II GSK 1864/11

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska Sędzia NSA Gabriela Jyż (spr.) Sędzia del. WSA Dariusz Skupień Protokolant Magdalena Sagan po rozpoznaniu w dniu 4 grudnia 2012 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 6 grudnia 2010 r. sygn. akt VI SA/Wa 1635/10 w sprawie ze skargi E. K. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego 1) oddala skargę kasacyjną; 2) zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz E. K. 120 (sto dwadzieścia) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 6 grudnia 2010 r. sygn. akt VI SA/Wa 1635/10 uwzględnił skargę E. K. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego i uchylił zaskarżony akt. Sąd I instancji orzekł w następującym stanie faktycznym i prawnym: Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) Oddział w Z. G., pismem z dnia 24 czerwca 2009 r. zwrócił się do L. Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z wnioskiem o objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym pracownika R. S. zatrudnionego u E. K, prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą M. z siedzibą w Z. G. na podstawie umowy cywilnoprawnej o świadczenie usług (nazwanej jako umowa o dzieło) w okresie od 1 czerwca 2004 r. do 31 stycznia 2005 r. Dyrektor L. Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia przekazał wniosek do W. Oddziału Wojewódzkiego NFZ celem rozpatrzenia zgodnie z właściwością. Dyrektor W. Oddziału Wojewódzkiego NFZ po analizie dokumentacji w przedmiotowej sprawie, decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] stwierdził, że pracownik podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego w okresie od 2 stycznia 2004 r. do 31 stycznia 2005 r. z tytułu umowy, do której stosuje się przepisy kodeksu cywilnego o umowie zlecenia. Prezes NFZ po rozpoznaniu odwołania E. K, od powyższej decyzji stwierdził, że stroną jest pracownik, gdyż na jego wniosek wszczęto postępowanie w sprawie i wydano decyzją administracyjną. Organ odwoławczy podkreślił, że decyzja ta nie nakładała na pracodawcę obowiązku odprowadzenia składki na ubezpieczenie zdrowotne lecz dotyczyła innej kwestii tj. podlegania pracownika obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Prezes NFZ zaznaczył, że w postępowaniu przed organami NFZ, płatnik, nie posiada statusu strony w rozumieniu art. 28 K.p.a. W tej sprawie wnoszący odwołanie pracodawca nie wykazał interesu prawnego legitymującego go do udziału w postępowaniu wobec tego nie mógł być stroną postępowania. Od powyższej decyzji E. K, wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W.. Zdaniem Sądu I instancji przy ocenie istnienia interesu prawnego płatnika w postępowaniu dotyczącym objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym pracownika przez niego zatrudnionego należy więc brać pod uwagę przepisy prawa materialnego. Zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027 ze zm.) obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu podlegają osoby wykonujące pracę na podstawie umowy zlecenia. Za osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia (...) składkę jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego zamawiający (art. 85 ust. 4 ustawy). Zgodnie zaś z art. 87 ust. 1 ustawy osoby, płatnicy są obowiązani bez uprzedniego wezwania opłacić i rozliczyć składki na ubezpieczenie zdrowotne za każdy miesiąc kalendarzowy w trybie, na zasadach oraz w terminach przewidzianych dla składek na ubezpieczenie społeczne, a jeżeli do tych osób nie stosuje się przepisów o ubezpieczeniu społecznym - w terminie do 15 dnia następnego miesiąca. Składki na ubezpieczenie zdrowotne, jak stanowi art. 93 ust. 1 ustawy podlegają ściągnięciu na zasadach określonych w przepisach ustawy systemowej. W myśl zaś art. 68 ust. 1 pkt 1 lit. c) i d) ustawy systemowej wymierzanie, pobieranie składek na ubezpieczenie zdrowotne i prowadzenie rozliczeń z płatnikami składek należy do ZUS. W ocenie Sądu I instancji stwierdzenie, w drodze decyzji administracyjnej, że zleceniobiorca podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu powoduje, że zleceniodawca uzyskuje jednocześnie status płatnika składek na ubezpieczenie zdrowotne zleceniobiorcy. Rozstrzygnięcie o podleganiu zleceniobiorcy obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu wpływa zatem na sferę prawną zleceniodawcy, gdyż nakłada na niego obowiązki płatnika składek za okres objęty umową i ubezpieczeniem. W tej sytuacji płatnik ma więc własny, bezpośredni i aktualny interes prawny do udziału w tym postępowaniu. Wobec tego uznać należy, że obie strony umowy mają interes prawny, legitymujący je do udziału w postępowaniu dotyczącym objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym . Mając to na uwadze Sąd I instancji doszedł do wniosku, że Prezes NFZ błędnie odmówił pracodawcy – płatnikowi statusu strony w tym postępowaniu i tym samy niezasadnie orzekł o umorzeniu postępowania odwoławczego. W skardze kasacyjnej Prezes NFZ zaskarżył w całości wyrok Sądu I instancji i na podstawie art. 174 pkt 1 i pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej p.p.s.a.) zarzucił naruszenie: 1) przepisów prawa materialnego : art. 109 ust.1 i 5 i art. 110 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych poprzez ich nieuwzględnienie, a z których jednoznacznie wynika, że organy Funduszu rozpatrują indywidualnie sprawy z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego, do których zalicza się sprawy dotyczące objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym i ustalenia prawa do świadczeń, a tym samym czym innym jest kwestia objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym, a czym innym obowiązek płacenia składki na ubezpieczenie zdrowotne, co miało istotny wpływ na wynik sprawy; 2) przepisów postępowania mogących mieć wpływ na wynik sprawy poprzez naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. oraz art.1 § 1 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych i uchyleniu zaskarżonej decyzji Prezesa NFZ w oparciu o niezgodne ze stanem faktycznym i prawnym ustalenie wyroku w zakresie: 1) pominięciu przez organ przepisów art. 66 ust.1 pkt1 lit. e, art. 69 ust.1, art. 85 ust. 4, art. 87 ust.1 i ust. 4 pkt 1, i art. 93 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej oraz art. 68 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych skutkujących naruszeniem art. 28 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego i błędnym przyjęciu, że Skarżący miał interes prawny do występowania w charakterze strony w toczącym się przed Prezesem NFZ postępowaniem dotyczącym ubezpieczeniem zdrowotnym kontrahenta Skarżącego. 2) naruszenia przez organ art. 138 § 1pkt 3 k.p.a. i błędne przyjęcie, że rozstrzygnięcie organu o umorzeniu postępowania było nieuprawnione, co miało istotny wpływ na wynik sprawy. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej Prezes NFZ podniósł, że interes prawny jest kwalifikowanym interesem faktycznym, który wynika z określonego przepisu prawnego odnoszącego się wprost do sytuacji podmiotu i występuje wówczas gdy zachodzi związek między obowiązującą normą prawa materialnego a sytuacją prawną podmiotu. Nie jest legitymowany do występowania w charakterze strony ten, kto uzasadnia swój interes prawny zdarzeniami i okolicznościami przewidywanymi, które według jego zamiarów wystąpią w przyszłości. Zatem pracodawca nie ma waloru strony postępowania w rozumieniu art. 28 k.p.a., gdyż postępowanie to nie dotyczy jego interesu prawnego lub obowiązku a przepisy prawa materialnego nie wymieniają go wśród podmiotów, które mogą żądać podjęcia przez organ określonej czynności. W odpowiedzi na skargę kasacyjną E. K. wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Mając powyższe na uwadze, Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania ewentualnie o uchylenie wyroku i oddalenie skargi Skarżącego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Istota zarzutów skargi kasacyjnej sprowadza się do tego, iż Sąd I instancji pominął treść przepisów art. 109 ust. 1 i 5 oraz art. 110 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej, z których jednoznacznie wynika, że organy Funduszu rozpatrują indywidualne sprawy z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego, a kwestia składek na to ubezpieczenie należy do właściwości Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (art. 38 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych) i w konsekwencji wadliwie przyjął, iż skarżący jako płatnik tych składek ma przymiot strony w rozumieniu art. 28 k.p.a. w postępowaniu odwoławczym dotyczącym kwestii objęcia R. S, obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego. Naczelny Sąd Administracyjny tych zarzutów nie podziela. Naczelny Sąd Administracyjny wypowiedział się w przedstawionej kwestii w wyroku z 11 października 2011 r. o sygn. akt II GSK 951/10 (dostępnym w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, strona internetowa orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą skargę kasacyjną podziela w pełni stanowisko wyrażone w sprawie II GSK 951/10, co usprawiedliwia posłużenie się argumentacją przedstawioną w uzasadnieniu wskazanego wyroku. Zgodnie z art. 28 k.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie budzi wątpliwości, iż postępowanie administracyjne dotyczy interesu prawnego konkretnej osoby wówczas, gdy w tym postępowaniu wydaje się decyzję, która rozstrzyga o prawach i obowiązkach tej osoby, lub rozstrzygnięcie o prawach i obowiązkach innego podmiotu wpływa na prawa i obowiązki tej osoby. Inaczej mówiąc – przymiot strony w postępowaniu administracyjnym ma osoba, której dotyczy bezpośrednio to postępowanie lub w którym może być wydane orzeczenie godzące w jej prawem chronione interesy poprzez ograniczenie lub uniemożliwienie korzystania z przysługujących jej praw (por. wyrok NSA z dnia 9 grudnia 2005 r., II OSK 310/05). Podobnie w wyroku z dnia 25 października 2006 r., II GSK 163/06 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż podmiot ma interes prawny w postępowaniu, jeżeli pomiędzy jego sytuacją prawną a przedmiotem postępowania istnieje uzasadnione treścią prawa materialnego realne, rzeczywiste powiązanie, czyniące go "zainteresowanym" tym postępowaniem i w konsekwencji uprawnionym do udziału w nim w charakterze strony. W przedmiotowej sprawie ustalenie przez Dyrektora W. Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w decyzji z dnia [...] grudnia 2009 r., iż R. S, podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego powoduje, że skarżący E. K. jako płatnik tych składek będzie zobowiązany – na podstawie art. 87 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych – bez uprzedniego wezwania, opłacić i rozliczyć składki na ubezpieczenie zdrowotne za każdy miesiąc kalendarzowy w trybie i na zasadach oraz w terminie przewidzianych dla składek na ubezpieczenie społeczne, przy czym zgodnie z art. 93 ust. 1 tej ustawy składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz należności z tytułu odsetek za zwłokę nieopłacone w terminie będą podlegały ściągnięciu na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych. W świetle powyższych regulacji należy więc podzielić pogląd Sądu I instancji, że postępowanie przed organem Narodowego Funduszu Zdrowia w przedmiocie objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym ma wpływ na prawa i obowiązki płatnika składek na ubezpieczenie zdrowotne. Płatnik ma więc własny, bezpośredni i aktualny interes prawny do uczestnictwa w tym postępowaniu. W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny – w składzie orzekającym w niniejszej sprawie – nie podzielił stanowiska prezentowanego w uzasadnieniu wyroku NSA z dnia 11 marca 2011 r., sygn. akt II GSK 378/10, że: "z faktu, iż jak wynika z art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach zdrowotnych finansowanych ze środków publicznych płatnik <> składki na ubezpieczenie zdrowotne, <>, wywieść można jedynie, że są to czynności techniczne, co uzasadnia przyjęcie interesu faktycznego skarżącej". Trudno bowiem mówić o tym, że płatnika obciążają jedynie "czynności techniczne", skoro jest obowiązany bez uprzedniego wezwania opłacić i rozliczyć składki na ubezpieczenie zdrowotne (art. 87 ust. 1 ustawy), a w przypadku ich nieopłacenia składki te podlegają ściągnięciu w trybie i na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych (art. 93 ust. 1 ustawy). Statusu skarżącego jako strony w postępowaniu o objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym nie zmienia okoliczność, iż zgodnie z art. 38 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w razie sporu dotyczącego obowiązku ubezpieczeń społecznych Zakład wydaje decyzję osobie zainteresowanej oraz płatnikowi składek, skoro kwestia objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym ma znaczenie "przesądzające" o obowiązku opłacenia składek na ubezpieczenie zdrowotne. Sąd I instancji trafnie bowiem zauważył, iż w postępowaniu o objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym "badany jest charakter umowy będącej źródłem obowiązkowego ubezpieczenia. Później ta kwestia jest już przesądzona..." (s. 7 uzasadnienia zaskarżonego wyroku WSA). W związku z powyższym, skoro istota sporu dotyczy tego, czy stroną tej umowy jest zleceniodawca, to nie zasługuje na akceptację pogląd, iż nie ma on interesu prawnego w postępowaniu dotyczącym ustalenia treści tej umowy, jeżeli ustalenia i rozstrzygnięcie w tym zakresie dotyczą jego interesów chronionych również w odpowiednich przepisach kodeksu cywilnego (umowie zlecenia – art. 734 i nast. k.c.). Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w tej sprawie nie podziela poglądu prezentowanego przez NSA w wyroku z dnia 16 czerwca 2011 r., sygn. akt II GSK 662/10, że płatnik korzysta z uprawnień strony w stosunkach cywilnoprawnych łączących ją z innym podmiotem w zakresie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego wynikającego z zawartej umowy zlecenia, natomiast nie posiada uprawnień strony w postępowaniu administracyjnym. W każdym razie skarżący powołując się na okoliczność, iż jest płatnikiem składek na ubezpieczenie zdrowotne, wykazał dostatecznie, iż jest legitymowany do złożenia odwołania od decyzji organu I instancji. Z przytoczonych powodów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w wyroku na mocy art. 184 p.p.s.a. Rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów postępowania kasacyjnego, znajduje oparcie w przepisach art. 204 pkt 2 p.p.s.a.