I SA/Wa 1443/08

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Daniela Kozłowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska Asesor WSA Mirosław Gdesz Protokolant Monika Chorzewska-Korczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 grudnia 2008 r. sprawy ze skargi M. M. i J. S. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty za nieruchomość pozostawioną poza granicami RP oddala skargę. UZASADNIENIE Minister Skarbu Państwa decyzją z [...] sierpnia 2008 r. nr [...] po rozpatrzeniu odwołania od decyzji Wojewody [...] z [...] stycznia 2008 r. nr [...] odmawiającej M. M. i J. S. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez Z. S. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej - utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...]. W uzasadnieniu decyzji Minister wskazał, że Wojewoda [...], działając na podstawie art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.) odmówił M. M. i J. S. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez Z. S. nieruchomości w L. Organ pierwszej instancji stwierdził, że wraz z częściową realizacją prawa do rekompensaty strony zrzekły się wszelkich pozostałych z tego tytułu roszczeń wobec Skarbu Państwa, a zatem wnioskodawcom nie przysługuje prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP. W odwołaniu od decyzji Wojewody skarżący podnieśli, iż zapis dokonany w umowie oddania działki w użytkowanie wieczyste z 28 kwietnia 1979 r., dotyczący zrzeczenia się przez strony wszelkich roszczeń wobec Skarbu Państwa z tytułu nadwyżki wartości mienia pozostawionego ponad sumę opłat rocznych określonych w tej umowie, jest konsekwencją wynikającego z treści § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 maja 1970 r. Zapis dotyczący zrzeczenia się był dokonywany przez notariusza z urzędu, a więc był to zapis o charakterze warunku, a nie swobodnego wyrażenia woli. Minister ustalił, że z orzeczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego Oddział w K. z [...] września 1945 r. wynika, że Z. S. pozostawiła w L. plac o powierzchni [...] m-, piętrową murowaną willę o powierzchni [...] m- oraz sad owocowy. Z oświadczeń wnioskodawców z 30 września 2005 r. oraz policyjnego zameldowania opatrzonego datą 24 czerwca 1944 r. wynika, że Z. S. powróciła do Polski w 1944 r. i osiedliła się w N. W aktach sprawy znajdują się również oświadczenia wnioskodawców o dotychczasowym stanie realizacji prawa do rekompensaty oraz, poświadczone za zgodność z oryginałem, kopie dowodów osobistych potwierdzających posiadanie obywatelstwa polskiego. Decyzją Prezydenta Miasta B. z [...] marca 1979 r. ustanowiono prawo użytkowania wieczystego nieruchomości o powierzchni [...] m-, położonej w B. przy ul. [...] na rzecz J. S., L. S. i M. M. W decyzji tej ustalona została opłata za użytkowanie wieczyste na kwotę [...] zł oraz zaliczono na poczet sumy opłat rocznych tej działki przez okres 99 lat w wysokości [...] zł. Wartość mienia nieruchomego pozostawionego poza granicami kraju wyceniono na kwotę [...] zł. W wykonaniu tej decyzji w dniu 28 kwietnia 1979 r. zawarta została umowa notarialna oddania działki w użytkowanie wieczyste. W paragrafie 3 tej umowy znajduje się następujący zapis: "Nabywcy zrzekają się wszelkich roszczeń wobec Państwa z tytułu nadwyżki wartości tego mienia, ponad sumę opłat rocznych". Wnioskodawcy nie mogą domagać się potwierdzenia pozostałej części uprawnienia, w trybie ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., bowiem skutecznie zrzekli się wszelkich roszczeń z tego tytułu. Powyższe wynika z paragrafu 3 umowy z 28 kwietnia 1979 r. Wnioskodawcy w żaden sposób nie wykazali, że byli zmuszeni do złożenia powyższego oświadczenia. Brak jest również podstaw do uznana, że zostało ono złożone pod wpływem groźby, błędu, czy w wyniku podstępu. Ponadto z rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 maja 1970 r. w sprawie zaliczenia wartości mienia nieruchomego pozostawionego za granicą na pokrycie opłat z tytułu użytkowania wieczystego terenu i ceny sprzedaży położonych na nim budynków (Dz. U. Nr13, poz. 118) nie wynika, aby realizacja prawa do zaliczenia była w jakikolwiek sposób uwarunkowana, np. zrzeczeniem się uprawnień. Warunek taki nie wynika również z treści decyzji z [...] marca 1979 r., stanowiącej podstawę zawarcia umowy notarialnej o oddaniu działki w użytkowanie wieczyste. Należy zatem uznać za nieuzasadniony zarzut, że przepisy ówczesnego prawa warunkowały przyznanie uprawnień do ekwiwalentu od zrzeczenia się pozostałej części uprawnień. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie M. M. i J. S. zarzucili decyzji Ministra Skarbu Państwa naruszenie prawa procesowego - art. 7, 8 i 9 Kodeksu postępowania administracyjengo mające istotny wpływ na wynik postępowania oraz naruszenie art. 6 ust. 1 pkt 3 i art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418). W uzasadnieniu skargi wskazano, że obydwa organy jako podstawę odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty podawały głównie fakt dobrowolnego zrzeczenia się w akcie notarialnym wszelkich prawa do dalszych roszczeń wobec Państwa z tytułu nadwyżki mienia pozostawionego za granicą ponad zaliczoną sumę opłat rocznych. Skarżący to zrzeczenie uznają za nieskuteczne ze względu na okoliczności jego złożenia. Dlatego, że ówczesne prawo było niejednoznaczne, głównie ustawa z 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach i rozporządzenie z dnia 18 maja 1970 r., ograniczające w istocie prawo do rekompensaty. Stosowany wobec stron nacisk i brak staranności notariusza spowodował błędne przekonanie, że zrzeczenie się pozostałych roszczeń jest warunkiem uzyskania choćby użytkowania wieczystego gruntu państwowego. Organ odwoławczy, a wcześniej organ pierwszej instancji nie rozpoznał szczegółowo warunków, w jaki przyszło stronom składać sporne oświadczenie o zrzeczeniu się roszczeń. Naruszony został art. 9 k.p.a. w ten sposób, że nie wzięto pod uwagę możliwości popełnienia przez stronę błędu co do istnienia warunku w przepisach oraz, że nie poinformowano stron wyczerpująco o okolicznościach prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw. Nie poinformowano skarżących o możliwości uchylenia się od skutków prawnych złożonego oświadczenia woli. Naruszenie art. 2, 3 ust. 2 i art. 6 ust. 1 pkt 3 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. polega głównie na tym, że skarżącym odmówiono potwierdzenia prawa do rekompensaty, mimo iż spełnili przesłanki z art. 2 i 3 powołanej ustawy. Ustawa ta umożliwia uzyskanie rekompensaty również tym osobom, którym na podstawie poprzednio obowiązujących przepisów zaliczono wartość mienia pozostawionego, jeżeli zaliczenie to nie wyczerpało przewidywanych w tej ustawie proporcji. Ustawa uzależnia rozpatrywanie ich wniosków od przedstawionego poświadczenia nabycia i dołączenia operatu szacunkowego, w tym wypadku nabytego prawa użytkowania wieczystego działki. Żaden z tych przepisów nie uzależnia uzyskania rekompensaty od treści aktu notarialnego, zwłaszcza od oświadczeń o zrzeczeniu się dalszych roszczeń. Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. ma charakter szczególny eliminując w tym zakresie przepisy kodeksu cywilnego, także co do zrzeczenia się dalszych roszczeń. Zrzeczenie się pozostałej części roszczenia, gdyby uznać je za skuteczne, dotyczy roszczeń odszkodowawczych w rozumieniu prawa cywilnego, a nie zrzeczenia się rekompensaty jako szczególnej instytucji prawnej o charakterze pomocy publicznoprawnej. Odpowiadając na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Skarga nie mogła być uwzględniona, bowiem zaskarżone decyzje nie naruszają prawa. Orzekające w sprawie organy prawidłowo ustaliły, że oświadczenie złożone w dniu 28 kwietnia 1979 r. co do zrzeczenia się pozostałej części roszczeń z tytułu rekompensaty uniemożliwia zastosowanie w sprawie przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. To, że powołane w skardze przepisy tej ustawy nie uzależniają uzyskania prawa do rekompensaty od treści aktu notarialnego nie oznacza, że organ uprawniony jest do pominięcia treści istotnego oświadczenia woli zawartego w tym akcie. Uchylenie się od skutków tego oświadczenia może nastąpić w trybie przepisów Kodeksu cywilnego, a organ nie ma uprawnień do samodzielnej jego oceny. Obowiązany był zatem do uwzględnienia jego treści i skutków, jakie wywiera na rozpatrywaną sprawę. Dopiero uchylenie się od tych skutków może spowodować zmianę stanowiska organów co do uprawnień skarżących wynikających z ustawy z 2005 r. Dla oceny prawidłowości zaskarżonych decyzji nie ma znaczenia powołane w skardze orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 grudnia 2004 r., dotyczyło bowiem ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r., która w art. 2 ust. 4 wyłączała wprost możliwość ubiegania się o rekompensatę przez osoby, które wcześniej nabyły własność lub użytkowanie wieczyste o wartości niższej niż wynikająca z przepisów tej ustawy. Obecnie obowiązująca ustawa z 2005 r. nie zawiera ograniczeń w tym zakresie. Nie oznacza to jednak, że równocześnie uchyliła skutki wcześnie złożonych oświadczeń woli osób uprawnionych do rekompensaty. Zatem organy prawidłowo ustaliły, że bez uprzedniego uchylenia się od skutków oświadczenia, zawartego w § 3 umowy notarialnej z 28 kwietnia 1979 r., nie istnieje prawna możliwość rozpatrzenia wniosku o prawo do uzupełnienia świadczenia z tytułu rekompensaty za mienie pozostawione poza granicami RP. Wbrew stanowisku przedstawionemu w skardze, ustawa z 8 lipca 2005 r. nie eliminuje w tym zakresie przepisów kodeksu cywilnego, także co do zrzeczenia się dalszych roszczeń. Gdyby taki był zamiar ustawodawcy znalazłoby by to zapewne wyraz w jej przepisach. Podnoszony przez skarżących szczególny charakter tej ustawy tym bardziej nakazuje ścisłą a nie rozszerzającą jej wykładnię. Akt notarialny jest jedną z czynności notarialnych, mających charakter dokumentu urzędowego (art. 2 § 2 Prawa o notariacie). Czynność ma postać aktu notarialnego, jeżeli wymaga tego przepis prawa lub taka jest wola stron. Z art. 237 k.c. wynika, że do przeniesienia użytkowania wieczystego stosuje się odpowiednio przepisy o przeniesieniu własności nieruchomości, a więc art. 158 k.c. stanowiący o formie, w jakiej następuje przeniesienie własności. Dokumenty sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy oraz osoby zaufania publicznego, do których zalicza się notariuszy, stanowią dowód tego, co zostało w nich zaświadczone. Istota aktu notarialnego polega na wyposażeniu czynności prawnej stron w urzędową formę w wypadkach, w których wymagają tego przepisy prawa albo życzą sobie tego same strony. Obejmuje on zatem czynność prawną z zakresu prawa cywilnego. Akt notarialny zaświadcza urzędowo fakt złożenia przez strony oświadczeń określonej treści, istotnych dla dokumentowanej czynności prawnej. Uwzględniając powyższe należało przyjąć, że orzekające w sprawie organy nie były uprawnione do badania, czy oświadczenie skarżących zawarte w § 3 aktu notarialnego było złożone pod wpływem błędu lub innych okoliczności mogących znosić skutki tego oświadczenia. W tym zakresie właściwy jest sąd powszechny, a przepis art. 76 § 3 k.p.a. stanowiący, że § 1 i 2 nie wyłączają możliwości przeprowadzenia dowodu przeciwko treści dokumentów wymienionych w tych przepisach, nie miał w tej sprawie zastosowania. W tej sytuacji Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).