I FZ 179/20

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: , Przewodniczący Sędzia NSA Izabela Najda-Ossowska (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w dniu 20 listopada 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia G.K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 30 stycznia 2020 r., sygn. akt I SA/Lu 298/19 w zakresie odrzucenia zażalenia w sprawie ze skargi G.K. na decyzję Naczelnika Lubelskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Białej Podlaskiej z dnia 22 marca 2019 r. nr 308000-COP-2.4103.10.2018 w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie. UZASADNIENIE Zaskarżonym postanowieniem z 30 stycznia 2020 r., sygn. akt I SA/Lu 298/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, działając na podstawie art. 178 w zw. z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, ze zm., dalej: P.p.s.a.), odrzucił zażalenie G.K. (dalej: skarżący lub strona) na postanowienie z 5 grudnia 2019 r. w zakresie wstrzymania wykonania decyzji Naczelnika Lubelskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Białej Podlaskiej (dalej: Organ) z 22 marca 2019 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług. Z przedstawionego przez Sąd pierwszej instancji stanu faktycznego sprawy wynika, że objęte zażaleniem postanowienie zostało skierowane na adres skarżącego wraz z pouczeniem o prawie, terminie i sposobie złożenia zażalenia. Ponadto, że zawierająca to postanowienie przesyłka pocztowa została awizowana 20 grudnia 2019 r., a następnie wydana skarżącemu 7 stycznia 2020 r., tymczasem skarżący nadał zażalenie na rzeczone postanowienie w krajowej placówce pocztowej 20 stycznia 2020 r. W ocenie Sądu pierwszej instancji wniesione przez skarżącego zażalenie jest zatem spóźnione bez względu na to czy za datę doręczenia zaskarżonego postanowienia należałoby przyjąć datę, w której skarżącemu wydano korespondencję sądową, czy też datę, w której upłynął 14-dzień od pozostawienia pierwszego awiza w oddawczej skrzynce pocztowej adresata w rozumieniu art. 73 § 1-4 P.p.s.a. Wobec powyższego Sąd odrzucił wniesiony środek prawny. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący zaskarżył je w całości zarzucając naruszenie art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 poz. 256 ze zm.) poprzez niewszechstronne zbadanie okoliczności sprawy i pominięcie, że skarżący złożył zażalenie w terminie 7 dni od dnia odbioru przesyłki zawierającej zaskarżone postanowienie, a nadto błędne ustalenie, że działał on w sposób sprzeczny z otrzymanym pouczeniem. W uzasadnieniu podniesionych zarzutów skarżący podniósł, że Sąd błędnie ustalił jakoby pomiędzy pokwitowaniem odbioru postanowienia i nadaniem zażalenia mogło minąć więcej aniżeli 7 dni, a także, że kontrola kasacyjna winna ustalić kiedy rzeczywiście doszło do odbioru postanowienia Sądu. Wobec tak sformułowanych zarzutów strona wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia w całości, a ewentualnie o uchylenie tego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi, który wydał orzeczenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie, zasługiwało na uwzględnienie, jednakże w zasadniczej mierze z innych przyczyn, niż domagał się tego skarżący. W pierwszej kolejności, jako zupełnie nie mające oparcia w aktach sprawy, oddaleniu podlegały twierdzenia skarżącego w zakresie błędnej treści pouczenia go przez Sąd pierwszej instancji o prawie, terminie i sposobie wniesienia zażalenia. Treść prawidłowo sporządzonego pouczenia, które zawiera wszystkie niezbędne elementy, znajduje się w aktach sprawy. Zbędnym jest zatem powtarzanie jego treści, sprowadzającej się do wyciągu stosownych przepisów (zob. k. 29 akt sądowych) zwłaszcza, że skarżący niezdecydował się nawet na uprawdopodobnienie omawianej tu okoliczności. Oddaleniu podlegały także argumenty skarżącego poddające w wątpliwość podstawę na jakiej Sąd pierwszej instancji ustalił datę, w której skarżący za pośrednictwem operatora pocztowego nadał sporną przesyłkę. Twierdzenia te wystarczy bowiem skonfrontować z datą widniejącą na kopercie znajdującej się w aktach sprawy (zob. k. 36 akt sądowych). Jest zatem zupełnie niezrozumiałym cel tego rodzaju wywodów. Po trzecie należy zauważyć, że wzorca kontroli proceduralnej dla zakwestionowanego orzeczenia Sądu pierwszej instancji nie mogą także stanowić przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, lecz przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Mając na uwadze te wstępne ustalenia oraz z uwagi na dostrzeżone przez tut. Sąd uchybienia Sądu pierwszej instancji należy zakreślić granice niniejszego postępowania oraz rodzaje rozstrzygnięcia, które stosownie do okoliczności sprawy może w tym postępowaniu podjąć Naczelny Sąd Administracyjny. W postępowaniu przed Naczelny Sąd Administracyjnym, analogicznie jak w postępowaniu sądowoadministracyjnym przed wojewódzkim sądem administracyjnym przy rozpoznawaniu skargi - tut. Sąd, rozpoznając zażalenie nie jest związany granicami wniesionego środka prawnego (art. 183 § 1 P.p.s.a.). W postępowaniu zażaleniowym tut. Sąd kasacyjny sprawuje bowiem kontrolę instancyjną, co do zasady w sposób zbliżony do sądu drugiej instancji w modelu apelacji pełnej. Z tych przyczyn przyjmuje się, że Naczelny Sąd Administracyjny powinien, co do zasady rozstrzygać zażalenia merytorycznie. Zgodnie bowiem z art. 184 P.p.s.a., który stanowi, że Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną, jeżeli nie ma usprawiedliwionych podstaw albo jeżeli zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu. Zgodnie natomiast z art. 188 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny w razie uwzględnienia skargi kasacyjnej (zażalenia), uchylając zaskarżone orzeczenie, rozpoznaje skargę (zażalenie), jeżeli uzna, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona. Należy mieć jednak na uwadze, że oba przepisy doznają ograniczenia w postępowaniu zażaleniowym, w sytuacji, gdy zaistnieje potrzeba rozstrzygnięcia określonego żądania przez jego uwzględnienie lub oddalenie, a kwestia ta, choć nie była objęta zarzutami wniesionego środka prawnego, to jednakże nie była również przedmiotem oceny Sądu pierwszej instancji (zob. postanowienie NSA z 30 września 2020 r. sygn. akt I FZ 159/20, por. też R. Hauser, Postępowanie zażaleniowe przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, [w:] Materiały na konferencję sędziów NSA, Warszawa 2004, s. 70). Taka sytuacja, pomimo wad wniesionego środka prawnego i braku adekwatnych zarzutów, wystąpiła w realiach rozpoznanej sprawy, co spowodowało konieczność przekazania niniejszej sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie. Dalszą analizę należy rozpocząć od treść sformułowanego w sposób zakresowy rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji. Przypomnienia bowiem wymaga, że Sąd pierwszej instancji orzekł, że wniesiony środek prawny jest spóźniony bez względu na to czy za datę doręczenia zaskarżonego postanowienia przyjąć: (1) datę, w której upłynął 14 dzień od pozostawienia pierwszego awiza; (2) czy też datę, w której skarżącemu wydano korespondencję sądową. Orzeczenie to zostało w całości oparte na okolicznościach wynikających z potwierdzenia odbioru spornej przesyłki oraz dacie nadania środka prawnego (odpowiednio: dacie jej pierwszego awizowania - 20.12.2019 r., dacie wydania przesyłki skarżącemu - 07.01.2020 r. oraz dacie wniesienia zażalenia za pośrednictwem operatora pocztowego - 20.01.2020 r.) W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego tego rodzaju zakresowe rozstrzygnięcie nie jest co do zasady wykluczone. Co do zasady jednak - w sytuacji odrzucenia środka prawnego, jako spóźnionego - Sąd pierwszej instancji powinien w swych ustaleniach, a następnie wywiedzionej z nich ocenie prawnej, orzec w sposób jednoznaczny, kiedy w jego ocenie w sensie prawnym rozpoczął swój bieg termin do wniesienia określonego środka prawnego. Ocena tego rodzaju na ogół implikuje bowiem uprzednie zbadanie okoliczności (daty) faktycznego doręczenia spornej przesyłki. W realiach niniejszej sprawy te co do zasady tożsame zdarzenia niezupełnie się pokrywają. W realiach takich jak w niniejszej sprawie szczególnego znaczenia nabiera zatem konieczność pogłębionej analizy treści potwierdzenia odbioru przesyłki. Przypomnienia wymaga w tym miejscu, że zgodnie z art. 194 § 2 P.p.s.a. zażalenie wnosi się w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia. Zgodnie natomiast z art. 73 § 4 P.p.s.a. doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1. Przy czym w razie niemożności doręczenia pisma w sposób przewidziany w art. 65-72, pismo składa się na okres czternastu dni w placówce pocztowej w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. Prawo pocztowe albo w urzędzie gminy, dokonując jednocześnie zawiadomienia określonego w § 2. Zgodnie natomiast z dyspozycją § 3 w zw. z § 4 art. 73 P.p.s.a. w przypadku niepodjęcia pisma w terminie, o którym mowa w § 2, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru pisma w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy. Odnosząc powołane przepisy do treści potwierdzenia odbioru spornej przesyłki, w pierwszej kolejności należy zauważyć, że do jej wydania doszło 7 stycznia 2020 r., a więc po upływie 14-dniowego terminu wynikającego z art. 73 § 1 P.p.s.a., przez który pismo spoczywa w placówce pocztowej. Okoliczność ta winna zatem prowadzić do oceny tego, jaki wpływ powyższa sytuacja miała na bieg terminu do wniesienia zażalenia, tj. w jakiej dacie ziścił się skutek doręczenia spornej przesyłki. W realiach takich jak w niniejszej sprawie punktem wyjścia dla oceny tych kwestii jest zatem nie tylko analiza treści potwierdzenia odbioru spornej przesyłki, które na tym powiedzeniu się znajdują, ale przede wszystkim analiza tego, czy okoliczność, że operator pocztowy wydał adresatowi przesyłkę po upływie 14-dniowego okresu, o którym powiedziano wyżej, nie powoduje, że potwierdzenie odbioru winno zawierać na tę okoliczność jakieś dodatkowe adnotacje. Konstatacja tego rodzaju może bowiem każdorazowo doprowadzić do obalenia domniemania prawdziwości z jakiego korzysta prawidłowo wypełnione potwierdzenie odbioru, które tylko wtedy posiada walor dokumentu urzędowego co do stwierdzonych w nim okoliczności, kiedy zostało sporządzone w sposób zgodny z przepisami prawa. Aby ocenić tę kwestię należy dostrzec, że ustawodawca - poprzez odpowiednie odesłanie z art. 65 § 2 P.p.s.a. do przepisów postępowania cywilnego - przewidział, że dla doręczania pism w postępowaniu sądowym przez operatora pocztowego, stosuje się tryb doręczania pism sądowych w postępowaniu cywilnym. W myśl art. 131 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 1575, ze zm.) w zw. z § 10 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 6 maja 2020 r. w sprawie szczegółowego trybu i sposobu doręczania pism sądowych w postępowaniu cywilnym (Dz. U. Z 2020 poz. 819, dalej: Rozporządzenie) - przesyłkę niepodjętą placówka pocztowa operatora opatruje na stronie adresowej adnotacją "nie podjęto w terminie" oraz odciskiem datownika i wraz z formularzem potwierdzenia odbioru odsyła sądowi wysyłającemu niezwłocznie po upływie ostatniego dnia do odbioru przesyłki. Z powyższym koresponduje § 11 ust. 1 i 3 Rozporządzenia, który określa jakiego rodzaju adnotacje i o jakiej treści są czynione na potwierdzeniu odbioru, stanowiąc kolejno, że jeżeli do doręczenia przesyłki nie doszło, to doręczający dokonuje adnotacji o przyczynie niedoręczenia przesyłki na formularzu potwierdzenia odbioru oraz umieszcza na tym formularzu datę i składa swój podpis (ust. 1). Placówka pocztowa operatora, po potwierdzeniu przyjęcia przesyłki od doręczającego w sposób określony w § 7 ust. 2, niezwłocznie odsyła przesyłkę wraz z formularzem potwierdzenia odbioru sądowi wysyłającemu (ust. 3). Nie budzi przeto wątpliwości, że potwierdzenie odbioru spornej przesyłki znajdujące się w aktach rozpoznawanej sprawy rzeczonych adnotacji nie zawiera. W konsekwencji, jako wadliwie wypełnione nie korzysta ono z walorów dokumentu urzędowego (por. m.in. postanowienia NSA: z 30 września 2020 r. sygn. akt I FZ 159/20; z 13 maja 2020 r. sygn. akt I FZ 29/20; z 4 listopada 2010 r. sygn. akt I FZ 419/10; z 18 grudnia 2019 r. sygn. akt II FZ 858/19; z 25 marca 2020 r. sygn. akt II FZ 117/20 ). Powyższe powoduje, że w realiach niniejszej sprawy nie było podstaw, aby a priori, tj. bez przeprowadzenia dodatkowego postępowania wyjaśniającego, a poprzestając jedynie na domniemaniu prawdziwości - z jakiego co do zasady korzysta tylko prawidłowo wypełnione potwierdzenie odbioru - przyjąć okoliczności wynikające z wadliwie sporządzonego dokumentu i na ich podstawie wniesiony środek prawny odrzucić. Innymi słowy, wniosek, który najwyraźniej należałoby wyinterpretować z lakonicznego uzasadnienia Sądu pierwszej instancji, a mianowicie że zażalenie wniesione 20 stycznia 2020 r. było spóźnione, jako że 7-dniowy termin do jego złożenia rozpoczął swój bieg 3 stycznia 2020 r. i upływał 10 stycznia 2020 r. - jest przedwczesny. Podobnie jak przedwczesne jest stwierdzenie Sądu pierwszej instancji, że wniesiony środek prawny należy uznać za spóźniony, także wówczas, gdyby za datę doręczenia zaskarżonego postanowienia przyjąć datę, w której skarżącemu wydano korespondencję sądową. Okoliczności, które Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnił z urzędu, a wynikające z danych dostępnych w systemie śledzenia przesyłek – Tracking Poczty Polskiej S.A., nie mogły jednakże zastąpić niewyrażonej przez Sąd pierwszej instancji samodzielnej oceny potwierdzenia odbioru spornej przesyłki, a w rezultacie tego, "kiedy rzeczywiście" zdaniem Sądu meriti skarżący "odebrał postanowienie". Czego akurat skarżący zasadnie domagał się na stronie drugiej wniesionego zażalenia. W myśl poczynionych na wstępie uwag dalej idąca ocena prawna w tym przedmiocie nie mogła zostać wyrażona po raz pierwszy przez Naczelny Sąd Administracyjny, w szczególności, że wymaga ona daleko idących ustaleń merytorycznych, które zostaną zakreślone niżej. Z tych względów, w realiach niniejszej sprawy wydanie orzeczenia reformatoryjnego nie było możliwe. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy ocena Sądu pierwszej instancji - jako że niewyrażona i z uwagi na to, że główny dowód w sprawie jakim jest potwierdzenie odbioru, nie korzysta z domniemania przewidzianego dla dokumentów urzędowych – będzie musiała obejmować to czy w ogóle, a jeśli tak, to w jakiej dacie doszło do pierwszego, a następnie powtórnego awizowania spornej przesyłki. Następnie koniecznym będzie jednoznaczne przesądzenie z jakim dniem, w rozumieniu art. 73 § 4 P.p.s.a., należy uważać doręczenie za dokonane. Ustalenie obu tych kwestii otworzy dopiero drogę do oceny czy ewentualny odbiór spornej przesyłki po upływie 14-dniowego terminu wynikającego z art. 73 § 1 P.p.s.a. mógł mieć wpływ na wynik sprawy, a jeśli tak, to kwestia ta stanie się punktem wyjścia dla Sądu pierwszej instancji do oceny tego, jaki i ta okoliczność miała wpływ na wynik sprawy. Po stronie skarżącego oceny te otworzą zaś dopiero możliwość ewentualnego poddania ich prawidłowości ponownej kontroli instancyjnej. W swej ocenie Sąd pierwszej instancji będzie miał na uwadze, że jeśli czynności materialno-techniczne, których ciąg składa się na prawidłowość lub wadliwość wypełnienia potwierdzenia odbioru - mają decydować o Konstytucyjnych uprawnieniach jednostki w postaci prawa do sądu, to muszą one być zrealizowane bez zarzutu, zaś przepisy regulujące procedurę doręczania, muszą być interpretowane ściśle, o czym wielokrotnie wypowiadał się Naczelny Sąd Administracyjny (zob. tylko przykładowo postanowienia NSA: z 30 września 2020 r. sygn. akt I FZ 159/20; z 13 maja 2020 sygn. akt I FZ 29/20; z 21 lutego 2020 r. sygn. akt II FZ 94/20; z 29 stycznia 2020 r. sygn. akt I FZ 242/19; z 3 grudnia 2018 r. sygn. akt II FZ 615/18; z 11 października 2018 r. sygn. akt I FZ 268/18; z 13 grudnia 2016 r. sygn. akt II FZ 828/16 ). Z tych wszystkich przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 1 i 2 oraz art. 153 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji. ----------------------- 7