II SA/Bk 595/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.), Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska,, sędzia WSA Marek Leszczyński, , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 listopada 2020 r. sprawy ze skargi J. G. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] lipca 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie wydania kserokopii pisma dotyczącego pomocy społecznej stwierdza nieważność zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego jego wydanie postanowienia [...] czerwca 2020 r., nr [...] UZASADNIENIE W dniu [...] czerwca 2020 r. J.G. złożył do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. ponaglenie na bezczynność Wójta Gminy W., wskazując, że w dniu [...] maja 2020 r. zwrócił się do Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w W. o wydanie kserokopii pisma z dnia [...] maja 2020 r. nr [...], którego wydania odmówił mu pracownik socjalny. W dniu [...] czerwca 2020 r. Wójt Gminy W. poinformował Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., że kserokopia ww. pisma została wysłana na adres J.G. w dniu [...] czerwca 2020 r. Po rozpatrzeniu ponaglenia J.G., postanowieniem z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] wydanym na podstawie art. 61a § 1 k.p.a., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. odmówiło wszczęcia postępowania administracyjnego, wskazując, że nie dotyczy ono sprawy, w której toczy się postępowanie administracyjne, w rozumieniu art. 37 § 1 k.p.a. W takiej zaś sytuacji, na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. wydaje się postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Kolegium wskazało również, że żądana przez J.G. kserokopia pisma, została mu wydana w dniu [...] czerwca 2020 r. W wyniku wniosku J.G. o ponowne rozpatrzenie sprawy, Kolegium utrzymało w mocy ww. rozstrzygnięcie postanowieniem z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...], wskazując, że bezprzedmiotowe jest wniesienie ponaglenia w sprawie, w której nie toczy się postępowanie administracyjne, ani też nie może być ono wszczęte. To zaś obliguje organ do skorzystania z dyspozycji art. 61a § 1 k.p.a. Skargę na ww. postanowienie wywiódł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku J.G. Wskazał w niej, że podtrzymuje swoje stanowisko zawarte w ponagleniu. Skarżący wniósł o ukaranie Wójta Gminy W. grzywną w najwyższej wysokości oraz o przyznanie na rzecz skarżącego sumy pieniężnej w najwyższej wysokości. W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało dotychczasowe stanowisko wskazując, że w sytuacji, gdy postępowanie nie może być prowadzone, organ zobligowany jest do wydania postanowienia o odmowie jego wszczęcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie ze względu na dostrzeżone przez sąd uchybienie stanowiące podstawę do stwierdzenia nieważności obu wydanych w niniejszej sprawie postanowień Kolegium, na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., co uzasadnia stwierdzenie nieważności tych postanowień, na zasadzie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."), wedle którego sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone m.in. art. 156 k.p.a. W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że skarga została rozpoznana przez sąd w dniu 24 listopada 2020 r. na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.) w zw. z § 1 pkt 1 i 2 oraz § 3 zarządzenia nr 39 Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 października 2020 r. w sprawie odwołania rozpraw oraz wdrożenia w Naczelnym Sądzie Administracyjnym działań profilaktycznych służących przeciwdziałaniu potencjalnemu zagrożeniu zakażenia wirusem SARS-CoV-2 w związku z objęciem Miasta Stołecznego Warszawy obszarem czerwonym. Zgodnie z art. 37 § 1 k.p.a. stronie służy prawo do wniesienia ponaglenia, jeżeli: 1) nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a. lub przepisach szczególnych, ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 k.p.a. (bezczynność); 2) postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (przewlekłość). Ponaglenie wnosi się do organu wyższego stopnia za pośrednictwem organu prowadzącego postępowanie, a jeżeli nie ma organu wyższego stopnia - do organu prowadzącego postępowanie, o czym stanowi art. 37 § 3 k.p.a. W niniejszej sprawie organem właściwym do rozpatrzenia ponaglenia J.G. było Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łomży, które obowiązuje w tym względzie siedmiodniowy termin liczony od dnia otrzymania ponaglenia (vide: art. 37 § 5 k.p.a.). Wedle art. 37 § 6 k.p.a. rozpatrzenie ponaglenia następuje zaś w formie postanowienia, w którym właściwy organ: 1) wskazuje, czy organ rozpatrujący sprawę dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, stwierdzając jednocześnie, czy miało ono miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 2) w przypadku stwierdzenia bezczynności lub przewlekłości: a) zobowiązuje organ rozpatrujący sprawę do załatwienia sprawy, wyznaczając termin do jej załatwienia, jeżeli postępowanie jest niezakończone, b) zarządza wyjaśnienie przyczyn i ustalenie osób winnych bezczynności lub przewlekłości, a w razie potrzeby także podjęcie środków zapobiegających bezczynności lub przewlekłości w przyszłości. Z powyższego wynika, że rozpatrując ponaglenie, organ może wydać jedynie postanowienie o dwojakiej treści, tj. albo stwierdzające, że organ rozpatrujący sprawę nie dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania (wydawane w oparciu o art. 37 § 6 pkt 1 k.p.a.), albo stwierdzające, że organ rozpatrujący sprawę dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, jednocześnie wskazujące, czy miało ono miejsce z rażącym naruszeniem prawa oraz zobowiązujące organ rozpatrujący sprawę do załatwienia sprawy, wyznaczające termin do jej załatwienia (jeżeli postępowanie jest niezakończone) oraz zarządzające wyjaśnienie przyczyn i ustalenie osób winnych bezczynności lub przewlekłości, a w razie potrzeby także podjęcie środków zapobiegających bezczynności lub przewlekłości w przyszłości (wydawane na podstawie art. 37 § 6 pkt 1 i 2 k.p.a.). Na marginesie zauważyć przy tym należy, że na postanowienie wydane w trybie art. 37 § 6 k.p.a. nie przysługuje ani zażalenie, ani skarga do sądu administracyjnego, bowiem skardze przewidzianej w art. 3 § 2 pkt 8 i 9 p.p.s.a. podlega bezczynność organu bądź przewlekłe prowadzenie postępowania (por. wyrok NSA z dnia 30 stycznia 2020 t., II OSK 3092/19, Lex nr 3010527). Skarga nie przysługuje również na bezczynność organu wyższego stopnia, który nie rozpoznał ponaglenia wniesionego w trybie art. 37 § 1 k.p.a. (por. postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 5 czerwca 2009 r., IV SAB/Gl 21/09, Lex nr 504035). Tymczasem Kolegium rozpatrujące ponaglenie skarżącego, odmówiło wszczęcia postępowania administracyjnego na zasadzie art. 61a § 1 k.p.a., wedle którego gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 k.p.a. (tj. żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego), zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania, stwierdzając, że wniosek o wydanie kserokopii pisma nie jest sprawą, w której toczy się postępowanie administracyjne. Zauważyć w tym względzie należy jednak, że ponaglenie skarżącego, wbrew stanowisku Kolegium, nie wszczynało postępowania administracyjnego w rozumieniu art. 61 k.p.a., a zatem Kolegium nie miało podstaw, aby załatwić je w trybie art. 61a § 1 k.p.a. Z treści wyżej cytowanych przepisów art. 37 k.p.a. wynika bowiem, że ponaglenie jest w istocie podaniem (żądaniem) o rozpatrzenie sprawy bezczynności organu lub sprawy przewlekłości postępowania przez właściwy organ administracji publicznej. Organ wyższego stopnia, któremu przekazano ponaglenie, ma obowiązek rozpatrzenia ponaglenia, co oznacza, że skuteczne wniesienie ponaglenia wszczyna postępowanie incydentalne (tzw. wpadkowe) w sprawie stwierdzenia bezczynności, lub w sprawie stwierdzenia przewlekłości (w określonym w nim zakresie) w postępowaniu głównym (tj. w niniejszej sprawie w tym, którego dotyczył wniosek skarżącego o wydanie kserokopii z akt sprawy). Postępowanie to kończy wydanie postanowienia, o którym mowa w art. 37 § 6 k.p.a. Złożenie ponaglenia nie wszczyna więc odrębnej sprawy administracyjnej, lecz pozostaje jedynie wymogiem skutecznego złożenia do sądu administracyjnego skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania (vide: art. 53 § 2b p.p.s.a.). Jego rozpoznanie nie zmierza zatem do merytorycznego załatwienia sprawy przez organ wyższego stopnia, lecz do zmobilizowania organu prowadzącego postępowanie do jego zakończenia (por. wyrok postanowienie z dnia 29 października 2020 r., I OSK 317/19, Lex nr 3079925). Tym samym Kolegium, zamiast rozpatrzyć ponaglenie skarżącego postanowieniem wydanym na podstawie w art. 37 § 6 k.p.a., niezasadnie potraktowało je jako żądanie, o którym mowa w art. 61 § 1 k.p.a., do czego nie posiadało podstawy prawnej. Z tego też względu sąd uznał, że zarówno zaskarżone postanawianie, jak i postanowienie je poprzedzające, wydane zostały bez podstawy prawnej, która to okoliczność stanowi podstawę stwierdzenia ich nieważności, w myśl art. 156 § § 1 pkt 2 w zw. z art. 126 k.p.a. To zaś uzasadnia stwierdzenie nieważności obu tych postanowień, na zasadzie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., o czym sąd orzekł w sentencji niniejszego wyroku. Rozpatrując ponownie ponaglenie skarżącego, Kolegium powinno wydać postanowienie, zgodnie z art. 37 § 6 k.p.a., przy czym sąd nie przesądza jego brzmienia, pozostawiając Kolegium ocenę wyrażonej w nim argumentacji.