale od 200 do 1.000 zł. Wskazano, iż strona nie dokonała transakcji zbycia/nabycia samochodu jako osoba prywatna czyli taka, która czyni tego typu transakcje rzadko i ma nikłą wiedzę i praktykę w tym zakresie. Prowadzi bowiem działalność gospodarczą, której przedmiotem – jak wynika z wpisu do CEIDG – jest sprzedaż hurtowa i detaliczna samochodów osobowych i furgonetek oraz pozostałych pojazdów samochodowych, z wyłączeniem motocykli. Strona zajmuje się więc zbyciem/nabyciem pojazdów zawodowo, czerpie z tego tytułu zyski, a zatem winna wykazać się należytą starannością wymaganą od przedsiębiorcy. Kolegium stwierdziło, że organy nie dysponują prawem do odstąpienia od wydania decyzji o nałożeniu kary z ww. tytułu na zasadzie uznania administracyjnego, nawet więc jeśli termin zawiadomienia przekroczono o jeden dzień. Ustalony w art. 78 ust. 2 pkt 1 P.r.d. termin jest terminem prawa materialnego i podlega przywróceniu tylko wyjątkowo, jedynie w sytuacji, gdy taką możliwość przewidują przepisy go ustalające. Przepisy P.r.d. nie przewidują zaś możliwości przywrócenia tego terminu. Ponadto termin ten nie należy do szczególnie krótkich. Przy braku zaś nadmiernego skomplikowania wymaganej czynności pozwala w pełni, przy zachowaniu wymaganej staranności, na wywiązanie się z obowiązku informowania o zbyciu lub nabyciu pojazdu. Odnośnie panującej pandemii Sars-Cov Kolegium wyjaśniło, że ustawodawca przyjął ustawę z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm., dalej: ustawa COVID-19), która weszła w życie z dniem 8 marca 2020 r. Przepis art. 31i ust. 1 tej ustawy przewidział, że od dnia wejścia ustawy z dnia 30 marca 2020 r. o zmianie ustawy COVID-19 do dnia 31 grudnia 2020 r.: 1) wydłuża się do 180 dni terminy określone m.in. w art. 78 ust. 2 pkt 1 P.r.d., 2) art. 140mb P.r.d. stosuje się z uwzględnieniem terminu określonego w pkt 1. Z kolei przepis art. 31ia ust. 1 ustawy COVID-19 określił, że w okresie od dnia ogłoszenia ustawy z dnia 24 czerwca 2021 r. o zmianie ustawy COVID-19 (która weszła w życie z dniem 23 lipca 2021 r.) do dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19: 1) wydłuża się do 60 dni terminy określone m.in. w art. 78 ust. 2 pkt 1 P.r.d., 2) art. 140mb P.r.d. stosuje się z uwzględnieniem terminu określonego w pkt 1. Biorąc pod uwagę, że niniejsza sprawa dotyczy zakupu pojazdu w dniu 2 marca 2021 r. ww. przepisy nie znajdują zastosowania. K.R. w skardze skierowanej do tutejszego Sądu na powyższą decyzję SKO w Poznaniu zarzucił naruszenie: - art. 7 K.p.a. poprzez nieuwzględnienie słusznego interesu obywatela polegającego na ty, iż skarżący błędnie przyjął termin obowiązkowego zgłoszenia, ponieważ pierwotny termin zgłoszenia (30 dni od daty nabycia pojazdu) wydłużono do 180 dni, następnie ponownie obowiązywał termin 30 dni, a od 1 lipca 2021 r. obowiązuje termin 60 dni, - art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 1 i 3 K.p.a. poprzez zaniechanie zebrania i rozpatrzenia w sposób wszechstronny i wyczerpujący całego materiału dowodowego, podjęcia wszelkich niezbędnych kroków do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy ora arbitralną ocenę zebranego materiału dowodowego, - art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. poprzez dowolne, jednostronne i niezgodne z celem ich interpretowanie, - art. 7 i art. 8 K.p.a. poprzez naruszenie zasady praworządności, uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu strony, a także zasady sprawiedliwości społecznej oraz pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa przejawiające się nieuwzględnieniu okoliczności, że pierwotny 30-dniowy termin zgłoszenia nabycia pojazdu wydłużono z powodu pandemii do 180 dni, by następnie przywrócić termin 30-dniowy, a od 1 lipca 2021 r. wprowadzić termin 60-dniowy, - art. 12 § 1 K.p.a. poprzez brak działania wnikliwie oraz niepodjęcie wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, - art. 189f § 1-3 K.p.a. poprzez nierozważenia zasadności odstąpienia od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej, - art. 35 § 3 w zw. z art. 36 § 1 K.p.a. poprzez nierozpoznania sprawy w terminie i niepoinformowania strony o przedłużeniu terminu. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a także zasądzenie od organu kosztów postępowania. W motywach skargi powtórzył argumentację odwołania od decyzji organu Instancji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko przyjęte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na wezwanie Sądu skarżący uiścił wpis od skargi w kwocie 100 zł. W piśmie z 23 maja 2022 r. skarżący wniósł o potraktowanie skargi w sprawach o sygn. akt III SA/Po 365/22 - III SA/Po 380/22 jako jednej i rozpatrywanie jako jednej sprawy ze względu na ich charakter – dotyczą niedochowania terminu nabycia i zbycia 8 pojazdów w ramach jednej transakcji, kupna z jednej firmy i sprzedaży drugiemu klientowi. Następnie 24 maja 2022 r. skarżący wniósł o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji wskazując, że jej wykonanie rodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia mu i jego rodzinie znacznej szkody oraz spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Sąd postanowieniem z 2 czerwca 2022 r. ww. wniosek oddalił. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga zasługiwała na uwzględnienie. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja SKO w Poznaniu z 21 marca 2022 r. i poprzedzająca ją decyzja Prezydenta Miasta Poznania z 26 października 2021 r. naruszają przepisy postępowania w stopniu, który może mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.), dalej: P.p.s.a., uzasadnia ich wyeliminowanie z obrotu prawnego. Na skarżącego nałożona została kara administracyjna z art. 140mb pkt 2 P.r.d. Przepis ten przewiduje, że kto będąc właścicielem pojazdu zarejestrowanego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej wbrew przepisowi art. 78 ust. 2 pkt 1 P.r.d. nie zawiadamia starosty o nabyciu lub zbyciu pojazdu - podlega karze pieniężnej w wysokości od 200 do 1.000 zł. Przywołany tam przepis art. 78 ust. 2 pkt 1 P.r.d. stanowi z kolei, że właściciel pojazdu zarejestrowanego jest obowiązany zawiadomić w terminie nieprzekraczającym 30 dni starostę o nabyciu lub zbyciu pojazdu. W realiach kontrolowanej sprawy zarzucono skarżącemu przekroczenie terminu ustanowionego w art. 78 ust. 2 pkt 1 P.r.d. Organy całkowicie jednak zignorowały instytucję przywrócenia terminu, jaka wprowadzona została przepisem art. 15zzzzzn2 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm., dalej: ustawa COVID-19). Zgodnie z art. 15zzzzzn2 ust. 1 ustawy COVID-19 w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów: 1) od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej, 2) do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, 3) przedawnienia, 4) których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie, 5) zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, 6) do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju - organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu. W zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, o czym mowa już w ust. 2 cytowanego artykułu, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Stosownie zaś do ust. 3 w przypadku, o którym mowa w art. 58 § 2 K.p.a., prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w terminie 30 dni od dnia ustania przyczyny uchybienie terminu. Powyższa regulacja obejmuje zdarzenia, które miały miejsce w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19. Stan epidemii został ogłoszony od 20 marca 2020 r. na mocy rozporządzenia Ministra Zdrowia z 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz.U. z 2020, poz. 491 ze zm.) i trwał do 16 maja 2022 r. w związku z jego odwołaniem na mocy rozporządzenia Ministra Zdrowia z 12 maja 2022 r. w sprawie odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. z 2022 r., poz. 1027). Regulacja ta znajduje przy tym zastosowanie także w razie uchybienia terminu z art. 78 ust. 2 pkt 1 P.r.d. Przewidziany tam termin stanowi bowiem termin zawity, z niezachowaniem którego ustawa wiąże ujemne skutki dla strony w postaci kary pieniężnej z art. 140mb pkt 2 P.r.d. Stwierdzając zatem uchybienie przez skarżącą rzeczonego terminu - z uwagi na zgłoszenie o nabyciu pojazdu, które miało miejsce 10 kwietnia 2021 r. - organ powinien w pierwszej kolejności zawiadomić stronę o tym uchybieniu wyznaczając jej termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Dopełnienie tego obowiązku było tym bardziej istotne, że skarżący w swej argumentacji powołuje się również na takie okoliczności, które powinny być w tym względzie przedmiotem rozważań organu - często zmieniające się przepisy, czy samodzielne prowadzenie działalności gospodarczej i brak wsparcia pracownika w prowadzeniu dokumentacji firmy. Powyższe czynności w kontrolowanej sprawie nie zostały jednak przez organ podjęte, przez co doszło do istotnego naruszenia art. 7, art. 8 § 1 oraz art. 9 K.p.a. Zaniechanie, jakiego dopuścił się organ, nie tylko stanowi uchybienie spoczywającego na nim obowiązku należytego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania (art. 9 zd. 1 K.p.a.), lecz także obowiązku prowadzenia tego postępowania w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej (art. 8 § 1 K.p.a.). Ewentualne przywrócenie rzeczonego terminu spowoduje bowiem, że skarżącemu nie będzie można przypisać naruszenia art. 78 ust. 2 pkt 1 P.r.d. W tych okolicznościach przedwczesne jest odniesienie się do zarzutów sformułowanych w skardze, które – choć wskazują na naruszenie przez organy orzekające przepisów postępowania (art. 7, art. 8, art. 12 § 1, art. 7 § 1, art. 80 i art. 107 § 1 i 3 K.p.a.) - sprowadzają się w istocie do zakwestionowania wymiaru kary (art. 140n ust. 4 P.r.d.) oraz potrzeby odstąpienia od jej wymierzenia (art. 189f K.p.a.). Pierwszeństwo winno mieć, na zasadzie art. 15zzzzzn2 ust. 2 ustawy COVID-19, otwarcie skarżącemu terminu do wystąpienia z wnioskiem o przywrócenie terminu z art. 78 ust. 2 pkt 1 P.r.d. i w razie złożenia takiego wniosku rozstrzygnięcie w sprawie tego przywrócenia. Dopiero wykazanie, że skarżący w ogóle powinien ponosić odpowiedzialność na gruncie normy określonej art. 140mb pkt 2 P.r.d., czego w kontrolowanej sprawie zabrakło, pozwoli na dalsze rozważenie tych kwestii. Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji – kierując się normą określoną w art. 153 P.p.s.a. - uwzględni ocenę prawną wyrażoną w niniejszym uzasadnieniu wyroku i wynikające z niej wskazania co do dalszego postępowania. Odnośnie zaś sformułowanego w skardze zarzutu naruszenia przez organ II instancji przepisów art. 35 § 3 w zw. z art. 36 § 1 K.p.a. poprzez nierozpoznanie odwołania w ustawowym terminie i niepoinformowanie strony o przedłużeniu terminu Sąd wyjaśnia, że problem bezczynności lub przewlekłego prowadzenia przez organ administracji publicznej postępowania administracyjnego może być przedmiotem odrębnej skargi, co wynika z przepisu art. 3 § 2 pkt 8 P.p.s.a., w związku z czym nie podlega ocenie Sądu w sprawie ze skargi na decyzję tegoż organu wydaną w tym postępowaniu administracyjnym. Mając powyższe na względzie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 P.p.s.a. orzeczono jak w pkt I. sentencji wyroku. O kosztach sądowych obejmujących uiszczony wpis (100 zł) postanowiono w pkt II. sentencji wyroku w oparciu o art. 200 i art. 205 § 1 P.p.s.a.