I SA/Wa 2056/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Monika Sawa Sędziowie: Sędzia WSA Gabriela Nowak Sędzia WSA Magdalena Durzyńska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu 17 grudnia 2020 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi Skarbu Państwa-Prezydenta Miasta [...] na postanowienie Ministra Finansów z [...] lipca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania uchyla zaskarżone postanowienie UZASADNIENIE Postanowieniem [...] z [...] lipca 2020 r. Minister Finansów działając na podstawie art. 61 a § 1 i 2 oraz art. 123 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm. dalej: kpa) odmówił wszczęcia na wniosek Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta [...] postępowania na podstawie ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz. U. Nr 12, poz. 65, dalej jako ustawa) w stosunku do nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] nr 9. Postanowienie swoje organ uzasadnił brakiem przedmiotu postępowania. W uzasadnieniu organ podał, że jak wynika z wykazu nieruchomości objętych Układem zawartym między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki a Rządem Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej dotyczącym roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych, podpisanym w dniu 16 lipca 1960 r. (dalej jako układ) za w/w nieruchomość zostało wypłacone odszkodowanie z tytułu utraty nieruchomości po drugiej wojnie światowej, wskutek jej przejęcia przez Państwo Polskie. Organ wyjaśnił dalej, że wg art. 1 ustawy jej przepisy stosuje się do wpisów na rzecz Skarbu Państwa w księgach wieczystych tytułu własności nieruchomości obywateli państw obcych oraz uprawnień wynikających z wieczystego użytkowania lub z ustanowionych na rzecz tych obywateli ograniczonych praw rzeczowych, które to nieruchomości i prawa przeszły na rzecz Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowych umów o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych, zawartych z rządami tych państw przez Rząd Polski. Przejście nieruchomości na własność Skarbu Państwa lub innych praw na podstawie przepisów ustaw nacjonalizacyjnych lub przejęcie ich w inny sposób w wyniku zastosowania polskich przepisów lub decyzji administracyjnych jest jednym z warunków wskazanych w umowach międzynarodowych o uregulowaniu roszczeń finansowych z innymi państwami. Spełnienie tego oraz innych warunków wskazanych w tych umowach oznacza stan przejścia nieruchomości lub praw na rzecz Skarbu Państwa na ich podstawie. Stąd, jak podał minister, przedmiotem postępowania prowadzonego w trybie ustawy jest ustalenie wystąpienia takiego stanu prawnego, w którym określone prawa przeszły na Skarb Państwa, a roszczenia wynikające z tego przejścia, przysługujące uprzednim właścicielom wygasły wskutek zawarcia układów indemnizacyjnych. Jak podał dalej minister, powołując się na orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 maja 1999 r. OSA 2/98 jakkolwiek za nieruchomość przy ul. [...] nr 9 w [...] w Stanach Zjednoczonych zostało wypłacone odszkodowanie z tytułu utraty praw do w/w nieruchomości, to jednak nastąpiło to nie na wniosek jej byłego właściciela ale na wniosek uprawnionego z weksla zabezpieczonego w 1938r. na ww nieruchomości. Z tych względów organ przyjął, że jakkolwiek Komisja Stanów Zjednoczonych ds. Uregulowania Roszczeń Zagranicznych na podstawie układu indemnizacyjnego przyznała odszkodowanie za ww nieruchomość, to jednak odszkodowanie to nie stanowiło rekompensaty za utratę prawa własności. Zdaniem ministra powyższe ustalenie już na etapie wstępnego postępowania wyjaśniającego oznacza, że nie istnieje przedmiot postępowania w zakresie objętym wnioskiem. Organ podał, że "mamy tu do czynienia z przesłanką uniemożliwiającą wszczęcie postępowania, zgodnie z wnioskiem, co procesowo skutkuje wydaniem postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania, (...) gdyż prowadzenie postępowania byłoby bezprzedmiotowe." W skardze na ww postanowienie Skarb Państwa – Prezydent Miasta [...] zarzucił ministrowi: - naruszenie art. 1 i art. 2 ustawy poprzez niewłaściwe uznanie, że nie zachodzą przesłanki do wszczęcia postępowania z powodu niewypłacenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość; - naruszenie art. 7 , art. 76 i art. 77 § 1 kpa i 80 kpa przez niepodjęcie wszystkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego w tym zwłaszcza pominięcie materiału dowodowego mającego istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, tj. poz. [...] wykazu nieruchomości objętych Układem, za utratę których [...] of the United States przyznała odszkodowanie, stanowiący załącznik nr 6 do obwieszczenia Ministra Finansów z dnia [...] września 2018 r. w sprawie ogłoszenia wykazów nieruchomości objętych międzynarodowymi umowami o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych, zawartymi z rządami niektórych państw przez Rząd Polski, w rozumieniu art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz. U. poz. 65), - (M.P. z 2018 r., poz. 924). Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpoznania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Sąd zważył co następuje: Skarga jest uzasadniona. Decyzja wydawana na podstawie art. 2 ustawy ma charakter stricte deklaratoryjny. Zastosowanie ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. znajduje uzasadnienie w przypadku przejścia na rzecz Skarbu Państwa własności majątków należących do cudzoziemców na podstawie różnych aktów nacjonalizacyjnych. Decyzja ministra potwierdza jedynie ten fakt i jednocześnie stanowi o wygaszeniu roszczeń z tego tytułu w stosunku do Państwa Polskiego – jako leżących w gestii zaspokojenia przez rząd państwa, z którym Polska zawarła stosowną umowę. Nie jest zatem bezprzedmiotowe sporne postępowanie zarówno wówczas gdy prawo własności Skarbu Państwa zostało już wpisane do księgi wieczystej (wyrok NSA 19 października 2006 r., sygn. akt I OSK 367/05, z dnia 29 maja 2012 r., sygn. akt I OSK 769/11), ani wówczas gdy zostało wypłacone za nie odszkodowanie, jak i wówczas gdy w ogóle nie wypłacono odszkodowania, czy też jak je przyznano w całości bądź w części a nie zostało pobrane, bądź gdy podmiot do tego uprawniony odmówił jego przyjęcia (wyrok NSA z 15 stycznia 2014 r., I OSK 1448/12, LEX nr 1466445, wyrok WSA z 11 października 2018 r. I SA/Wa 374/18, LEX nr 2610548). Polskie władze nie są uprawnione do kwestionowania ustaleń komisji obcego państwa ani do dokonywania samodzielnych, własnych ustaleń, które byłyby z nimi sprzeczne. Mają one zatem dla Ministra Finansów charakter wiążący (tak wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 sierpnia 2009 r., sygn. akt I OSK 1132/08). Zasadne są zatem zarzuty skargi, wg których dla zastosowania art. 2 ww. ustawy bez znaczenia pozostaje sposób rozdysponowania przez stronę amerykańską przekazanej jej kwoty oraz okoliczność czy trafiła ona do wszystkich uprawnionych. Wszelkie nieprawidłowości w rozdysponowaniu przekazanej kwoty nie mogą rodzić żadnych negatywnych konsekwencji dla Państwa Polskiego, w tym także tych o charakterze prawnym. Polska nie miała bowiem wpływu na to w jaki sposób przekazane przez nią na odszkodowania pieniądze były dzielone. Rola decyzji, o której mowa w art. 2 ustawy ogranicza się do deklaratoryjnego stwierdzenia przejścia własności konkretnej nieruchomości na Skarb Państwa, i podlegania tego mienia pod konkretny układ indemnizacyjny obejmujący z jego mocy właściciela tego mienia, a w konsekwencji do utraty praw (interesu prawnego) byłego właściciela bądź jego następców prawnych do podważania legalności nacjonalizacji niezależnie od formy, w jakiej miała ona miejsce, a w dalszej kolejności do stwierdzenia uraty prawa do domagania się odszkodowania za przejęte mienie (por. wyrok NSA z 29 maja 2008 r. sygn. akt I OSK 826/07). Uwzględniając powyższe, nie sposób przyjąć, jak wskazał minister, że nie może być wszczęte postępowanie w stosunku do nieruchomości objętej układem indemnizacyjnym z uwagi na brak przedmiotu sprawy. Skarb Państwa ma przy tym interes prawny warunkujący prawo wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie, czy sporna nieruchomość podlegała pod układ 16 lipca 1960 r. W sprawie naruszono zatem art. 61a § 1 kpa. Skutkowało to uchyleniem zaskarżonego postanowienia (art. 145 § 1 pkt. 1 c ppsa). Orzeczenie zapadło na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 § 1 pkt. 3 ppsa i art. 161 § 1 pkt. 3 ppsa.