II SA/Po 571/23

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik Asesor WSA Paweł Daniel (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 15 grudnia 2023 r. sprawy ze skarg P. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 20 czerwca 2023 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę UZASADNIENIE Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej również jako: "Kolegium" albo "organ II instancji") decyzją z dnia 20 czerwca 2023 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia 28 lutego 2023 r., nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego P. J. (dalej również jako: "wnioskodawca" albo "skarżący") w związku ze sprawowaniem opieki nad matką – G. N.. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia podniesiono, że organ I instancji odmówił przyznania wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad matką. Jako przyczyną odmowy wskazano niemożność ustalenia daty powstania niepełnosprawności. Równocześnie Burmistrz wskazał, że wnioskodawca jest w stanie pogodzić obowiązki zawodowe z koniecznością zapewnienia opieki, a z ustalonego stanu faktycznego wynika, że większość czynności wykonuje jego żona – H. N.. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł P. J.. Rozpoznając wniesione odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze przytoczyło w pierwszej kolejności przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2023 poz. 390 ze zm., dalej również jako: "ustawa" albo "u.ś.r."), a następnie wskazało, że w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13 (publ. OTK-A 2014/9/104 i Dz. U. z 2014 r. poz. 1443), brak określenia daty powstania niepełnosprawności w okresie dzieciństwa nie stanowił przeszkody dla rozważania zasadności przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W dalszej kolejności Kolegium podniosło, że podczas trwania wywiadu środowiskowego w dniu 23 lutego 2023 r. wnioskodawca wskazał, że zajmuje się opieką nad matką z uwagi na "zapis w testamencie". Opieka ta polega na załatwianiu spraw urzędowych, mierzeniu ciśnienia, paleniu w piecu. Pozostałe czynności opiekuńcze i higieniczne wykonuje żona wnioskodawcy – H. N. – podejmując takie czynności jak kąpiel, mycie, przygotowywanie posiłków, podawanie leków, załatwianiu recept. Natomiast spacery i wizyty u specjalistów – jeżeli H. N. jest w pracy – wykonuje P. J.. Zdaniem Kolegium czynności jakie wykonuje wnioskodawca przy opiece nad matką mogą być wykonywane niezależnie od pracy. Skargę na powyższą decyzję wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu P. J. reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika podnosząc zarzut naruszenie art. 17 ust 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną przez skarżącego nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lin innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymująca się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku z ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Zdaniem skarżącego dla przyznania wnioskowanego świadczenie nie jest konieczne by opieka była wykonywana przez cały czas, lecz by była ona długotrwała. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje stanowisko i wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1624 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. z uwagi na wniosek pełnomocnika skarżącego. Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji odmawiająca przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką. Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych obowiązujące na dzień wydania zaskarżonej decyzji, a w szczególności art. 17 ust. 1 u.ś.r. W pierwszej kolejności wskazać należy, że w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. uznany został za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Skutkiem powyższego wyroku TK nie może wykluczyć prawa do świadczenia pielęgnacyjnego okoliczność powstania niepełnosprawności po ukończeniu 18. roku życia, względnie 25. roku życia, u osoby podlegającej opiece, w przypadku, gdy wnioskodawca rezygnuje z pracy lub innej pracy zarobkowej. Oznacza to, że przepis powyższy nie mógł stanowić podstawy do odmowy przyznania przez organ I instancji wnioskowanego świadczenia w przedmiotowej sprawie, na co słusznie zwróciło uwagę Samorządowe Kolegium Odwoławcze. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało, iż nie została spełniona podstawowa przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż opieka skarżącego nad matką nie przemawia za koniecznością rezygnacji z zatrudnienia. Niewątpliwie w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. podstawowym warunkiem, jaki musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, jest rezygnacja z pracy zarobkowej (lub traktowane równorzędnie niepodejmowanie jej) wynikająca z konieczności sprawowania opieki nad jej bliską osobą niepełnosprawną. W realiach przedmiotowej sprawy jedną z okoliczności faktycznych, jaka musiała zostać ustalona w toku postępowania administracyjnego było ustalenie, czy skarżący rzeczywiście sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną. Jak zauważa się w orzecznictwie sądów administracyjnych, dla ustalenia, czy w danym przypadku sprawowana opieka nad osobą niepełnosprawną spełnia wymogi z art. 17 ust. 1 u.ś.r. zasadnicze znaczenie ma jej faktyczne sprawowanie w zestawieniu z treścią orzeczenia o niepełnosprawności osoby, której dotyczy opieka (por. stanowisko wyrażone w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego dnia 07 maja 2019 r. sygn. akt I OSK 3946/18 i 12 lutego 2020 r. sygn. akt I OSK 516/19 – orzeczenia dostępne w Internecie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Sprawowania opieki w odpowiednim zakresie może być okolicznością badaną przy ocenie spełnienia przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jednakże owa "odpowiedniość" ("adekwatność") do potrzeb osoby niepełnosprawnej odnoszona jest zasadniczo do wskazań wynikających z orzeczenia o niepełnosprawności. W niniejszej sprawie matka skarżącego legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawność wraz z orzeczeniem o konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Legitymowanie się przez osobę pozostającą pod opieką innej osoby tego typu rozstrzygnięciem oznacza, że osoba niepełnosprawna wymaga w codziennym funkcjonowaniu wsparcia ze stron innych osób. Konsekwentnie zatem, wykonywanie codziennych czynności pomocy i opieki względem takiej osoby w zakresie wynikającym z orzeczenia o niepełnosprawności może stawić przyczynę niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Dla ustalenia, czy skarżący rzeczywiście zajmuje się niepełnosprawną matką przeprowadzono w dniu 23 lutego 2023 r. wywiad środowiskowy, podczas którego skarżący wyjaśnił, że zajmuje się opieką nad matką z uwagi na "zapis w testamencie". Opieka ta polega na załatwianiu spraw urzędowych, mierzeniu ciśnienia, paleniu w piecu (przy czym skarżący mieszka razem z niepełnosprawną matką – przy. Sądu). Pozostałe czynności opiekuńcze i higieniczne wykonuje żona wnioskodawcy – H. N. – podejmując takie czynności jak kąpiel, mycie, przygotowywanie posiłków, podawanie leków, załatwianie recept. Natomiast spacery i wizyty u specjalistów – jeżeli H. N. jest w pracy – wykonuje P. J.. Wnioski, jakie wynikają z powyższego oświadczenia skarżącego są w ocenie Sądu jednoznaczne – czynności związane z opieką nad matką obciążają w pierwszej kolejności jego żonę – H. N., natomiast zakres wykonywanej przez niego opieki nie wskazuje na sprawowanie długotrwałej opieki nad matką (za taką nie sposób bowiem uznać przygotowywanie napojów, co przyznał skarżący), a wręcz jest to opieka sprawowane jedynie pod nieobecność żony. Co ważne, na dalszym etapie postępowania – przed organem odwoławczym oraz przed sądem administracyjnym – skarżący reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika nie zaprzeczył prawdziwości powyższego oświadczenia, co oznacza, że ustalony stan faktyczny nie został zakwestionowany. Zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżącemu wykraczałoby poza treść art. 17 ust. 1 ustawy i oznaczałoby nadużycie prawa do uzyskania świadczenia z tytułu rezygnacji z zatrudnienia z uwagi na opiekę nad osobą niepełnosprawną, która to opieka nie jest w rzeczywistości realizowana przez skarżącego. Przyznanie wnioskowanego świadczenie nie jest bowiem automatyczne, a osoba, która o nie występuje musi rzeczywiście poświęcić swoje życie zawodowe w celu opieki na osobą niepełnosprawną. Tym samym stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego uznać należało za uzasadnione, a mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji oddalając skargę.