II SA/Gl 665/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Matan, Sędzia WSA Rafał Wolnik, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 grudnia 2020 r. sprawy ze skargi J. K. (K.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. UZASADNIENIE Burmistrz W. decyzją z [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 17 ust. 1a oraz art. 24 ustawy z dnia 29 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego odmówił J. K. (dalej jako strona lub skarżąca) przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad A. S. W uzasadnieniu organ ten wskazał, że strona jako inna osoba winna spełniać wymogi wynikające z treści art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, których nie spełnia, ponieważ nie jest spokrewniona z osobą wymagającą stałej opieki. Z decyzją tą nie zgodziła się strona, która wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie. W odwołaniu tym wyraziła swoje niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia jak również podniosła, że w jej ocenie jest najbliższą osobą dla osoby wymagającej opieki. Osoba ta porusza się o kulach i wymaga codziennej opieki w załatwianiu życiowych spraw, takich jak założenie skarpetek czy umycie się i ubranie. Wskazała, że jest na zasiłku dla bezrobotnych, który kończy się [...] r. i będzie pozostawiona bez środków do życia i będzie zmuszona pójść do pracy, a osoba wymagająca opieki zostanie jej pozbawiona. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie decyzją z [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Po przedstawieniu dotychczasowego przebiegu postępowania organ ten przybliżył sytuację rodziny skarżącej, jak również przytoczył przepisy dotyczące przyznawania wnioskowanego świadczenia. W dalszej części uzasadnienia organ odwoławczy wskazał, że strona nie spełnia wymogów do otrzymania przedmiotowego świadczenia, ponieważ jest osobą obcą (sąsiadką) dla osoby wymagającej opieki i nie może otrzymać wnioskowanego świadczenia. Z akt administracyjnych wynika, że między stroną a osobą wymagającą opieki nie zachodzi stosunek pokrewieństwa, natomiast osoba ta ma podpisaną umowę dożywocia z synem strony. W konkluzji organ ten uznał, że strona nie spełnia wymogów do otrzymania wnioskowanego świadczenia. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na powyższą decyzję wniosła strona reprezentowana przez adwokata S. K. W skardze tej wystąpiono o uchylenie kwestionowanej decyzji i o przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zarzucono tej decyzji naruszenie postanowień art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych w związku z art. 32 Konstytucji RP poprzez ich niezastosowanie w sytuacji, gdy przepisy te uprawniają do przyjęcia, że skarżąca jest osobą uprawnioną do uzyskania wnioskowanego świadczenia, ponieważ sprawuje faktyczną opiekę na osobą wymagającą takiej opieki. Podkreślono, że przywołany artykuł odczytywać należy przez prymat zasad i wartości wyrażanych w ustawie zasadniczej z uwzględnieniem celu tych unormowań, których jest przyznanie świadczenia temu, kto faktycznie sprawuje opiekę. Podniesiono błędną wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych i przyjęcie, że przyznanie tego świadczenia może przysługiwać wyłącznie osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny. Wskazano także na naruszenie postanowień art. 69 Konstytucji RP poprzez jego niezastosowanie, podczas gdy władze publiczne udzielają zgodnie z ustawą pomocy w zabezpieczeniu egzystencji, przysposobieniu do pracy oraz komunikacji społecznej. W skardze tej zrzucono naruszenie przepisów prawa procesowego, a to postanowień art. 7, art. 8, art. 77 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego polegające na niepodjęciu czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz niedokonanie wszechstronnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, co doprowadziło do błędnego ustalenia stanu faktycznego. Wskazano na naruszenie art. 8, art. 11 i art. 107 tego Kodeksu polegające na braku dogłębnej analizy sytuacji wnioskodawcy i osoby niepełnosprawnej, która wymaga wsparcia, nadto podniesiono zarzut wydania decyzji przez podmiot nieuprawniony, co powoduje nieważność decyzji organu pierwszej instancji. W skardze tej zarzucono błąd w ustaleniach formalnych, ponieważ skarżąca mieszka z osobą wymagającą opieki i łączy ją z tą osobą stosunek bliskości, jaki wytworzył się między nimi i można go porównać do relacji brata z siostrą. W uzasadnieniu skargi przedstawiono rozbudowaną argumentację przemawiającą za uwzględnieniem wniesionej skargi. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie wniosło o oddalenie skargi i przywołało analogiczną argumentację do tej, którą zamieściło w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) nie wykazała, aby decyzja ta naruszała wymogi prawa, a zgodnie z treścią art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak również naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Oznacza to, że nie każde uchybienie ze strony organu administracji uzasadnia uwzględnienie skargi, a jedynie takie, które miało lub mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy. W rozpoznawanej sprawie stan faktyczny jest czytelny, choć pełnomocnik skarżącej zarzuca organowi administracji publicznej braki w wyjaśnieniu stanu faktycznego nie wskazuje, które to okoliczności czy też fakty nie zostały przez organ pierwszej instancji wyjaśnione. Z akt administracyjnych oraz z pism i oświadczeń skarżącej wynika, że dla osoby wymagającej opieki ze strony innej osoby jest osobą obcą. Pełnomocnik skarżącej akcentuje, że od pięciu lat skarżąca i wskazana osoba wspólnie zamieszkują, a ich relacje można określić jak brata z siostrą, to z formalnego punktu widzenia między tymi osobami nie ma żadnych więzów rodzinnych czy powinowactwa. Z punktu widzenia formalnie osoby te są sobie obce. Wskazana okoliczność nie jest kwestionowana przez skarżącą. Utrzymuje ona jedynie, że jej relacje z osobą wymagającą opieki są oparte na humanistycznych podstawach. Nadto z dostarczonych akt wynika, że skarżąca jest również osobą niepełnosprawną, ponieważ legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przywołany stan faktyczny obliguje do przedstawienia stanu normatywnego w rozpoznawanej sprawie. Stosownie do postanowień art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: matce albo ojcu; opiekunowi faktycznemu dziecka; osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Po myśli ust. 1a tego przepisu, świadczenie to przysługuje osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4 powyższej ustawy, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z kolei zgodnie z treścią ust. 1b tej ustawy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później, niż do ukończenia 25 roku życia. Odmienne regulacje zawiera ust. 5 przywoływanego przepisu, ponieważ określa on sytuacje, kiedy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje. Zgodnie z nim świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli: osoba sprawująca opiekę: ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Względnie osoba wymagająca opieki: pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu. Przedmiotowe świadczenie nie przysługuje, gdy na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury; na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Przywołany powyżej stan normatywny określa jakie muszą zaistnieć przesłanki pozytywne i które przesłanki negatywne nie mogą wystąpić, aby skarżąca mogła się skutecznie ubiegać o wnioskowane świadczenie. Na wstępie przyjdzie odnieść się do przesłanek występujących po stronie skarżącej. Stosownie do brzmienia przywołanych unormowań, wnioskodawczyni obowiązana jest zrezygnować z zatrudnienia lub też takiego zatrudnienia nie podejmować, nadto w przypadku tego typu osoby nie może wystąpić żadna z negatywnych przesłanek wskazanych w art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a w szczególności osoba taka nie może posiadać ustalonego prawa do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego albo ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna. Z punktu widzenia rozpoznawanej sprawy uwagę należy zwrócić na treść art. 17 ust. 1a przedmiotowej ustawy, ponieważ zgodnie z nim świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z treści przywołanych unormowań wprost wynika, że skarżąca mogłaby skutecznie ubiegać się o przyznanie wnioskowanego świadczenia tylko wówczas, gdyby była zdolna do pracy i pozostawała w stosunku formalnym z osobą wymagającą opieki. W przypadku skarżącej występuje całkowita niezdolność do pracy, a tym samym osoba ta nie tylko, że nie może podjąć zatrudnienia, ale także nie może z niego zrezygnować. Warto w tym miejscu zauważyć, że skarżąca sama wymaga zaopatrzenia w sprzęty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne ułatwiające funkcjonowanie, jak również uprawniona jest do korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji oraz wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Obok przeciwskazań zdrowotnych do otrzymania wnioskowanego świadczenia brak jest także występowania przesłanek przewidzianych w art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Podnoszone przez pełnomocnika skarżącej zarzuty pod adresem kontrolowanej decyzji nie są zasadne i nie dają podstaw do ich uwzględnienia. W ocenie składu, organy administracji nie dopuściły się naruszenia zasady równości jak również nie ograniczyły pomocy osobie niepełnosprawnej udzielanej przez organy władzy publicznej. Za nietrafny uznać należy zarzut kierowany pod adresem decyzji organu pierwszej instancji, że decyzja wydana została przez podmiot nieuprawniony. W ocenie pełnomocnika skarżącej osoba podpisana pod tą decyzją nie mogła takiej decyzji podpisać. Stanowisko zaprezentowane w skardze nie jest trafne, ponieważ zgodnie z treścią art. 20 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, burmistrz może upoważnić także pracownika ośrodka pomocy społecznej do wydawania decyzji administracyjnych. Jest to unormowanie szczególne na gruncie polskiego prawa, ponieważ organ wykonawczy gminy udziela upoważnienia pracownikowi aparatu pomocniczego zatrudnionemu w podmiocie, który nie obsługuje organu wykonawczego, ale funkcjonującego na terenie gminy. Podkreślić należy, że w decyzji organu pierwszej instancji przywołano w podstawie prawnej upoważnienie udzielone osobie podpisującej decyzję. Zatem kwestionowana decyzja jest wydana przez uprawniony podmiot i nie zachodzą przesłanki stwierdzenia jej nieważności. Doceniając trud i wysiłek ponoszony przez skarżącą w zakresie opieki udzielanej osobie tego wymagającej, przy ocenie legalności zaskarżonej decyzji Sąd obowiązany jest kierować się treścią obowiązującego prawa zamieszczonego w ustawie, ponieważ jedynym kryterium oceny prawidłowości rozstrzygnięć organów administracji jest kryterium legalności, czyli zgodności z przepisem prawa. Sąd administracyjny nie może w swoim działaniu kierować się zasadami współżycia społecznego, czy też innymi kryteriami czy wartościami. Skoro Sąd nie znalazł podstaw prawnych do uwzględnienia skargi, to stosownie do postanowień art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało skargę oddalić. mr