II OZ 140/23

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Tomasz Zbrojewski po rozpoznaniu w dniu 27 marca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. T. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 30 stycznia 2023 r., sygn. akt II SA/Gd 952/22 o odrzuceniu sprzeciwu J. T. od decyzji Wojewody Pomorskiego z dnia 12 października 2022 r., nr WI-I.7840.3.20.2022.TK w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 30 stycznia 2023 r., sygn. akt II SA/Gd 952/22, odrzucił sprzeciw J. T. od decyzji Wojewody Pomorskiego z dnia 12 października 2022 r., nr WI-I.7840.3.20.2022.TK. Sąd podał, że zarządzeniem z dnia 15 listopada 2022 r., doręczonym pełnomocnikowi skarżącego w dniu 21 listopada 2021 r., wezwano go do uzupełnienia braków formalnych sprzeciwu, przez podanie numeru PESEL skarżącego oraz złożenie pełnomocnictwa procesowego lub jego uwierzytelnionego odpisu do działania w imieniu skarżącego przed wojewódzkim sądem administracyjnym lub przed sądami administracyjnymi, w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia sprzeciwu. Termin do uzupełnienia braków formalnych sprzeciwu upłynął bezskutecznie w dniu 28 listopada 2022 r. Pismem złożonym osobiście w dniu 5 grudnia 2022 r. J. T., reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych sprzeciwu. Postanowieniem z dnia 9 grudnia 2022 r. WSA w Gdańsku odmówił przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych sprzeciwu. Sąd powołał się na art. 64a, 64b § 1 i 2, art. 46 § 2 pkt 1 lit. b), art. 46 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329, zwana dalej: "p.p.s.a.") oraz stwierdził, że skoro skarżący nie uzupełnił braków formalnych swojego sprzeciwu, niemożliwe było nadanie mu dalszego biegu. W związku z powyższym odrzucił sprzeciw, przyjmując za podstawę prawną art. 64b § 1 i 2 i art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył skarżący reprezentowany przez pełnomocnika, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Zaskarżonemu orzeczeniu skarżący zarzucił: 1) naruszenie przepisów postępowania, mających istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj. art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. oraz art. 49 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 46 § 1 pkt 4) oraz 2 ppkt b) oraz § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 64b § 1 p.p.s.a., poprzez przyjęcie, że nieuzupełnienie przez pełnomocnika - w odpowiedzi na wezwanie Sądu - braku sprzeciwu polegającego na nieprzedłożeniu dokumentu pełnomocnictwa, z którego wynika jego umocowanie do wniesienia skargi oraz podania numeru PESEL skarżącego, obliguje Sąd I instancji do odrzucenia sprzeciwu na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a., bez uprzedniego, bezpośredniego skierowania do strony wezwania do uzupełnienia braków sprzeciwu przez jego podpisanie; 2) naruszenie przepisów postępowania, mających istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj. art. 58 § 1 pkt 3 w zw. z art. 49 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 37 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 64b § 1 p.p.s.a., poprzez niezastosowanie przewidzianych w ustawie środków w celu usunięcia braków formalnych sprzeciwu i w konsekwencji jego odrzucenie, pomimo nie zaistnienia przesłanki z art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a.; 3) naruszenie przepisów postępowania, mających istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj. art. 49 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 46 § 2 p.p.s.a., poprzez niewezwanie skarżącego do uzupełnienia braków formalnych pisma w postaci braku podpisu skarżącego pod sprzeciwem oraz wskazania numeru PESEL skarżącego; 4) nieważność postępowania z art. 183 § 2 pkt 5) p.p.s.a., albowiem z powodu zaniechania wezwania skarżącego do uzupełnienia braków formalnych sprzeciwu, skarżący został pozbawiony możności obrony swoich praw; 5) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 45 Konstytucji RP, poprzez odrzucenie sprzeciwu wskutek czego skarżący został pozbawiony prawa do rozpoznania sprawy przez niezawisły sąd. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 64b § 2 p.p.s.a., sprzeciw od decyzji powinien czynić zadość wymaganiom pisma w postępowaniu sądowym. Stosownie zatem do dyspozycji art. 46 § 2 pkt 1 lit. b) p.p.s.a., powinien zawierać, jako pierwsze pismo w sprawie, numer PESEL strony wnoszącej pismo, będącej osobą fizyczną, oraz numer PESEL jej przedstawiciela ustawowego, jeżeli są obowiązani do jego posiadania albo posiadają go, nie mając takiego obowiązku. Do pisma należy także dołączyć pełnomocnictwo lub jego wierzytelny odpis, jeżeli pismo wnosi pełnomocnik, który w danej sprawie nie złożył jeszcze tych dokumentów przed sądem (art. 46 § 3 p.p.s.a.). Obowiązek dołączenia pełnomocnictwa wynika także z art. 37 § 1 zd. 1 p.p.s.a. - pełnomocnik obowiązany jest przy pierwszej czynności procesowej dołączyć do akt sprawy pełnomocnictwo z podpisem mocodawcy lub wierzytelny odpis pełnomocnictwa. W myśl art. 49 § 1 p.p.s.a., jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę o jego uzupełnienie lub poprawienie w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej. Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a., gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi, sąd skargę odrzuca. W świetle art. 64b § 1 p.p.s.a., powołany przepisy stosuje się odpowiednio do sprzeciwu od decyzji. Z akt sprawy wynika, że skarżący reprezentowany przez pełnomocnika, w wykonaniu zarządzenia z dnia 15 listopada 2022 r., został wezwany pismem z dnia 17 listopada 2022 r. do uzupełnienia braków formalnych sprzeciwu, przez podanie numeru PESEL skarżącego oraz złożenie pełnomocnictwa procesowego lub jego uwierzytelnionego odpisu do działania w imieniu skarżącego przed wojewódzkim sądem administracyjnym lub przed sądami administracyjnymi, w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia sprzeciwu. Wniesiony środek zaskarżenia niewątpliwie zawierał ww. braki. Przesyłka zawierająca wezwanie została skutecznie doręczona pełnomocnikowi skarżącego w dniu 21 listopada 2022 r. Analiza akt sądowych sprawy nie pozostawia wątpliwości, że pełnomocnik skarżącego, w zakreślonym przez Sąd terminie (upływał z dniem 28 listopada 2022 r.), nie wykonał przedmiotowego wezwania. WSA w Gdańsku postanowieniem z dnia 9 grudnia 2022 r., sygn. akt II SA/Gd 952/22, odmówił skarżącemu przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych sprzeciwu. Słusznie zatem, mając na uwadze powyższe, Sąd I instancji, na podstawie art. 64b § 1 i 2 i art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a., odrzucił sprzeciw. Zarzuty i argumentacja podniesiona w zażaleniu nie zmienia zapatrywania, co do prawidłowości podjętego przez Sąd I instancji rozstrzygnięcia. Prawo do sądu nie jest prawem absolutnym, które musi zostać w każdym jednostkowym przypadku bezwzględnie zrealizowane. Podlega ono ustawowym ograniczeniom: podmiotowym (w zakresie legitymacji procesowej określonych podmiotów), przedmiotowym (określone kategorie spraw), formalnym (np. przymus adwokacki, wymogi pism procesowych) czy fiskalnym (koszty sądowe). Mając na uwadze dobro prawem chronione, jakim jest prawo do sądu, stronie umożliwiono uzupełnienie braku formalnego wniesionego pisma, jednak z takiej możliwości nie skorzystała w sposób odpowiedni (czynności podejmowane przez pełnomocnika obciążają stronę w imieniu której działa). Autor środka zaskarżenia redagując zarzuty w zakresie pozbawienia skarżącego prawa do sądu w sposób nieuprawniony próbuje przerzucić odpowiedzialność na Sąd I instancji, gdzie tymczasem Sąd nie ponosi winy w podejmowanych przez siebie działaniach, które były prawnie umocowane. Sąd w składzie obecnie orzekającym nie podziela także stanowiska pełnomocnika, iż zachodziła konieczność wezwania samego skarżącego do uzupełnienia braków formalnych sprzeciwu, w tym jego podpisania. Skoro sprzeciw został sporządzony i wniesiony przez profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego, który wskazał w sprzeciwie, że zastępuje skarżącego, to Sąd I instancji, w świetle powołanych wyżej przepisów, prawidłowo wezwał pełnomocnika do przedłożenia pełnomocnictwa i nie był zobowiązany z uwagi na nieusunięcie przez niego w wyznaczonym terminie braku formalnego sprzeciwu, do wzywania samego skarżącego do podpisania środka zaskarżenia oraz podania numeru PESEL. Wezwanie skarżącego do podpisania sprzeciwu osobiście, prowadziłoby do uprzywilejowania stron korzystających z usług profesjonalnych pełnomocników względem stron, które z takiej możliwości nie korzystają. W przypadku stron, które występują przed sądem administracyjnym bez pełnomocnika profesjonalnego, sprzeciw, którego brak formalny (np. w postaci braku podpisu) nie zostanie uzupełniony w wyznaczonym terminie, zostanie odrzucony na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 w zw. z art. 64b § 1 p.p.s.a. bez ponownego wezwania. Posiadanie profesjonalnego pełnomocnika ma być dla strony korzyścią ze względu na posiadaną przez tego pełnomocnika wiedzę i doświadczenie zawodowe, a nie dlatego, że stwarza dla sądu dodatkowe obowiązki względem obowiązków wobec stron, które takiego pełnomocnika nie mają. Tym samym Naczelny Sąd Administracyjny podziela poglądy tutejszego Sądu zawarte w postanowieniach z dnia 23 maja 2017 r., sygn. akt II GZ 367/17 i z dnia 28 lipca 2021 r., sygn. akt II OZ 422/21, które są w opozycji do wyrażanych w orzeczeniach powołanych przez stronę. Wypada także zauważyć, że niewątpliwie profesjonalny pełnomocnik był umocowany do reprezentowania skarżącego w postępowaniu sądowym, o czym świadczy przedłożone, wprawdzie z opóźnieniem, pełnomocnictwo. Nie zachodził więc przypadek działania w braku umocowania, który byłby ew. podstawą do wezwania strony do podpisania sprzeciwu. W konsekwencji, nie sposób jest też podzielić zapatrywania autora środka zaskarżenia, że postępowanie przed Sądem I instancji dotknięte było wadą nieważności, o której mowa w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. Nieważność postępowania występuje, gdy zaistniałe uchybienie procesowe sądu godzi bezpośrednio w istotę procesu i pojawia się w razie fundamentalnych uchybień sądu dotyczących udziału strony w postępowaniu sądowym. Jak wyżej wskazano, działanie Sądu Wojewódzkiego było umocowane prawnie, pozbawienie strony możności obrony swych praw nie obejmuje przypadku, gdy strona (jej pełnomocnik) z własnej winy lub na skutek działań (zaniechań) innych podmiotów, niż sąd, pozbawiła się swych uprawnień. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.