II SA/Po 164/20

SENTENCJA Dnia 5 listopada 2020 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Zieliński Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Sędzia WSA Edyta Podrazik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 listopada 2020 roku sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2019 roku Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę UZASADNIENIE W dniu [...].07.2019 r. - doprecyzowanym w dniu [...].07.2019 r. - A. K. wniósł o udzielenie pomocy finansowej m.in. na zakup środków czystości. W dniu [...].08.2019 r. A. K. wyraził zgodę na rozpatrzenie jego żądania w oparciu o wywiad środowiskowy przeprowadzony w dniu [...].06.2019 r. wskazujące, że sytuacja osobista, rodzinna, dochodowa i majątkowa nie uległa zmianie. Podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...].06.2019 r. ustalono natomiast, że A. K. jest osobą długotrwale chorą, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, zamieszkuje w wynajmowanym lokalu, oczekuje na lokal socjalny i nie ponosi kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania tj. nie opłaca czynszu. Wnioskodawca nie udokumentował innych należności z tytułu opłat za media. W czerwcu 2019 r. A. K. uzyskał dochód z emerytury ZUS w wys. [...] zł. Decyzją z dnia [...].08.2019 r., nr [...] Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Poznaniu Filia [...], działający z upoważnienia Prezydenta Miasta [...], po rozpatrzeniu sprawy z wniosku Pana A. K. z dnia [...].07.2019 r., odmówił przyznania pomocy pieniężnej w formie zasiłku celowego, zasiłku celowego specjalnego i zasiłku celowego pod warunkiem zwrotu na zakup środków czystości w wysokości [...] zł. W uzasadnieniu organ stwierdził, że w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku tj. w czerwcu 2019 r. wnioskodawca przekraczał kryterium dochodowe określone w art. 8 ust 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej i tym samym nie posiadał uprawnień do uzyskania pomocy w formie zasiłku celowego zgodnie z art. 39 ust 1 -2 ustawy o pomocy społecznej. Jednakże w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie lub rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy lub zasiłek celowy pod warunkiem zwrotu. W tym względzie organ ustalił, że świadczenie emerytalne A. K. pozostaje objęte zajęciem komorniczym w kwocie [...]zł. Tym samym na zaspokojenie innych niezbędnych potrzeb pozostaje Panu kwota [...]zł miesięcznie, z której ma możliwość zakupienia środków czystości we własnym zakresie. Jednocześnie decyzjami z dnia [...].05.2019 r. nr [...], [...], [...] oraz [...] przyznano A. K. pomoc w formie zasiłku celowego za zakup żywności w wysokości po [...] zł w okresie od maja 2019 r. do sierpnia 2019 r., a decyzją z dnia [...].06.2019 roku, nr [...] przyznano wnioskodawcy pomoc w formie zasiłku celowego na zakup leków w wysokości [...] zł. Zatem po uwzględnieniu wysokości zasiłku celowego na zakup żywności dysponuje on (po odliczeniu obciążeń komorniczych) środkami finansowymi w wysokości [...] zł, pozwalającymi na zakup wnioskowanych artykułów we własnym zakresie. Organ zaznaczył, że pomoc w postaci zasiłków celowych nie ma charakteru obligatoryjnego i jej przyznanie zależy każdorazowo do uznania administracyjnego. Organ nie jest zatem zobowiązany do przyznania pomocy finansowej, nawet jeśli wcześniejsze wnioski były uwzględniane. Potrzeby osób korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione jeśli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując, własne uprawnienia zasoby i możliwości. Rodzaj, forma, rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. W dniu [...].09.2019 r. A. K. wniósł odwołanie od powyższej decyzji domagając się jej uchylenia. Decyzją a dnia [...].12.2019 roku, nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W ocenie Kolegium brak było podstaw do przyjęcia, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów ustawy o pomocy społecznej. W miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku tj. w czerwcu 2019 r. dochodem A. K. była emerytura ZUS w wysokości [...] zł obciążona zajęciem komorniczym w wysokości [...] zł, a wiec do jego dyspozycji dochodu pozostawało [...] zł. A. K. nie spełnia kryterium dochodowego uprawniającego do uzyskania zasiłku celowego na podstawie art. 39 ustawy o pomocy społecznej, co stanowiło okoliczność wystarczającą do odmowy przyznania zasiłku celowego. Sytuację A. K. organ rozważył pod kątem tego, czy może zostać zakwalifikowana jako szczególnie uzasadniony przypadek w rozumieniu art. 41 ustawy o pomocy społecznej, pod którym należy rozumieć przypadki wyraźnie odbiegające od typowych sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego. W ocenie organu A. K. był już wcześniej objęty znaczącym i systematycznym wsparciem w ramach świadczeń pomocy społecznej w formie zasiłku celowego na zakup żywności w wysokości po [...] zł w okresie od maja 2019 r. do sierpnia 2019 r. oraz systematycznie otrzymywał pomoc na zakup leków w wysokości [...] zł. Świadczenie emerytalne po odliczeniu należności komorniczej oraz po uwzględnieniu zasiłku celowego na żywność sprawiało, że A. K. miał do dyspozycji każdego miesiąca kwotę w wysokości [...] zł. W efekcie taka sytuacja mogła nie zostać zakwalifikowana jako przypadek szczególnie uzasadniony w rozumieniu art. 41 ustawy o pomocy społecznej uprawniający do przyznania zasiłku celowego. A. K. uzyskuje stały dochód, a przy racjonalnym wykorzystaniu środków pieniężnych mógł bowiem zabezpieczyć inne podstawowe potrzeby bytowe, w tym na zakup środków czystości. Co więcej organy administracji w zakresie pomocy społecznej dysponowały ściśle określoną kwotą środków finansowych i w tak wyznaczonych granicach musiały realizować swoje zadania przez co były upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na ograniczone środki finansowe oraz rosnącą liczbę osób uprawnionych do przedmiotowych świadczeń. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasową argumentację. Pismem z dnia [...] stycznia 2020 roku A. K. wniósł skargę na decyzję Samorządowe Kolegium Odwoławcze z dnia [...] grudnia 2019 roku wskazując, że jest niezadowolony z rozstrzygnięcia organu administracji. wskazując, że jest nieporadny. jednocześnie zwrócił uwagę, że Sąd zna okoliczności dotyczące jego sytuacji i biedy nie zawinionej , które były związane z jego chorobą oraz pozbawieniem dorobku życia. Na podstawie powołanych przepisów, Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzekło o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga podlega oddaleniu. W rozpoznawanej sprawie skarżącemu odmówiono przyznania pomocy finansowej w formie zasiłku celowego, zasiłku celowego specjalnego i zasiłku celowego pod warunkiem zwrotu na kwotę [...]zł. Sytuację skarżącego oceniono na podstawie wywiadu środowiskowego z dnia [...].06.2019 roku. Organy orzekające nie znalazły podstaw do przyznania skarżącemu pomocy na powyższy cel jednocześnie w formie zasiłku celowego, specjalnego zasiłku celowego, jak i zasiłku celowego pod warunkiem zwrotu części lub całości. Materialnoprawną podstawę tych świadczeń stanowią przepisy art. 39 ust. 1 i 2 oraz art. 41 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1508 z późn. zm., dalej: u.p.s.). Zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przy czym istotne jest, że zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty [...]zł, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Z kolei w myśl art. 41 u.p.s. w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: 1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi; 2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. W ocenie Sądu organy orzekające nie naruszyły powyższych przepisów. Prawidłowo ustalono, że skarżący jest osobą w wieku emerytalnym, posiada stały dochód w postaci emerytury wypłacanej przez ZUS oraz uzyskuje zasiłek stały. Z dokumentacji zebranej w aktach sprawy wynika, iż emerytura otrzymywana przez skarżącego jest objęta zajęciem komorniczym – należnościami alimentacyjnymi, co jest okolicznością mogącą mieć wpływ na ustalenie dotyczące formalnej (mającej znaczenie prawne pod kątem spełnienia ustawowego kryterium) kwoty dochodu. Skarżący nie spełnił kryterium dochodowego uprawniającego do uzyskania zasiłku celowego określonego zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, który przewiduje, że prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z wyjątkiem art. 40, 41, 78 i 91 przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza [...] zł, przy jednoczesnym spełnieniu przynajmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających przyznanie pomocy. W tym względzie rozważania zawarte w zaskarżonych decyzjach pozwalają przyjąć, że organy w sposób kompleksowy oceniły wnioski skarżącego, szczegółowo się do nich odnosząc, oceniając możliwość udzielania pomocy niezależnie od kryterium dochodowego. Sąd uznał, że działania organów pomocy społecznej mieściły się w granicach uznania administracyjnego. Okoliczności ujawnione w toku sprawy i opisane w wydanych decyzjach wykluczały przyznanie skarżącemu wnioskowanej pomocy w każdej z form wyżej opisanych. Organ I instancji wyjaśnił bowiem, jak możliwie szerokim zakresem pomocy objęty został już wcześniej skarżący. Równocześnie przypomniano wynikającą z art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 u.p.s. subsydiarną rolę pomocy społecznej w zaspokajaniu niezbędnych potrzeb bytowych osób i rodzin. Podkreślono przy tym, że skarżący od lat korzysta z pomocy społecznej, a jego sytuacja zdrowotna, życiowa i materialna jest organowi I instancji dobrze znana. Sytuację A. K. był również oceniana pod kątem możliwości jej zakwalifikowania jako szczególnie uzasadniony przypadek w rozumieniu art. 41 ustawy o pomocy społecznej, gdyż jego dochody przekraczały kryterium dochodowe. Ocena przesłanek do przyznania specjalnego zasiłku celowego czy zasiłku celowego została dokonana z uwzględnieniem celów i zadań pomocy społecznej, co umożliwia przyznawanie świadczeń, gdy jednostka znajdująca się w sytuacji kryzysowej nie ma możliwości przezwyciężenia trudności własnymi siłami. W rozpoznawanym przypadku z wyliczeń organu wynikało, że skarżący, po potrąceniu komorniczym na kwotę [...]zł (wysokość podana w piśmie ZUS z dnia [...].05.2019 r. sygn. sprawy: [...]) oraz po uwzględnieniu opłat za telefon, dysponował wolną kwotą [...]zł, gdyż uzyskiwał dodatkowo zasiłek celowy na żywność w wysokości [...] zł w okresie od maja 2019 r. do sierpnia 2019 r. (decyzja nr [...]), a następnie został objęty pomocą finansową na zakup leków w wysokości [...] zł (decyzja z dnia [...].06.2019 r. nr [...]). Jak trafnie podkreślił organ skarżący był wsparty w szerokim zakresie pomocą w ramach świadczeń przekazywanych z pomocy społecznej. Biorąc pod uwagę uzyskiwaną przez skarżącego pomoc ze środków pomocy społecznej na żywność i leki, organ miał podstawy do przyjęcia, że w rozpoznawanej sprawie nie zachodził przypadek szczególnie uzasadniony w rozumieniu art. 41 u.p.s. Trzeba w tym miejscu dodać, że przyznanie świadczenia z pomocy społecznej dla osoby znajdującej się w trudnej sytuacji życiowej, wskazanej w art. 7 u.p.s., nie jest prawem bezwarunkowym i nie wiąże się z przerzuceniem wszelkich kosztów utrzymania na organy pomocy społecznej będące dysponentami środków publicznych, przeznaczonych na realizację zadań pomocy społecznej. Pomoc społeczna oparta jest bowiem właśnie na zasadzie pomocniczości. Jej celem jest wspieranie osób w trudnej sytuacji życiowej i nie może być ona traktowana jako stałe źródło dochodu służące zaspokajaniu wszystkich i wszelkich zgłoszonych potrzeb. Tym samym, nawet w sytuacji, gdy istnieją podstawy do udzielenia pomocy, osoba uprawniona musi liczyć się z tym, że pomoc może nie zostać jej przyznana, bądź jej wymiar może być ograniczony. Sąd nie kwestionuje, że sytuacja materialna i zdrowotna skarżącego jest trudna. Należy jednak podkreślić, że Sąd może jedynie badać legalność decyzji administracyjnej, a więc jej prawidłowość w kontekście przepisów prawa. Te z kolei nakazują organom pomocy społecznej "wspierać osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka" (art. 3 ust. 1 u.p.s.). Obowiązek pomocy społecznej "wspierania" osób potrzebujących nie oznacza, że organy są obowiązane utrzymywać osoby potrzebujące w pełnym zakresie i finansować wszelkie ich potrzeby. Stanowi o tym art. 3 ust. 4 u.p.s. wskazujący, że "potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej". W ocenie Sądu przekonujące są argumenty organów, że wobec faktu posiadania stałego dochodu, skarżący powinien we własnym zakresie finansować część ze zgłaszanych organowi potrzeb. Zdaniem Sądu ocena organów, nie prowadzi do uznania, że organy naruszyły art. 8 ust. 1, a także art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Sąd wziął pod uwagę praktykę działania organów pomocy społecznej (znaną sądowi z urzędu), które muszą wspierać wielu potrzebujących przy ograniczonych zasobach budżetowych, a także okoliczność, że skarżący dotychczas korzystał w zwiększonym wymiarze ze świadczeń przekazywanych przez państwo w ramach realizowanej pomocy społecznej. Można więc uznać, że rozmiar przekazanej skarżącemu już pomocy wpisuje się w określone zobiektywizowane ramy pomocy społecznej, a organom administracji nie można zarzucić w tym względzie działania dowolnego. W tym stanie rzeczy Sąd – na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) oddalił skargę uznając, że organy prawidłowo przyjęły, iż nie zachodziły przesłanki przyznania skarżącemu żądanej pomocy.