III OZ 345/24

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Rafał Stasikowski po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia G. D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 czerwca 2024 r., sygn. akt II SPP/Wa 124/24 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi G. D. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 3 października 2023 r., znak: 010000/620/30597/2023/WSW w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Postanowieniem z 3 czerwca 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił skarżącej w sprawie przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazał, że pismem z 13 lutego 2024 r. skarżąca wniosła do tego sądu skargę na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 3 października 2023 r., znak: 010000/620/30597/2023/WSW, w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Postanowieniem z 11 kwietnia 2024 r., sygn. akt II SA/Wa 350/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę skarżącej na ww. decyzję, bowiem decyzja ta została wydana przez organ w I instancji, zaś skarżąca złożyła od niej wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Decyzją z 14 grudnia 2023 r., po rozpatrzeniu wniosku skarżącej z 18 października 2023 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes ZUS utrzymał w mocy ww. decyzję 3 października 2023 r. Odpis postanowienia WSA z 11 kwietnia 2024 r. z uzasadnieniem doręczono skarżącej 19 kwietnia 2024 r. Pismem z 2 maja 2024 r. skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu oraz zwolnienia od kosztów sądowych. Odmawiając przyznania prawa pomocy, sąd I instancji powołał się na art. 247 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.; dalej "p.p.s.a."), zgodnie z którym prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi. Sąd zwrócił uwagę, że skarżąca skorzystała z konkurencyjnych środków zaskarżenia, najpierw kwestionując decyzję Prezesa ZUS z 3 października 2023 r. we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a następnie wnosząc od tej decyzji skargę do sądu. Niedopuszczalność tak wniesionej skargi oznacza jej oczywistą bezzasadność i uniemożliwia przyznanie prawa pomocy, stosownie do art. 247 p.p.s.a. Sąd poinformował ponadto, że skarżąca jednocześnie złożyła skargę na decyzję Prezesa ZUS z 14 grudnia 2023 r., znak: 992700.620.804.2023-SWO, wydaną w wyniku rozpoznania jej wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej ww. decyzją Prezesa ZUS z 3 października 2023 r. Skargę tą zarejestrowano pod sygn. akt II SA/Wa 351/24 i będzie podlegała merytorycznej kontroli sądu. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła skarżąca. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie. Jak prawidłowo wskazał to sąd I instancji, zgodnie z art. 247 p.p.s.a. prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi. Zastosowanie art. 247 p.p.s.a. jest dopuszczalne jedynie wówczas, gdy stan faktyczny i prawny danej sprawy nie budzi najmniejszych wątpliwości co do braku szans na jej uwzględnienie (zob. postanowienia NSA: z 28.02.2012 r., II FZ 73/12, LEX nr 1121126; z 14.03.2012 r., II GZ 82/12, LEX nr 1121172; z 11.09.2013 r., II FPP 1/13, LEX nr 1364104). Oznacza to, że jeżeli w ocenie sądu, do którego została wniesiona skarga, nie może ona zostać merytorycznie rozpoznana, bowiem przedmiot zaskarżenia w sposób oczywisty wyklucza taką możliwość, to wówczas sąd odmawia przyznania stronie prawa pomocy. Taka sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie. Z okoliczności sprawy wynika, że decyzją z 3 października 2023 r., znak: 010000/620/30597/2023/WSW, Prezes ZUS, działając jako organ I instancji, odmówił skarżącej przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Pismem z 18 października 2023 r. skarżąca złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Decyzją z 14 grudnia 2023 r., znak: 992700.620.804.2023-SWO, Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję z 3 października 2023 r. Pismem z 13 lutego 2024 r. skarżąca wniosła do WSA w Warszawie skargę na decyzję Prezesa ZUS z 3 października 2023 r., a więc na decyzję wydaną w I instancji. Jednocześnie skarżąca złożyła skargę na decyzję Prezesa ZUS z 14 grudnia 2023 r., która to sprawa została zarejestrowana pod sygn. akt II SA/Wa 351/24. W tej sytuacji należy podzielić stanowisko sądu I instancji, zgodnie z którym skarga wniesiona w sprawie II SA/Wa 350/24 jest oczywiście bezzasadna. Należy skarżącej wyjaśnić, że z treści art. 52 § 3 p.p.s.a. wynika, że ustawodawca wprowadził wybór sposobu zaskarżenia decyzji, co do których stronie przysługuje prawo do zwrócenia się do organu, który wydał decyzję, z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy albo poprzez złożenie do organu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, albo wniesienie skargi do sądu administracyjnego. Należy zauważyć, że to strona może dokonać wyboru i zdecydować, czy wystąpi z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, czy też od razu ze skargą do sądu administracyjnego z pominięciem ponownego rozpoznania sprawy przez organ administracji. Co więcej, wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie jest środkiem zaskarżenia, którego wyczerpanie jest koniecznym warunkiem dopuszczalności wniesienia skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Są to rozwiązania alternatywne i niedopuszczalne jest wykorzystanie ich obu jednocześnie. Treść przepisu art. 52 § 3 p.p.s.a. wskazuje zatem, że skargę do sądu administracyjnego można wnieść w przypadku, gdy prawo do wystąpienia z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy przysługiwało, lecz gdy z tego prawa nie skorzystano. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjęcie stanowiska o oczywistej bezzasadności przedmiotowej skargi nie narusza praw skarżącej, bowiem ta skutecznie zaskarżyła do WSA w Warszawie decyzję wydaną przez Prezesa ZUS w II instancji – z 14 grudnia 2023 r. W ramach rozpoznawania tej skargi sąd administracyjny zbadał legalność decyzji wydanej przez ten organ w I instancji (decyzja z 3 października 2023 r.), a więc decyzję, której skontrolowania domaga się skarżąca na gruncie niniejszej sprawy. Bezcelowe byłoby w takiej sprawie ustanawianie dla skarżącej zawodowego pełnomocnika procesowego w niniejszym postępowaniu. Naczelny Sąd Administracyjny miał na względzie stanowisko orzecznictwa, zgodnie z którym po wydaniu postanowienia o odrzuceniu skargi ze względu na jej niedopuszczalność (art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a.) sąd I instancji nie może na podstawie art. 247 p.p.s.a. odmówić przyznania prawa pomocy, powołując się na oczywistą bezzasadność skargi będącą skutkiem jej niedopuszczalności (np. postanowienia NSA: z 8.03.2006 r., II OZ 201/06, ONSAiWSA 2006/4, poz. 102; z 16.06.2011 r., I OZ 423/11, LEX nr 1082881; z 10.12.2013 r., II GZ 716/13, LEX nr 1406680). W ocenie Sądu bezzasadność przedmiotowej skargi jest jednak na tyle oczywista, że powyższy pogląd nie mógł znaleźć zastosowania w niniejszej sprawie. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.